Nöbetçi Eczaneler
İran-ABD-İsrail savaşında karşılıklı saldırılar sürerken, diplomasi kulislerinde yeni başlıklar öne çıktı. İranlı temsilciler, ateşkes müzakerelerine yeniden dönmenin şartlarını Trump yönetimine iletirken, ABD tarafının da kapsamlı bir anlaşma taslağı üzerinde çalıştığı ileri sürüldü.
Tahran yönetiminin talepleri arasında Körfez’deki tüm ABD üslerinin kapatılması, İran’a yönelik saldırılar için tazminat ödenmesi ve yaptırımların kaldırılması yer aldı. İran’ın ayrıca Hürmüz Boğazı için yeni bir düzen kurulmasını, bu su yolundan geçen gemilerden ücret alabilmesini, savaşın yeniden başlamayacağına dair güvence verilmesini ve İsrail’in İran destekli Hizbullah’a yönelik saldırılarını durdurmasını istediği belirtildi.
İran cephesinin öne sürdüğü şartlar arasında füze programının herhangi bir sınırlama müzakeresine tabi tutulmadan sürdürülmesi de bulunuyor. ABD’li yetkililer ise bu talepleri “saçma ve gerçekçi değil” sözleriyle değerlendirdi. Arap ve ABD’li kaynaklar, Tahran’ın sert tutumunun anlaşma ihtimalini daha da zorlaştırdığı görüşünü dile getirdi.
Türkiye, Mısır ve Pakistan devrede
ABD basınında yer alan haberlere göre Türkiye, Mısır ve Pakistan’dan yetkililer, önümüzdeki 48 saat içinde ABD ile İran arasında doğrudan bir temas zemini oluşturmak için girişimlerini sürdürüyor.
Ancak tarafların pozisyonlarının halen birbirinden oldukça uzak olduğu, bu nedenle kısa vadede net bir sonuç alınmasının kolay görünmediği ifade ediliyor.
ABD’nin 15 maddelik taslağı
Öte yandan ABD’nin İran ile bir ay süreli ateşkesi hedefleyen yeni bir anlaşma mekanizması üzerinde çalıştığı da öne sürüldü. İddiaya göre taslakta şu başlıklar yer alıyor:
- İran’ın mevcut nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması
- İran’ın “asla nükleer silah arayışında olmayacağına” dair taahhüt vermesi
- İran topraklarında herhangi bir nükleer zenginleştirme faaliyetinin yasaklanması
- Zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na teslim edilmesi
- Natanz, İsfahan ve Fordow’daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması ve imha edilmesi
- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na tüm bilgilere tam erişim izni verilmesi
- İran’ın “vekâlet güçleri” stratejisinden vazgeçmesi
- Bölgedeki milis gruplara finansman ve silah desteğinin kesilmesi
- Hürmüz Boğazı’nın kapatılmadan açık tutulması
- Balistik füze programına ilişkin kararın ertelenmesi
- Balistik füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanılması
- İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması
- Buşehr’de sivil nükleer programın geliştirilmesine destek verilmesi
- Yaptırımların yeniden uygulanması tehdidinin otomatik olarak iptal edilmesi
Taslakta yer aldığı aktarılan bu maddeler, İran’ın nükleer ve bölgesel askeri kapasitesine doğrudan müdahale niteliği taşırken, yaptırımların kaldırılması gibi başlıklarla da Tahran’a sınırlı bir diplomatik alan açmayı hedefliyor.
Savaş sürüyor, uzlaşı zemini oluşmuyor
Sahadaki sert tablo ile masadaki ağır talepler birlikte değerlendirildiğinde, taraflar arasında uzlaşı zemininin henüz oluşmadığı görülüyor. Bir yanda İran’ın ateşkese dönüş için ileri sürdüğü sert şartlar, diğer yanda ABD’nin nükleer ve bölgesel askeri kapasiteyi hedef alan kapsamlı taslağı, diplomasinin önündeki mesafenin halen uzun olduğunu ortaya koyuyor.
Savaş devam ederken hem sahadaki misillemeler hem de masadaki şartlar, Orta Doğu’daki gerilimin kısa vadede kolay kolay düşmeyeceğine işaret ediyor.