Nöbetçi Eczaneler
Yükseköğretim Kurumları Sınavı’na sayılı günler kala yaklaşık 2,5 milyon aday ve ailesinde heyecanla birlikte stres de artıyor. Uzmanlara göre sınav öncesinde hissedilen stres doğal olduğu kadar, doğru yönetildiğinde başarıyı destekleyen bir unsura da dönüşebiliyor.
Acıbadem Fulya Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Talat Sarıkavak, sınav stresinin belirli ölçüde gerekli olduğunu belirterek, başarının anahtarının stresi tamamen ortadan kaldırmak değil, onu doğru yönetebilmek olduğunu söyledi.
Sarıkavak, stresin doğru yönetildiğinde dikkati artırabileceğini, motivasyonu destekleyebileceğini ve performansa olumlu katkı sağlayabileceğini ifade etti.
“YKS bir son değil, başlangıçtır”
Sınav sürecinde hem gençlere hem de ailelere önemli sorumluluklar düştüğünü vurgulayan Sarıkavak, “Unutulmamalıdır ki; YKS bir son değil, sadece bir başlangıçtır. Gençlerimizin bu süreçten zihinsel ve bedensel olarak sağlıklı, aile ilişkileri yara almamış bir şekilde çıkması, sınavda alacakları puandan çok daha uzun vadeli bir başarı kriteridir” dedi.
Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Sarıkavak, sağlıklı ve verimli bir sınav dönemi için öğrenciler ve ailelere 7 önemli öneride bulundu.
Sınavı kader anı olarak görmeyin
Sınavın “kader anı” olarak görülmesi, stresi artıran en önemli etkenlerin başında geliyor. Ailelerin çocuklarının sınav başarısını kendi ebeveynlik performanslarının karnesi olarak görmesi de sık yapılan hatalar arasında yer alıyor.
Bu yaklaşımın hem ebeveynin kaygısını artırdığını hem de gencin sırtına taşıyamayacağı bir yük bindirdiğini belirten Sarıkavak, beklentilerin öğrencinin akademik geçmişi, ilgi alanları ve mevcut koşullarıyla uyumlu, esnek ve gerçekçi olması gerektiğini söyledi.
Sarıkavak, sınav öncesinde çocuğa, “Zaman zaman zorlandın, zaman zaman çok çalıştın. Eksiklerin olsa bile bu süreci bugüne kadar getirdin. Bizim için bu çaban ve emeğin her şeyden daha değerli” denilmesinin güçlü bir psikolojik destek sağlayacağını belirtti.
Duygularınızı konuşmaktan çekinmeyin
Ergenlik dönemindeki gençlerin kaygılarını, korkularını veya tükenmişliklerini kelimelere dökmesinin zor olabileceğine dikkat çeken Sarıkavak, ev içinde yargıdan uzak ve duyguların rahatça konuşulabildiği bir atmosfer oluşturulmasının önemini vurguladı.
Gencin “Çok yoruldum, çalışmak istemiyorum” sözlerine “Tembellik yapma, az kaldı” şeklinde karşılık vermek yerine, onu anlamaya çalışan bir yaklaşım sergilenmesi gerektiğini ifade etti.
Ailelerin kendi kaygılarını fark etmesi ve bu yükü çocuklarına yansıtmaması gerektiğini belirten Sarıkavak, ihtiyaç halinde uzman desteği alınabileceğini söyledi.
Uyku ve günlük düzen korunmalı
Sınav döneminde ailenin en somut rolünün düzenli uyku, dengeli beslenme ve huzurlu çalışma ortamı sağlamak olduğunu belirten Sarıkavak, ders dışı tüm sosyal ve keyifli aktiviteleri kısıtlanan gençlerde tükenmişlik riskinin artabileceğine dikkat çekti.
Sınav haftasında ev içi gürültünün azaltılması, öğrencinin günlük ritmine saygı gösterilmesi ve kısa molalarla deşarj olmasına izin verilmesi performansı olumlu etkileyebilir.
Sınav hayatın tek belirleyicisi değil
Uzmanlara göre sınavı “geri dönüşü olmayan tek şans” olarak görmek, öğrencilerin stres seviyesini artırıyor. Eğitim ve kariyer hayatında yatay geçişler, ikinci tercihler, tekrar deneme şansı ve farklı kariyer rotaları gibi birçok alternatif bulunuyor.
Sarıkavak, ailelerin bu seçenekleri evde açıkça konuşması gerektiğini belirterek, “Bu sınav önemli bir adım ama senin değerini belirleyen tek ölçüt değil” mesajının verilmesinin önemine dikkat çekti.
Nefes ve beden kontrolü öğrenilmeli
Stresin zihinde başladığını ancak bedende yaşandığını belirten Sarıkavak, kalp çarpıntısı ve nefes darlığı gibi belirtileri yatıştırmak için basit nefes egzersizleri ile kas gevşetme tekniklerinin kullanılabileceğini söyledi.
Bu tekniklerin sadece sınav günü değil, öncesinde deneme sınavlarında da uygulanması gerektiğini belirten Sarıkavak, böylece gerçek sınav anında panik duygusunun daha hızlı kontrol altına alınabileceğini ifade etti.
Sonuca değil sürece odaklanın
“Ya kazanamazsam?” düşüncesi öğrenciyi kontrol edemediği bir alana sürüklüyor. Uzmanlara göre stres yönetiminde temel kural, kontrol edilebilir alanlara odaklanmak.
Sınav gününe dair olumsuz senaryolar kurmak yerine, bugün kaç soru çözüleceği veya hangi konunun tekrar edileceği gibi somut hedeflere yönelmek kaygıyı dengeleyebilir.
Öğrencinin iç konuşmasında “Başaramam” yerine “Daha önce de zorlu konuları aştım, elimden geleni yapıyorum” diyebilmesi, sınavı bir tehdit değil performans alanı olarak görmesine katkı sağlar.
Sınav günü için küçük planlar yapın
Sınav sabahında yaşanabilecek stresi azaltmanın en etkili yollarından biri önceden plan yapmak. Sınava giderken giyilecek kıyafetlerin hazırlanması, ulaşım planının önceden yapılması ve sınav merkezine erken gidilmesi öğrencilerin kendilerini daha güvende hissetmesine yardımcı olur.
Rahat kıyafet seçimi, sınav merkezine zamanında ulaşmak, sıraya oturunca birkaç derin nefes almak ve sınava iyi bilinen konudan başlamak adaptasyonu kolaylaştırır.
Sorularda takılma halinde bir yudum su içmek, soruyu işaretleyerek geçmek ve sınav anında duygusal enerjiyi doğru yönetmek de adaylara önemli avantaj sağlayabilir.