Nöbetçi Eczaneler
Kökleri erozyona uğrayan dil, kültürün en sessiz çığlığıdır
Son yıllarda günlük konuşmalarımızda sıkça duyduğumuz iki kelime var: kuzen ve kuzin. Modern, havalı, kolay… Ama gerçekten öyle mi? Yoksa dilimizin bin yıllık köklerine çekilmiş, ailemizin içine sızan ince bir çizik midir bu?
Eskiden her evde, her sohbette duyulan sıcak akrabalık ifadeleri vardı: amcaoğlu, dayıoğlu, halakızı, teyzeoğlu, emmikızı… Yalnızca akrabalığı değil, bağın hangi koldan geldiğini, aile yapısının dallanıp budaklandığı yönleri de gösteren doğal, yerli, derin kelimelerdi bunlar. Her biri bir kültürün, bir geleneğin, bir aile hafızasının taşıyıcısıydı.
Bugün bütün bu zenginliğin yerine iki yabancı kelime geçti: kuzen ve kuzin.
Eskiden bir yaşlımıza “Bu kim?” diye sorulduğunda içtenlikle, gururla, aidiyetle cevap verilirdi:
“Dayımın oğlu… Halamın kızı…”
Şimdi ise yaşlılarımız bile garip mahzun bakıyor:
“Kuzen diyorlar… Nesiymiş, nesiymiş?”
Kökleri hatırlayacak bilgi ellerinden, dillerinden kayıp gitmiş gibi şaşkınca bakakalıyorlar.
Peki ne oldu bize?
Zengin bir dilin evlatları iken, neden kendi kelimelerimizden utanır olduk?
“Neden teyze oğlu demiyorsun?” diye sorulduğunda verilen cevap hep aynı:
“Bilmem… Daha kolay.”
Kolay olan her şey doğru mudur?
Kolay olan, bizi kimliğimizden, geleneklerimizden, aile bağlarımızdan kolayca uzaklaştırıyor olamaz mı?
Dil sadece iletişim aracı değildir; bir milletin hafızası, ruhu, kültür taşıyıcısıdır. Kelimeler kaybolduğunda kültür de yavaşça erir. Bugün “kuzen” demek belki masum görünür, fakat yarın başka değerler de aynı kolaylıkla silikleşir. Bir toplumun değişimi önce dilinden başlar; dil yozlaşırsa düşünce de yozlaşır, düşünce yozlaşırsa kimlik belirsizleşir.
Dizilerde, haberlerde, sosyal medyada “kuzen-kuzin” dili kasıtlı bir normalleşmeyle yayılıyor. Gençler hâlâoğlu, emmikızı gibi sözleri artık bilmiyor bile. Bilselerde bunları kullanmaktan utanır hale geldiler.
Bu, sadeleşme değil; kültürel hafıza kaybıdır. Kökünden kopan her ağaç kurur. Biz de dil köklerimizi budadıkça geleceğimizden eksiliyoruz.
Oysa çözüm basit:
Kendi kelimelerimizi konuşmak.
Akrabalığın yönünü, bağın aile içindeki yerini belirten eski güzel ifadelerimize sahip çıkmak.
Bugün farkında olmadan kaybettiklerimiz, yarın pişmanlıkla arayacaklarımızdır.
Bu yazıyı okuyan herkes bir an durup düşünmeli:
Ben dilime sahip çıkıyor muyum?
Yoksa kolay gelsin diye köklerimi mi yitiriyorum?
Unutmayalım:
Dil gidince kültür gider; kültür gidince millet eksilir.
Bu yüzden her kelime bir sorumluluk, her doğru kullanım geleceğe bırakılmış bir emanettir.