Nöbetçi Eczaneler
Kolon kanseri, görülme sıklığı ve ölüm oranlarıyla dünya genelinde önemli bir sağlık sorunu olmayı sürdürüyor. Dünya çapında her yıl yaklaşık 1,9 milyon kişide görüldüğü; Türkiye’de ise 20 bini aşkın kişinin bu hastalığa yakalandığı belirtiliyor. Uzmanlar, eskiden ileri yaş hastalığı olarak bilinen kolon kanserinin son yıllarda 40’lı yaşlarda hatta genç erişkinlerde daha sık görülmeye başladığına dikkat çekiyor. Obezitenin artması, hareketsiz yaşam ve fast food ağırlıklı beslenmenin bu artışta etkili olduğu ifade ediliyor.
Kolon kanseri, en yaygın görülen kanser türleri arasında 3’üncü sırada, kansere bağlı ölüm nedenleri arasında ise 2’nci sırada yer alıyor. Hastalığın ölümcül olmasının başlıca nedenlerinden biri, çoğu zaman ileri evreye kadar belirti vermeden sinsice ilerlemesi. Bu nedenle tarama programları kritik önem taşıyor.
Acıbadem Maslak Hastanesi Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Özlem Sönmez, kolon kanserinin önemli bir bölümünün tarama programları ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle önlenebildiğine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Kolon kanseri tedavi edilmediğinde veya ileri evrede tanı aldığında yaşamı tehdit edebilen bir hastalıktır. Bununla birlikte, bu kanserin en önemli özelliği tarama programıyla erken yakalanabilmesi, hatta kolonoskopi yönteminde saptanan poliplerin kansere dönüşmeden çıkarılması sayesinde önlenebilmesidir.”
“Her İki Yılda Bir Tarama Testi Şart”
Prof. Dr. Sönmez, düzenli taramanın kolon kanserinde yaşamsal önem taşıdığını vurgulayarak Türkiye’deki ulusal tarama programına ilişkin şu bilgileri paylaştı:
“Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın ulusal tarama programı; 50–70 yaş aralığında iki yılda bir gaitada gizli kan testi ve ayrıca 10 yılda bir kolonoskopi şeklindedir. Hiçbir şikayet olmasa bile tarama yaptırmak; dışkıda kan, dışkılama alışkanlığında değişiklik ve demir eksikliği anemisi gibi bulguları önemsemek, hayat kurtarır.”
Sönmez ayrıca sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, ideal kilonun korunması ve sigara-alkolden uzak durmanın kolon kanseri riskini azaltmada temel adımlar olduğunu belirtti.
En Yaygın Neden Polipler
Kalın bağırsağın iç yüzeyini döşeyen hücrelerde gelişen kötü huylu tümörler olan kolon kanseri, rektum kanseriyle birlikte “kolorektal kanser” başlığı altında değerlendiriliyor. İlerleyen yaş, aile öyküsü, erkek cinsiyet, bazı kalıtsal sendromlar (Lynch sendromu, ailesel adenomatöz polipozis), inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve radyasyona maruz kalmak değiştirilemez risk faktörleri arasında sayılıyor.
Önlenebilir riskler arasında ise obezite, hareketsiz yaşam, kırmızı ve işlenmiş etten zengin-liften fakir beslenme, sigara ve alkol kullanımı öne çıkıyor. Buna karşın kolon kanserinin yaklaşık yüzde 90’ında poliplerin rol oynadığı, poliplerin yıllar içinde genetik ve epigenetik değişikliklerle kansere dönüşebildiği belirtiliyor. Bu nedenle tarama kolonoskopisiyle poliplerin saptanıp çıkarılması, kanser gelişimini önleyebilen temel yaklaşım olarak gösteriliyor.
Aile Öyküsü Varsa Risk 2-4 Kat Artıyor
Çalışmalara göre birinci derece akrabasında (anne, baba, kardeş) kolorektal kanser öyküsü olan kişilerde riskin genel nüfusa göre 2-4 kat arttığı ifade ediliyor. Akrabanın genç yaşta tanı alması ve ailede birden fazla kişide görülmesi riski daha da yükseltiyor. Prof. Dr. Sönmez, risk grubundakilerin taramaya daha erken başlaması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
“Kolonoskopi taramasına 40 yaşında veya ailedeki en erken tanı yaşından 10 yıl önce (hangisi daha erkense) başlamaları gerekmektedir. Bulgulara göre hastalar genellikle 5 yılda bir izlenmektedir. Şüpheli semptom varlığında ise yaş beklenmeden değerlendirme yapılmaktadır.”
Bu Belirtilerde Zaman Kaybetmeyin
Kolon kanseri ve kanser öncülü poliplerin uzun süre belirti vermeden ilerleyebileceğini belirten Prof. Dr. Sönmez, en sık görülen belirtileri şöyle sıraladı:
“Dışkılama alışkanlığında değişiklik (ishal-kabızlıkta yeni başlayan veya kalıcı değişim), dışkıda kan/makattan kanama, nedensiz demir eksikliği anemisi, karın ağrısı–şişkinlik, açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik.”
Bu belirtilerin özellikle 40 yaş üstünde veya aile öyküsü olan kişilerde “basit bir sorun” gibi görülmeden hekim başvurusu gerektirdiği vurgulandı.
Erken Evrede Tam Şifa Mümkün
Tarama ve zamanında cerrahinin hastalığın seyrini değiştirdiğini belirten Prof. Dr. Sönmez, erken evrede yakalanan kolon kanserinde tam şifanın mümkün olduğunu söyledi. Tedavinin omurgasını genellikle cerrahinin oluşturduğunu belirten Sönmez, evre ve patolojiye göre ek tedavilerin planlanabildiğini, özellikle lenf nodu tutulumu gibi risk faktörlerinde kemoterapinin gündeme gelebileceğini aktardı. Prof. Dr. Sönmez ayrıca immünoterapi ve hedefe yönelik akıllı ilaçların uygun hastalarda tedavi seçeneklerini genişlettiğini ifade etti.