Tarladan markete fiyat zincirine büyük operasyon: 41 dağıtıcı firmanın yöneticisine gözaltı kararı

Adalet Bakanı Akın Gürlek, “Tarladan markete fiyat yolculuğu” soruşturmasında 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildiğini, 22 ilde 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama başlatıldığını bildirdi.

Bakan Gürlek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde üreticinin emeğini, vatandaşın bütçesini ve piyasanın adil işleyişini koruduklarını, aynı zamanda fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadeleyi de kararlılıkla sürdürdüklerini belirtti.

Gürlek, bu kapsamda, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturmada, “tarladan markete fiyat yolculuğu”nun mercek altına alındığını ifade etti.

Soruşturma kapsamında Ticaret Bakanlığından Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığından Çiftçi Kayıt Sistemi verilerinin temin edildiğini, Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca da kapsamlı rapor hazırlandığını aktaran Gürlek, şunları kaydetti:

“Yaklaşık 1029 çiftçinin beyanına başvurularak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi şartlarda ulaştığı incelendi. Yapılan incelemelerde, hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hakimiyetlerini kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdikleri, sahte müstahsil makbuzları düzenleyerek gerçeğe aykırı maliyet oluşturdukları ve bu yöntemlerle yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları yukarı yönlü manipüle ederek haksız kazanç sağladıkları yönünde tespitlere ulaşıldı. Bu kapsamda fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden yürütülen soruşturmada, 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi, 22 ilde toplam 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama başlatıldı.”

Yaş sebze ve meyvenin tarladan çıkıp market rafına ulaşıncaya kadar geçirdiği fiyat yolculuğu, kapsamlı bir adli soruşturmaya dönüştü. Üreticinin ürününü hangi bedelle sattığından büyük tedarikçilerin alış maliyetlerine, resmi kayıt sistemlerinden vergi belgelerine kadar uzanan zincir incelemeye alındı.

Adalet Bakanı Akın Gürlek tarafından açıklanan soruşturmanın merkezinde, yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatların yapay biçimde yukarı çekilip çekilmediği bulunuyor.

Soruşturmada yalnızca şirket kayıtlarının değil, doğrudan üreticilerin beyanlarının da incelenmesi dikkat çekiyor. Yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvurularak ürünlerin tarladan hangi fiyatla çıktığı ve tedarikçilere hangi şartlarda ulaştığı araştırıldı.

Elde edilen veriler, farklı kamu kurumlarının kayıtlarıyla karşılaştırıldı. Ticaret Bakanlığından Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığından ise Çiftçi Kayıt Sistemi verileri temin edildi. Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı da soruşturma kapsamında kapsamlı bir rapor hazırladı.

41 YÖNETİCİ HAKKINDA GÖZALTI KARARI

Soruşturma kapsamında ulaşılan tespitler üzerine hallerin büyük tedarikçileri arasında bulunduğu belirtilen bazı firmalar inceleme altına alındı.

Açıklamaya göre, 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi.

Operasyon 22 ili kapsadı. Şüphelilere ait olduğu belirtilen toplam 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama başlatıldı.

Soruşturmanın rakamlarla kapsamı

İDDİA: ARZ DÜŞÜK, MALİYET YÜKSEK GÖSTERİLDİ

Soruşturmayı önemli hale getiren temel nokta ise fiyatın tarladan markete giderken yalnızca doğal ticari maliyetlerle mi yükseldiği, yoksa bazı şirketler tarafından yapay şekilde artırılıp artırılmadığı.

Yapılan incelemelerde bazı büyük tedarikçilerin piyasadaki hâkimiyetlerini kullanarak ürün arzını gerçekte olduğundan daha düşük gösterdikleri yönünde tespitlere ulaşıldığı açıklandı.

Bu iddia, fiyat oluşumu açısından kritik önem taşıyor. Çünkü piyasada bulunan ürün miktarının gerçekte olduğundan az görünmesi, ürünün kıt olduğu algısını güçlendirebilir ve fiyatın yükselmesine zemin hazırlayabilir.

Soruşturmadaki ikinci önemli iddia ise maliyetlerin gerçeğinden yüksek gösterilmesi.

Bakan Gürlek’in açıklamasına göre bazı firmaların maliyetlerini olduğundan yüksek göstererek piyasadaki fiyat oluşumunu etkiledikleri değerlendiriliyor.

Soruşturmada üzerinde durulan iddialar

SAHTE MÜSTAHSİL MAKBUZU İDDİASI NEDEN ÖNEMLİ?

Soruşturmanın en dikkat çekici başlıklarından biri de sahte müstahsil makbuzu düzenlendiği iddiası oldu.

Müstahsil makbuzu, özellikle vergisel yükümlülükleri bakımından fatura düzenlemeyen üreticilerden yapılan tarımsal ürün alımlarının kayıt altına alınmasında kullanılan belgelerden biri.

Bu nedenle belgede üreticiden yapılan alımın gerçek bedelinden farklı bir rakam gösterilmesi, şirketin kayıtlarında ürün maliyetinin olduğundan yüksek görünmesine neden olabilir.

Soruşturmadaki iddiaya göre bazı firmalar, gerçeğe aykırı maliyet oluşturmak amacıyla sahte müstahsil makbuzları düzenledi.

Savcılığın üzerinde durduğu tablo doğruysa mesele yalnızca bir vergi usulsüzlüğü tartışmasının ötesine geçiyor. Çünkü ürünün tarladan çıkış fiyatıyla şirket kayıtlarındaki alış maliyeti arasında gerçeğe aykırı bir fark oluşturulması, sonraki satış fiyatlarının da daha yüksek belirlenmesine gerekçe oluşturabilecek bir mekanizma anlamına geliyor.

1.029 ÇİFTÇİNİN BEYANINA BAŞVURULDU

Soruşturmada yaklaşık 1.029 üreticinin dinlenmesi, incelemenin en önemli aşamalarından birini oluşturdu.

Çiftçilere ürünlerini hangi bedelle sattıkları ve ürünlerin tedarikçilere hangi koşullarda ulaştığı soruldu. Böylece şirket kayıtlarında yer alan alış bedelleri ile üreticilerin beyan ettiği satış bedellerinin karşılaştırılabilmesinin önü açıldı.

Bu yöntem aynı zamanda “Tarlada bu ürün kaça satıldı?” sorusunun yalnızca ticari kayıtlar üzerinden değil, üretimin ilk halkasındaki çiftçinin beyanı üzerinden de incelendiğini gösteriyor.

ÜÇ AYRI KAMU VERİ TABANI VE MALİ RAPOR İNCELENDİ

Soruşturma farklı kamu kurumlarının elindeki verilerin bir araya getirilmesiyle yürütüldü.

Hal Kayıt Sistemi, yaş sebze ve meyvenin ticari hareketlerinin takip edilmesi açısından soruşturmanın önemli veri kaynaklarından biri oldu.

Çiftçi Kayıt Sistemi üzerinden üreticilere ve tarımsal faaliyete ilişkin kayıtlar incelendi.

Bunlara Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca hazırlanan mali rapor da eklendi.

Böylece üretici beyanı, ürün hareketi, çiftçi kaydı ve mali belgelerin birlikte değerlendirilmesine dayanan çok yönlü bir inceleme yürütüldüğü açıklandı.

DÖRT AYRI SUÇ BAŞLIĞI ÜZERİNDEN SORUŞTURMA

Açıklamaya göre soruşturma dört temel suç başlığı yönünden yürütülüyor:

Bu aşamada gözaltı ve soruşturma kararlarının bir mahkûmiyet hükmü anlamına gelmediğini özellikle belirtmek gerekiyor. Soruşturmadaki kişi ve şirketlere yöneltilen hususlar iddia ve soruşturma tespitleri niteliğinde; şüphelilerin hukuki durumları yargı sürecinin sonucunda kesinleşecek.

TARLADAKİ FİYATLA RAFTAKİ FİYAT ARASINDAKİ ZİNCİR MERCEK ALTINDA

Soruşturmanın ekonomik açıdan en önemli yönü, uzun süredir kamuoyunda tartışılan “Üreticide ucuz olan ürün markette neden bu kadar pahalı?” sorusunu doğrudan adli incelemenin konusu haline getirmesi.

Bir tarım ürününün tüketiciye ulaşıncaya kadar nakliye, depolama, paketleme, işçilik, fire, komisyon ve perakende giderleri gibi doğal maliyetleri bulunuyor.

Ancak yürütülen soruşturma, bu maliyetlerin ötesinde fiyat oluşumuna müdahale edilip edilmediğini araştırıyor.

Savcılığın ulaştığı belirtilen ön tespitler; bazı büyük tedarikçilerin ürün arzını az, maliyeti ise fazla göstererek fiyatın yukarı taşınmasına katkıda bulunduğu iddiası üzerinde yoğunlaşıyor.

Bu nedenle dosya yalnızca şirketler veya vergi sistemi açısından değil, milyonlarca tüketicinin günlük gıda harcaması bakımından da önem taşıyor.

Domatesten bibere, salatalıktan patlıcana, meyve çeşitlerinden temel sebzelere kadar geniş bir ürün grubunda meydana gelebilecek yapay fiyat artışları doğrudan hane bütçesine yansıyor.

ÜRETİCİ DE TÜKETİCİ DE ZİNCİRİN İKİ UCUNDA

“Tarladan markete” fiyat tartışmasında dikkat çeken bir diğer nokta, üretici ile tüketicinin aynı sistemin iki farklı ucunda bulunması.

Çiftçi ürününün düşük fiyattan çıktığından şikâyet ederken tüketici aynı ürünü yüksek bedelle satın alabiliyor. Aradaki farkın hangi aşamada oluştuğunun şeffaf biçimde belirlenmesi bu nedenle hem üreticinin emeğinin karşılığını alabilmesi hem de tüketicinin makul fiyatlardan ürüne erişebilmesi açısından önem taşıyor.

Soruşturmanın ilerleyen aşamalarında şirket kayıtları, üretici beyanları, mali hareketler ve ürün hareketlerinin karşılaştırılmasıyla fiyat farkının hangi aşamalarda ve hangi yöntemlerle oluştuğunun daha ayrıntılı biçimde ortaya çıkması bekleniyor.

FİRMA İSİMLERİ AÇIKLANMADI

Bakan Gürlek tarafından yapılan açıklamada soruşturmanın 41 büyük dağıtıcı firmayı kapsadığı belirtildi ancak bu firmaların isimleri tek tek kamuoyuyla paylaşılmadı.

Bu nedenle soruşturma kapsamındaki şirketlere ilişkin doğrulanmamış isimlerin yayımlanması, devam eden bir adli süreçte kişi ve şirketlerin haksız biçimde zan altında bırakılması sonucunu doğurabileceğinden haberde firma adı listesine yer verilmedi.

Resmi makamlar tarafından şirket isimlerinin ayrıca açıklanması halinde listenin kamuoyuyla paylaşılması mümkün olacak.

GÜRLEK: “ÜRETİCİNİN EMEĞİ VE VATANDAŞIN BÜTÇESİ ÜZERİNDEN HAKSIZ KAZANCA MÜSAADE EDİLMEYECEK”

Adalet Bakanı Akın Gürlek, soruşturmaya ilişkin açıklamasında üretici, tüketici ve piyasanın adil işleyişinin korunacağını belirterek mücadelede kararlılık mesajı verdi.

Akın Gürlek’in açıklamasının tamamı:

“Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde; üreticimizin emeğini, vatandaşımızın bütçesini ve piyasanın adil işleyişini korurken, fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz.

Bu çerçevede İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığımızca yürütülen soruşturmada, ‘tarladan markete fiyat yolculuğu’ mercek altına alındı.

Ticaret Bakanlığımızdan Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığımızdan Çiftçi Kayıt Sistemi verileri temin edildi; Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca kapsamlı rapor hazırlandı.

Yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvurularak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi şartlarda ulaştığı incelendi.

Yapılan incelemelerde, hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hâkimiyetlerini kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdikleri; sahte müstahsil makbuzları düzenleyerek gerçeğe aykırı maliyet oluşturdukları ve bu yöntemlerle yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları yukarı yönlü manipüle ederek haksız kazanç sağladıkları yönünde tespitlere ulaşıldı.

Bu kapsamda; fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden yürütülen soruşturmada, 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi; 22 ilde toplam 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama başlatıldı.

Soruşturmayı büyük bir titizlikle yürüten İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığımıza, operasyonları gerçekleştiren İstanbul İl Emniyet Müdürlüğümüze; soruşturmaya veri, analiz ve raporlarıyla katkı sunan Hazine ve Maliye Bakanlığımıza, Tarım ve Orman Bakanlığımıza ve Ticaret Bakanlığımıza teşekkür ediyoruz.

Tarladan sofraya uzanan zincirin hiçbir aşamasının üreticimizin emeği ve vatandaşımızın bütçesi üzerinden haksız kazanç kapısına dönüştürülmesine müsaade edilmeyecektir!”