Nöbetçi Eczaneler
Yapay zekâ sohbet robotlarının milyonlarca kişi tarafından bilgi edinmek, sohbet etmek ve duygusal destek aramak için kullanıldığına dikkat çeken uzmanlar, yoğun kullanımın bazı kişilerde ruhsal belirtileri etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “yapay zekâ psikozu” olarak anılan tartışmaların kamuoyunda görünürlük kazandığını, ancak kavramın resmi bir psikiyatrik tanı olmadığını ve bilimsel verilerin sınırlı kaldığını vurguladı.
“Yoğun Sohbet Robotu Kullanımı Bazı Kişilerde Ruhsal Belirtileri Etkileyebilir Mi?”
Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, yapay zekânın günlük hayatın parçası haline geldiğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Özellikle ‘sohbet robotları’ olarak adlandırılan ve kullanıcılarla yazılı veya sözlü iletişim kurabilen sistemler, milyonlarca insan tarafından bilgi edinmek, sohbet etmek veya duygusal destek almak amacıyla kullanılıyor.”
Çetin, sohbet robotlarının çalışma mantığını da şöyle tarif etti:
“Sohbet robotları; insanların yazdığı metinleri analiz ederek olası cevaplar üreten yazılım sistemleri… Günümüzde çok gelişmiş dil modellerine dayanıyor. Özellikle son yıllarda klinisyenler ve araştırmacılar, yoğun sohbet robotu kullanımının bazı kişilerde ruhsal belirtileri etkileyip etkileyemeyeceğini tartışmaya başladı. 2023 yılında bazı araştırmacılar, sohbet robotu kullanımının psikotik belirtilerle ilişkili olabileceğini ifade ederek ‘yapay zekâ psikozu’ kavramını gündeme getirdi. Ancak bu kavram henüz resmi bir psikiyatrik tanı değil ve bu konuda kesin bilimsel veriler oldukça sınırlı.”
“Sohbet Robotu Kullanmak Tek Başına Ruhsal Hastalığa Yol Açmaz!”
Dr. Öğr. Üyesi Çetin, yapay zekânın doğrudan psikoz başlattığını gösteren güçlü kanıtların bulunmadığını vurgulayarak şunları söyledi:
“Sohbet robotu kullanmak tek başına ruhsal hastalığa yol açmaz. Bugüne kadar yapay zekânın doğrudan psikoz başlattığını gösteren güçlü bilimsel kanıtlar bulunmamakta. Mevcut bilgiler daha çok vaka raporları, klinisyen gözlemleri ve medya haberlerinden elde edilmekte.
Ancak bazı vakalarda yoğun ve uzun süreli kullanımın mevcut psikiyatrik hassasiyetleri etkileyebileceği düşünülmekte. Örneğin bazı klinisyenler, günler boyunca çok yoğun yapay zekâ sohbeti yapan kişilerde sanrısal düşünceler veya gerçeklik algısında bozulma gibi belirtilerin arttığını bildirmiştir.”
“Bazı Kullanıcılar Sistemi İnsan Gibi Algılayıp Ona Bilinç Atfedebilir”
Çetin, sohbet robotlarının insan gibi düşünmediğini ve bilinç sahibi olmadığını hatırlattı:
“Bu sistemler yalnızca büyük veri kümelerinden öğrendikleri dil kalıplarına dayanarak istatistiksel olarak en olası cevabı üretirler. Yani kullanıcıya doğru ya da yanlış olduğuna bakmadan, konuşmayı sürdürmeye en uygun yanıtı vermeye çalışırlar.”
Bu durumun risk üretebileceğini belirten Çetin, şöyle devam etti:
“Çünkü sohbet robotları çoğu zaman kullanıcıya karşı çıkmak yerine onu onaylayan cevaplar verebilir… Ayrıca yapay zekâ sistemlerinin konuşma tarzı oldukça akıcı ve insan benzeridir. Bu durum bazı kullanıcıların sistemi bir insan gibi algılamasına, hatta ona özel bir bilgi veya bilinç atfetmesine neden olabilir. Psikolojide buna antropomorfizm, yani insan özelliklerinin cansız varlıklara atfedilmesi denir.
Uzun ve kesintisiz sohbetler de başka bir sorun yaratabilir. Araştırmalar, uzun süreli etkileşimlerde bazı yapay zekâ modellerinin tutarsız veya hatalı cevaplar verme eğiliminin arttığını gösteriyor.”
Risk Grupları: “Bazı Kişilerde Daha Dikkatli Olunmalı”
Genel nüfusta kullanımın çoğu zaman güvenli kabul edildiğini söyleyen Çetin, bazı gruplar için daha dikkatli olunması gerektiğini belirtti:
“Psikotik bozukluklara yatkın kişiler, yoğun sosyal izolasyon yaşayan bireyler, duygusal destek ihtiyacı yüksek olan kişiler, uzun süre ve yoğun biçimde yapay zekâ ile sohbet eden kullanıcılar risk altında sayılabilir. Bu kişilerde yapay zekâ ile kurulan ilişki bazen gerçek sosyal ilişkilerin yerini alabilir veya mevcut düşünce kalıplarını güçlendirebilir.”
“Yapay Zekâ Sistemleri Psikiyatrist Veya Psikologların Yerini Tutamaz!”
Çetin, doğru sınırlarla kullanımın fayda sağlayabileceğine işaret ederken, temel uyarısını şöyle özetledi:
“Yapay zekâ bir insan değildir. Bu sistemler düşünmez, hissetmez ve profesyonel klinik değerlendirme yapamaz. Ruh sağlığı sorunlarında profesyonel destek esastır. Yapay zekâ sistemleri psikiyatrist veya psikologların yerini tutamaz. Kullanım süresine dikkat edilmelidir. Uzun ve yoğun sohbetler gerçek sosyal ilişkilerin yerini almamalıdır. Gerçek ilişkiler korunmalıdır. Aile, arkadaş ve profesyonel destek ağları ruh sağlığı için temel unsurlardır. Şüpheli belirtiler ortaya çıkarsa yardım alınmalıdır. Gerçeklik algısında bozulma, sosyal hayattan uzaklaşma veya yoğun yapay zekâ bağımlılığı gibi durumlarda bir uzmana başvurmak önemlidir.”