Türkistan’a yolculuk

Türkistan: Geçmişi Hatırlatan, Birliği Büyüten Yolculuk

“Bazı yolculuklar vardır, insanın içine doğar; gitmeden önce bile ruhunu çağırır.”
Türkistan benim için tam da böyleydi. Çocukluğumdan beri atlaslarda parlayan bir masal ülkesi… Atayurdun kokusunu duymak, ecdadın izine basmak, tarihin akışını değiştiren nefesleri hissetmek: Kısmet bugüneymiş.

Uçağımız Ürgenç semalarına iner inmez kalbimde tarifsiz bir sızı, gözlerimde tuhaf bir sevinç belirdi. Burası, Harzemşahların anavatanı; yiğitlik, feraset, zulme boyun eğmeyen duruşun toprağı… Daha ilk adımda, sanki yüzyıllardır unuttuğum bir ses “Hoş geldin!” diye fısıldadı kulaklarıma.

Güneş doğmadan yollara düştük. Hive… Ne Endülüs’ün ihtişamı, ne Masarık’ın taş sokakları… Hiçbiri buranın ruhuna benzemez. Adeta masalın içinden çıkmış bir şehir. Duvarları toprak ama geçmişi çelikten… Sokaklarda yürürken kameraya sığmayan bir güzellik, kelimelere meydan okuyan bir ihtişam vardı. Her kubbenin altında bir dua, her kapının üzerinde bir asalet gizliydi.

Harzem halkı sanki Anadolu’nun şefkatli yüzünü taşır. Türkçeleri bize yakın; kelimeler tanıdık, ses benzer, gönül zaten aynıdır. Yolda karşılaştığımız yaşlı bir amca, aksakallı bir bilge gibi “Biz hep aynı milletin torunlarıyız” deyince içimden bir şey koptu: Biz birbirimizi unutmamıştık, sadece uzak düşmüştük.

Şehrin meydanında yükselen Mert Celaleddin Harzemşah heykeli insanın yüreğini kavuruyor. Atının üstünde, İndüs’ün köpüklü sularına atladığı anı taşlandırmışlar. Göğe uzanan bakışıyla sanki hâlâ Cengiz Han’a haykırıyor: “ Ben daha bitmedim!”

Cengiz’in ona duyduğu saygıyı, “Dört oğlum olacağına bir Celaleddin’im olsaydı” diyecek kadar açık etmesini burada öğrendim. Ve ne acıdır ki, bizim tarih kitaplarında adı geçmezken, bu topraklarda destan gibi anlatılıyor.

Ertesi gün Kızılkum Çölü bize hem bir sınav hem bir öğüt verdi. Ufkun kıpkızıl çizgisi, rüzgârın kavurduğu kumlar… Bazen tarih bir kitaptan değil, bir çölün sessizliğinden okunur.

Ve nihayet Buhara… Bir şehrin kokusu olur mu? Burası ilmin kokusudur, irfanın nefesidir. Yüzyıllar boyu yetiştirdiği alimlerle insanlık tarihini aydınlatan bir kandil.

Ardından Semerkand… Timur’un gök kubbeye meydan okuyan mirası, Registan’ın büyüleyen geometrisi… Her taş, her süsleme bir imparatorun değil, bir milletin kudretini haykırıyor. Timur’un ruhunu burada hissetmemek mümkün mü? Adımlarımı hızlandıran rüzgar bile sanki “Ben hâlâ buradayım” diye mırıldanıyordu.

Sonra yol bizi Kazakistan sınırlarına, Türkistan şehrine götürdü. Türk dünyasının kalbi burada atıyor. Göğe doğru yükselen türbesiyle Hoca Ahmed Yesevî, gönüllere ışık yakan bir güneş gibi duruyor karşımda.

Türbenin avlusunda derin bir sükût çöktü üzerime. Burası bir mekân değil, bir hâl… Sanki yüzyıllar boyunca dualar burada birikmiş de bugün üzerime dökülmüş. Dizlerim titredi; insan, atalarının duası karşısında güçsüzleşiyor.

Aslan Baba… Tuhaf ama tarif edilemez bir huzur var o türbede. Kapının eşiğinden içeri girerken bir anda bütün gurur, bütün telaş, bütün dünya daralıp, insanı kalbine çekiyor. Aslan Baba’yı görmeden Yesevî’ye varılmaz derlerdi, şimdi anladım. Burası bir menzil, öteki vuslattı.

Türkistan coğrafyası bana bir kez daha şunu öğretti: Biz ayrı devletlerde olabiliriz, ama aynı duanın çocuklarıyız. Tarih bizi savurmuş olabilir ama bağımızı koparamamış. Her şehir, her taş, her türbe “Unutma, nereden geldiğini bil” der gibi.

Bu yolculuk bir gezi değil, bir silkinişti. Bir milletin hafızasına dokunmaktı. Özgürlük ateşinin nasıl yandığını, nasıl hiç sönmediğini görmekti.

Türkistan’a giden geri dönemez; dönerse de eskisi gibi biri olarak dönmez…

“Türkistan bize şunu öğretti: Geçmişimizi hatırladıkça büyür, bir olduğumuz sürece sonsuza dek yürürüz.”