Nöbetçi Eczaneler
Yaz aylarında pek çok kişi dikkatini toplamakta zorlanma, kelime bulamama, unutkanlık ve zihinsel yavaşlama gibi şikâyetler yaşayabiliyor.
Çoğu zaman sıcak hava, yoğunluk veya uykusuzlukla açıklanan bu belirtiler, tıbbi bir hastalık adı olmayan ancak farklı sağlık sorunlarıyla ilişkili gelişebilen “beyin sisi” tablosuna işaret edebiliyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Nöroloji Bölümünden Uzm. Dr. Selda Özşahin, beyin sisinin geçici yorgunlukla karıştırılmaması gerektiğini belirterek, uzun süren veya günlük yaşamı etkileyen yakınmalarda uzman değerlendirmesinin önemine dikkat çekti.
Beyin sisi nedir?
Beyin sisi, kişinin zihinsel netliğinin azalması, odaklanmakta güçlük çekmesi, düşüncelerini toparlayamaması ve günlük bilişsel performansında düşüş yaşaması olarak tanımlanıyor.
Beyin sisi yaşayan kişilerde şu belirtiler görülebiliyor:
- Dikkati sürdürmekte zorlanma
- Kelime bulma güçlüğü
- Unutkanlığın artması
- Zihinsel bulanıklık hissi
- Daha önce kolay yapılan işlerde zorlanma
- Sürekli dalgın veya yorgun hissetme
- Karar vermede ve düşünceleri düzenlemede güçlük
Beyin sisi tek başına bir hastalık olarak kabul edilmiyor. Yaşam tarzı, uyku bozuklukları, vitamin eksiklikleri, hormonal değişimler veya farklı sağlık sorunları nedeniyle ortaya çıkabilen bir belirti olarak değerlendiriliyor.
Yaz sıcakları zihinsel performansı düşürebiliyor
Yüksek sıcaklıklar, terlemeyle artan sıvı kaybı, gece uykusunun sık sık bölünmesi ve gün içinde yaşanan yorgunluk, dikkat ve odaklanma kapasitesini olumsuz etkileyebiliyor.
Özellikle yeterli su tüketmeyen kişilerde oluşan sıvı kaybı; halsizlik, baş ağrısı, dikkat dağınıklığı ve zihinsel yavaşlamaya neden olabiliyor.
Ancak uzmanlar, günler veya haftalar boyunca devam eden odaklanma güçlüğünün yalnızca sıcak havaya bağlanmaması gerektiğini vurguluyor. Şikâyetlerin uzun sürmesi, altta yatan farklı bir sağlık sorununun araştırılmasını gerektirebiliyor.
Her zihinsel yorgunluk masum olmayabilir
Beyin sisi çoğu zaman uyku düzeninin sağlanması, yeterli sıvı tüketilmesi, stresin azaltılması ve altta yatan nedenin tedavi edilmesiyle düzelebiliyor.
Bununla birlikte dinlenmeye rağmen geçmeyen, giderek şiddetlenen veya günlük işlerin yapılmasını zorlaştıran belirtilerin ihmal edilmemesi gerekiyor.
Erken değerlendirme sayesinde beyin sisine yol açabilecek vitamin eksikliği, hormonal sorun, uyku bozukluğu veya nörolojik rahatsızlık gibi nedenler ortaya çıkarılabiliyor.
Her unutkanlık beyin sisi anlamına gelmiyor
Beyin sisi çoğunlukla geçici nitelikte görülüyor ve dış etkenlerle ilişkilendiriliyor. Alzheimer hastalığı ve diğer nörolojik hastalıklarda ise unutkanlık zaman içinde ilerleyerek kişinin günlük yaşamını daha belirgin biçimde etkilemeye başlayabiliyor.
İlerleyici unutkanlığa şu belirtilerin eşlik etmesi daha kapsamlı bir değerlendirmeyi gerekli kılabiliyor:
- Konuşma bozukluğu
- Yön bulmakta zorlanma
- Tanıdık kişileri veya yerleri hatırlayamama
- Belirgin davranış ve kişilik değişiklikleri
- Günlük işleri yerine getirmede güçlük
Bu belirtilerin görülmesi halinde nöroloji uzmanına başvurulması öneriliyor.
Bu belirtilerde acil değerlendirme gerekiyor
Beyin sisi olarak değerlendirilen şikâyetlerin ani başlaması bazı ciddi nörolojik hastalıkların habercisi olabiliyor.
Özellikle ani gelişen unutkanlıkla birlikte şu bulgulardan biri varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor:
- Konuşmada bozulma
- Bilinç değişikliği
- Yüzde kayma
- Kol veya bacakta güçsüzlük
- Denge ve yürüme bozukluğu
- Ani kişilik değişimi
- Şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı
Bu tür belirtiler, başta inme olmak üzere acil müdahale gerektiren nörolojik durumlarla ilişkili olabiliyor.
Vitamin ve mineral eksiklikleri beyin sisine yol açabiliyor
B12 ve D vitamini ile demir eksikliği, unutkanlık, halsizlik, dikkat dağınıklığı ve zihinsel yavaşlama gibi yakınmalara neden olabiliyor.
Omega-3 yetersizliğinin de bilişsel fonksiyonlar üzerinde etkili olabileceği belirtiliyor. Ancak uzmanlar, kişilerin kendi kendine vitamin veya mineral takviyesi kullanmak yerine hekim değerlendirmesinden geçmesini öneriyor.
Uzun süren şikâyetlerde yapılacak kan tetkikleriyle eksikliklerin belirlenmesi ve tedavinin buna göre planlanması gerekiyor.
Menopoz döneminde daha sık görülebiliyor
Menopozla birlikte azalan östrojen düzeyi, bazı kadınlarda beyin fonksiyonlarını etkileyebiliyor.
Bu dönemde odaklanma güçlüğü, unutkanlık, uyku bozukluğu ve zihinsel yavaşlama hissi daha sık yaşanabiliyor. Düzenli uyku, dengeli beslenme, fiziksel aktivite ve stres yönetimi belirtilerin azaltılmasında önemli rol oynuyor.
Şikâyetlerin belirginleşmesi veya günlük hayatı etkilemesi halinde uzman görüşü alınması gerekiyor.
Beyin sağlığını korumak için 7 öneri
Uzm. Dr. Selda Özşahin, yaz aylarında zihinsel performansı korumaya ve beyin sisi belirtilerini azaltmaya yardımcı olabilecek önerileri şöyle sıraladı:
Kaliteli ve düzenli uyuyun
Her gün benzer saatlerde yatıp kalkmak ve gece uykusunun sık sık bölünmesini önlemek, bilişsel fonksiyonların korunmasına yardımcı oluyor.
Yeterli miktarda su tüketin
Sıcak havalarda artan sıvı kaybının yerine konulması, dikkat ve odaklanmanın sürdürülmesi açısından önem taşıyor.
Düzenli egzersiz yapın
Günlük fiziksel aktivite, beyne giden kan akışını artırarak zihinsel performansı destekliyor.
Dengeli beslenin
B12 ve D vitamini, demir ve omega-3 yağ asitleri açısından dengeli bir beslenme düzeni beyin fonksiyonlarına katkı sağlayabiliyor.
Zihninizi aktif tutun
Kitap okumak, bulmaca çözmek, yeni bilgiler öğrenmek ve farklı hobiler edinmek bilişsel kapasitenin korunmasını destekliyor.
Sosyal yaşamdan uzaklaşmayın
Aile ve arkadaşlarla iletişim kurmak, sosyal etkinliklere katılmak ve günlük yaşamın içinde kalmak beyin sağlığını olumlu etkileyebiliyor.
Eksiklikleri hekim kontrolünde giderin
Uzun süren şikâyetlerde gerekli tetkiklerin yaptırılması ve tespit edilen vitamin ya da mineral eksikliklerinin hekim önerisiyle tedavi edilmesi gerekiyor.
Uzun süren belirtileri yalnızca sıcağa bağlamayın
Uzmanlar, yaz aylarında artan unutkanlık ve dikkat dağınıklığının çoğunlukla sıvı kaybı, uyku bozukluğu ve yorgunlukla ilişkili olabileceğini ancak belirtilerin haftalarca sürmesi halinde ihmal edilmemesi gerektiğini belirtiyor.
Düzenli uyku, yeterli su tüketimi, dengeli beslenme ve fiziksel aktivite zihinsel performansın korunmasına yardımcı olurken, kalıcı veya ilerleyen şikâyetlerde nöroloji uzmanına başvurulması önem taşıyor.