PISA 2025 sonuçları Türkiye’nin eğitim performansındaki yükselişi yeniden gündeme taşıdı

Türkiye’nin eğitim performansı, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2025 sonuçlarının ardından yeniden gündeme geldi.

Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi alanında çalışan Doç. Dr. Faik Tanrıkulu, PISA 2025 verilerini değerlendirirken Türkiye’nin eğitimdeki gelişiminin yalnızca sıralamalardaki değişim üzerinden değil, uzun vadeli insan sermayesi yatırımları ve eğitim sisteminin dönüşümü üzerinden ele alınması gerektiğini savundu.

Tanrıkulu, eğitim politikalarının etkilerinin kısa sürede ortaya çıkmadığını belirterek, bugün 15 yaşındaki bir öğrencinin performansının okul öncesinden öğretmen niteliğine, aile imkanlarından eğitim altyapısına kadar uzun yıllara yayılan birçok unsurun sonucu olduğunu ifade etti.

“Türkiye’nin yükselişi tesadüf değil”

Tanrıkulu’na göre Türkiye’nin PISA performansındaki yükseliş, eğitim sisteminin yıllar içinde geçirdiği değişimin sonuçlarından biri.

PISA’nın yalnızca öğrencilerin ezberledikleri bilgiyi değil, karşılaştıkları yeni bir problem karşısında bilgiyi kullanma, analiz etme ve çözüm üretme becerilerini ölçtüğünü hatırlatan Tanrıkulu, Türkiye’nin özellikle bu alandaki gelişiminin dikkat çekici olduğunu belirtti.

Birçok gelişmiş ülkede öğrenci performansının gerilediği bir dönemde Türkiye’nin ilerleme kaydetmesinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini savunan Tanrıkulu, Türkiye’nin artık yalnızca başarılı eğitim sistemlerini takip eden değil, kendi deneyimini uluslararası tartışmalara taşıyabilecek bir ülke olma yolunda ilerlediğini ifade etti.

Eğitime ayrılan kamu kaynağı OECD ortalamasının üzerinde

Değerlendirmede, eğitime ayrılan kamu kaynakları da öne çıkan başlıklardan biri oldu.

PISA 2025 Türkiye Raporu’ndaki verilere atıfta bulunan Tanrıkulu, OECD ülkelerinde kamu kaynaklarından eğitime ayrılan payın ortalama yüzde 10,1, Türkiye’de ise yüzde 10,6 olduğunu aktardı.

Bu oranın, Türkiye’de eğitimin uzun süredir stratejik bir kamu politikası alanı olarak ele alındığını gösterdiğini ifade etti.

Pandemi ve deprem sonrası eğitim sisteminin dayanıklılığı

Tanrıkulu, PISA 2025 değerlendirmesinde Türkiye’nin son yıllarda karşı karşıya kaldığı pandemi ve 6 Şubat depremlerinin de göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtti.

Pandeminin dünya genelinde öğrenme süreçlerini kesintiye uğrattığını, depremlerin ise Türkiye’de eğitim altyapısı ve öğrenci devamlılığı üzerinde büyük baskı oluşturduğunu hatırlatan Tanrıkulu, bu koşullara rağmen elde edilen performansın eğitim sisteminin krizlere karşı dayanıklılığını ayrıca incelemeyi gerektirdiğini savundu.

Beceri temelli eğitim modeli öne çıkıyor

PISA sonuçlarının değerlendirilmesinde dikkat çekilen bir diğer başlık ise eğitimde ezberden beceri temelli modele geçiş oldu.

Tanrıkulu, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde;

  • problem çözme,
  • eleştirel düşünme,
  • sorgulama,
  • yorumlama,
  • çıkarım yapma,
  • matematiksel muhakeme,
  • veriye dayalı karar verme

gibi becerilerin daha belirgin şekilde eğitim programlarına dahil edilmesinin PISA’nın ölçtüğü yetkinliklerle örtüştüğünü ifade etti.

PISA’nın öğrencinin sahip olduğu bilgiyi yeni durumlarda nasıl kullandığını ölçmesi nedeniyle, eğitimde beceri odaklı dönüşümün stratejik önem taşıdığını belirtti.

Fen bilimlerinde üst performans oranı yüzde 7,4

Tanrıkulu’nun değerlendirmesinde PISA 2025’te fen bilimlerinde üst performans gösteren öğrencilerin oranının yüzde 7,4’e yükselmesi dikkat çekici göstergelerden biri olarak öne çıktı.

Çevre biliminde Türkiye’nin 494 puana ulaşarak OECD ortalamasının üzerine çıktığı ifade edildi.

Bu göstergelerin enerji, mühendislik, tarım, çevre teknolojileri ve sürdürülebilir üretim gibi alanlar açısından nitelikli insan kaynağı potansiyeline işaret ettiği değerlendirildi.

Yeni hedef: Başarıyı üretken güce dönüştürmek

Tanrıkulu, PISA sonuçlarının olumlu bir tablo sunmasının eğitimdeki sorunların tamamen çözüldüğü anlamına gelmediğinin de altını çizdi.

Bundan sonraki süreçte dezavantajlı öğrencilerin desteklenmesi, öğretmenlerin mesleki gelişiminin güçlendirilmesi, üniversite-sanayi iş birliğinin artırılması ve araştırma altyapısının geliştirilmesi gerektiğini belirtti.

Türkiye’nin eğitimdeki başarısının yalnızca uluslararası sıralamalardaki konumuyla değil, yetiştirdiği öğrencilerin bilim, teknoloji ve üretime sağladığı katkıyla ölçülmesi gerektiğini ifade eden Tanrıkulu, asıl hedefin gençlerin potansiyelini ekonomik ve toplumsal güce dönüştürmek olduğunu vurguladı.

PISA 2025 sonuçlarının, Türkiye’nin eğitim politikalarında elde ettiği kazanımları değerlendirmek kadar, gelecek dönemde hangi alanlarda daha fazla ilerleme kaydedilmesi gerektiğini görmek açısından da önemli bir referans oluşturduğu belirtiliyor.

Türkiye PISA’da tarih yazdı: Fende dünyada 19’uncu, okumada OECD ortalamasının üzerinde

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı’nın (OECD) üç yılda bir gerçekleştirdiği Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı’nın PISA 2025 sonuçları açıklandı.

Dünyanın en kapsamlı eğitim araştırmalarından biri olarak kabul edilen PISA 2025’e 91 ülke ve ekonomiden yaklaşık 760 bin 15 yaşındaki öğrenci katıldı. Araştırmada öğrencilerin fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik yeterlilikleri ölçüldü. PISA 2025’in ağırlıklı alanı ise fen bilimleri oldu.

Türkiye’deki uygulama 14 Nisan-16 Mayıs 2025 tarihleri arasında 12 bölgedeki 56 ilde bulunan 203 okulda, 7 bin 702 öğrencinin katılımıyla bilgisayar tabanlı olarak gerçekleştirildi. Türkiye PISA araştırmalarına 2003 yılından bu yana düzenli olarak katılıyor.

Sonuçlar, Türkiye’nin yalnızca bir alanda değil, PISA’nın üç temel alanının tamamında yükseliş gösterdiğini ortaya koydu.

Türkiye dünyada nerede?

PISA’da fen, okuma ve matematik puanları ayrı ayrı hesaplandığı için tek bir “genel PISA dünya sıralaması” bulunmuyor. Türkiye’nin konumunu doğru biçimde değerlendirmek için üç alanın ayrı ayrı ele alınması gerekiyor.

PISA 2025 sonuçlarında tablo şöyle oluştu:

Alan Türkiye’nin puanı Dünya sırası OECD sırası OECD ortalaması
Fen bilimleri 494 19. 14. 482
Okuma becerileri 472 18. 13. 461
Matematik 462 28. 23. 463

Türkiye böylece fen bilimlerinde OECD ortalamasının 12 puan, okumada ise 11 puan üzerine çıktı. Matematikte 462 puan alan Türkiye, 463 olan OECD ortalamasının yalnızca bir puan gerisinde yer aldı.

OECD de Türkiye’ye ilişkin değerlendirmesinde öğrencilerin fen bilimleri ve okumada OECD ortalamasının üzerinde, matematikte ise OECD ortalamasına yakın performans gösterdiğini belirtti.

Türkiye fen bilimlerinde dünyanın ilk 20’sinde

PISA 2025’in ana değerlendirme alanı olan fen bilimlerinde Türkiye, 494 puanla 91 ülke ve ekonomi arasında 19’uncu sıraya yerleşti.

Listenin zirvesinde Çin’in Pekin, Şanghay, Jiangsu ve Zhejiang bölgelerini kapsayan B-S-J-Z 597 puanla yer aldı. Singapur 560 puanla ikinci, Makao 541 puanla üçüncü oldu.

Türkiye’nin önünde Polonya 495 puanla 18’inci sırada bulunurken, Türkiye’nin hemen ardından Çekya ve Belçika 490’ar puanla geldi.

OECD verilerine göre Türkiye’nin 494 puanlık fen performansı; Almanya, Hollanda, İsveç, Fransa, İtalya, Danimarka, İspanya ve Norveç gibi çok sayıda Avrupa ülkesinin üzerinde gerçekleşti.

PISA 2025 fen bilimlerinde dünyanın ilk 50’si

PISA 2025’in ağırlıklı alanı fen bilimleri olduğu için ülkelerin uluslararası konumunu en açık gösteren ana sıralama bu alanda ortaya çıkıyor.

Sıra Ülke / ekonomi Puan
1 B-S-J-Z (Çin) 597
2 Singapur 560
3 Makao (Çin) 541
4 Çin Taipeisi 540
5 Japonya 538
6 Estonya 527
7 Güney Kore 526
8 Birleşik Krallık 511
9 Kanada 510
10 Yeni Zelanda 509
11 Avustralya 509
12 Finlandiya 504
13 ABD 502
14 İsviçre 501
15 İrlanda 500
16 Avusturya 497
17 Hong Kong (Çin) 496
18 Polonya 495
19 TÜRKİYE 494
20 Çekya 490
21 Belçika 490
22 Litvanya 488
23 Almanya 486
24 Hollanda 485
25 İsveç 485
26 Slovenya 484
27 Fransa 483
28 İtalya 483
29 Portekiz 482
30 Macaristan 480
31 Danimarka 478
32 İspanya 477
33 Hırvatistan 476
34 Slovakya 475
35 Lüksemburg 474
36 Norveç 470
37 Letonya 468
38 Birleşik Arap Emirlikleri 458
39 Vietnam 457
40 Malta 453
41 Ukrayna’nın katılan bölgeleri 448
42 Uruguay 445
43 Şili 442
44 İsrail 442
45 İzlanda 441
46 Brunei 439
47 Mauritius 438
48 Özbekistan 438
49 Karadağ 435
50 Arnavutluk 435

Kaynak: OECD PISA 2025. OECD, ülkeleri ortalama puanlarına göre sıralarken birbirine çok yakın puanların istatistiksel olarak anlamlı biçimde farklı olmayabileceği uyarısını da yapıyor.

Tablo Türkiye’nin konumunu daha net ortaya koyuyor. Türkiye fen bilimlerinde yalnızca dünyanın ilk 20’sine girmekle kalmadı; Almanya’dan 8, Hollanda ve İsveç’ten 9, Fransa ve İtalya’dan 11, İspanya’dan 17, Norveç’ten ise 24 puan daha yüksek sonuç aldı.

Okumada dünyada 18’inci, OECD’de 13’üncü

Türkiye’nin en dikkat çekici gelişmelerinden biri de okuma becerilerinde gerçekleşti.

Türkiye PISA 2022’de 81 ülke arasında 36’ncı sıradaydı. PISA 2025’te katılımcı ülke sayısının 91’e yükselmesine rağmen Türkiye 18’inci sıraya çıktı.

OECD üyeleri arasında da Türkiye’nin sıralaması 30’unculuktan 13’üncülüğe yükseldi. Böylece Türkiye üç yılda tüm ülkeler sıralamasında 18, OECD sıralamasında ise 17 basamak ilerledi.

Türkiye’nin okuma puanı da 2022’ye kıyasla 16 puan artarak 472’ye yükseldi.

OECD ülkelerinin okuma ortalaması 461, PISA’ya katılan tüm ülkelerin ortalaması ise 420 oldu. Türkiye böylece OECD ortalamasının 11, tüm ülkeler ortalamasının ise 52 puan üzerine çıktı.

Daha dikkat çekici olan uzun vadeli değişim oldu. Türkiye 2018’de okuma becerilerinde OECD ortalamasının 21 puan gerisindeyken, 2025’te OECD ortalamasını 11 puan geçti.

Matematikte de 39’unculuktan 28’inciliğe

Türkiye matematik alanında da yukarı doğru hareketini sürdürdü.

PISA 2022’de 81 ülke arasında 39’uncu sırada bulunan Türkiye, PISA 2025’te 91 ülke arasında 28’inci sıraya yükseldi.

OECD ülkeleri arasında 32’nci sıradan 23’üncü sıraya çıkan Türkiye, matematikte dünya sıralamasında 11 basamak, OECD sıralamasında 9 basamak yükseldi.

Türkiye’nin matematik ortalaması 462 puana yükselirken OECD ortalaması 463 oldu. Tüm PISA katılımcılarının ortalaması ise 429 puanda kaldı.

Türkiye böylece dünya ortalamasının 33 puan üzerine çıkarken OECD ortalamasını da yalnızca 1 puan farkla yakaladı.

Son 10 yılda bunu yapan tek OECD ülkesi Türkiye

PISA 2025’in Türkiye açısından en önemli sonuçlarından biri yalnızca mevcut sıralama değil, yükselişin sürekliliği oldu.

Rapora göre Türkiye, son 10 yılda fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarının üçünde birden performansını sürekli yükselten tek OECD üyesi ülke oldu.

Türkiye aynı zamanda PISA 2022 ile PISA 2025 karşılaştırmasında üç alanın tamamında puanını en fazla artıran OECD ülkesi olarak öne çıktı.

OECD’nin 8 Eylül 2026’da yayımladığı küresel değerlendirmede ise birçok OECD ülkesinde okuma ve matematik performansının gerilemeye devam ettiği belirtildi. OECD ülkelerinde 2015-2025 döneminde ortalama okuma puanı 28, matematik puanı ise 22 puan düştü. Türkiye ise bu genel eğilimin tersine performansını yükselten ülkeler arasında yer aldı.

2003’ten bugüne büyük değişim

Türkiye’nin uzun dönemli PISA performansı da yükselişin yalnızca son üç yılla sınırlı olmadığını gösteriyor.

Türkiye PISA’ya ilk katıldığı 2003 yılında fen bilimlerinde 434 puan almıştı. Puan 2025’te 494’e yükseldi. Böylece 22 yılda 60 puanlık artış gerçekleşti.

Aynı dönemde;

  • Okuma becerileri 441’den 472’ye çıktı: +31 puan
  • Matematik 423’ten 462’ye çıktı: +39 puan
  • Fen bilimleri 434’ten 494’e çıktı: +60 puan

Türkiye’nin sıralamadaki konumu da önemli ölçüde değişti.

Fen bilimlerinde 2003’te 35’inci olan Türkiye 2025’te 19’unculuğa, okumada 33’üncülükten 18’inciliğe, matematikte ise 34’üncülükten 28’inciliğe yükseldi.

Katılımcı ülke sayısının 41’den 91’e çıkması dikkate alınarak yapılan göreli sıralama değerlendirmesinde Türkiye’nin konumu fen bilimlerinde yüzde 64, okumada yüzde 60, matematikte yüzde 52 iyileşti.

Sadece ortalama yükselmedi, başarılı öğrenci oranı da arttı

PISA 2025 sonuçlarında Türkiye açısından dikkat çeken gelişme yalnızca ortalama puanlar olmadı.

Fen bilimlerinde üst düzey performans gösteren öğrencilerin oranı 2022’de yüzde 4 iken 2025’te yüzde 7,4’e yükseldi. Türkiye bu oranla yüzde 7,2 olan OECD ortalamasını ilk kez geçti.

Okuma becerilerinde üst düzey performans gösteren öğrencilerin oranı yüzde 1,9’dan yüzde 4,2’ye, matematikte ise yüzde 5,4’ten yüzde 7,9’a yükseldi.

Türkiye aynı zamanda üç alanın tamamında asgari yeterlilik seviyesine ulaşan öğrencilerin oranını artırdı. Hem asgari yeterliliğe ulaşan hem de üst düzey başarı gösteren öğrencilerin oranları Türkiye’nin PISA tarihindeki en yüksek seviyesine çıktı.

OECD’nin Türkiye ülke notuna göre öğrencilerin yüzde 81’i fen bilimlerinde en az temel yeterlilik düzeyine ulaştı. OECD ortalaması yüzde 74’te kaldı. Okumada Türkiye’de bu oran yüzde 76, OECD ortalamasında yüzde 69 oldu. Matematikte ise Türkiye yüzde 64 ile yüzde 65 olan OECD ortalamasına çok yakın sonuç verdi.

Zirvede Çin ve Singapur var

PISA 2025 sonuçlarına küresel açıdan bakıldığında Asya eğitim sistemlerinin üst sıralardaki ağırlığı devam etti.

Çin’in B-S-J-Z bölgeleri fen bilimlerinde 597, matematikte 612 puanla dünyanın en yüksek performansını gösterdi. Singapur ise okumada 535 puanla birinci oldu.

B-S-J-Z (Çin) ile Singapur üç temel alanın tamamında en yüksek performans gösteren iki sistem olarak öne çıktı. Estonya, Japonya, Güney Kore, Makao, Çin Taipeisi ve Birleşik Krallık da üç alanın tamamında ilk 10 seviyesinde yer alan eğitim sistemleri arasında bulundu.

Türkiye ise henüz bu grubun gerisinde olsa da özellikle fen bilimleri ve okumadaki yükselişiyle üst sıralara yaklaşan ülkeler arasında yer aldı.

PISA 2025 tablosunun Türkiye açısından en dikkat çekici özeti ise rakamlarda görülüyor: Fende dünyada 19’uncu, okumada 18’inci, matematikte 28’inci; OECD ülkeleri arasında ise sırasıyla 14’üncü, 13’üncü ve 23’üncü.

Türkiye’nin 2003’ten bu yana süren yükselişini 2025’te hızlandırması, fen ve okumada OECD ortalamasını aşması ve dünya sıralamasında ilk 20’ye iki alanda birden girmesi, PISA 2025’i Türkiye’nin şimdiye kadarki en dikkat çekici uluslararası eğitim sonuçlarından biri haline getirdi.

PISA 2025 başarısına Cumhurbaşkanı Erdoğan ve bakanlardan peş peşe tebrik mesajları

Türkiye’nin PISA 2025’te fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarında gösterdiği dikkat çekici yükseliş, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere üst düzey devlet yöneticilerinin de gündemindeydi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin PISA 2025’te üç farklı alanda OECD ülkeleri arasında puanını en fazla artıran ülke olmasına dikkat çekerek, elde edilen sonucun eğitime verilen önemin bir yansıması olduğunu belirtti. Erdoğan, başarıda emeği bulunan öğretmenleri, öğrencileri, velileri ve eğitim camiasının tamamını tebrik etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasında, Türkiye’nin çocukları ve gençleri daha nitelikli, daha öz güvenli ve daha donanımlı şekilde geleceğe hazırlamak için eğitim yatırımlarını sürdüreceğini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, paylaşımında şunları kaydetti:

“Türkiye, PISA 2025’te üç farklı alanda OECD ülkeleri arasında puanını en fazla artıran ülke oldu.

Eğitime verdiğimiz önemin bir sonucu olan bu başarıda emeği geçen tüm öğretmenlerimizi, öğrencilerimizi, velilerimizi ve eğitim camiamızın tamamını tebrik ediyorum.

Geleceğimizin teminatı olan evlatlarımızın daha nitelikli, daha öz güvenli, daha donanımlı yetişmeleri için çalışmaya devam edeceğiz.”

PISA 2025 sonuçlarına ilişkin değerlendirmede bulunan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da Türkiye’nin fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarının tamamında puanını anlamlı şekilde artıran tek OECD ülkesi olmasının önemli olduğuna işaret etti.

Yılmaz, bu sonucu eğitimde kaydedilen ilerlemenin önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirdi. Başta Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin olmak üzere öğretmenleri, öğrencileri ve eğitim camiasını tebrik eden Yılmaz, Türkiye’nin en büyük gücünün insan kaynağı olduğunu vurguladı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, çocukların daha güçlü bir geleceğe hazırlanabilmesi için eğitimde kalitenin artırılmaya devam edeceğini belirterek, insan kaynağının niteliğini yükseltmenin Türkiye’nin kalkınma hedefleri açısından temel önceliklerden biri olduğunu ifade etti.

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin ise PISA 2025 sonuçlarını Slovakya’nın başkenti Bratislava’da düzenlenen PISA 2025 Bölgesel Toplantısı’nda değerlendirdi.

Tekin, OECD’nin uzun dönemli analizlerine göre Türkiye’nin 2015-2025 döneminde fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarının tamamında performansını sürekli artıran tek OECD üyesi ülke olduğunu belirtti.

Türkiye’nin son yıllarda eğitim altyapısı, öğretmen sayısı, okul imkanları ve eğitim bütçesi açısından önemli adımlar attığını ifade eden Tekin, bu yatırımların sonuçlarının uluslararası değerlendirmelere de yansıdığını söyledi.

Bakan Tekin ayrıca OECD yetkililerinin Türkiye’nin PISA sonuçlarındaki yükselişine özel dikkat çektiğini belirterek, Türkiye’nin son 10 yıldaki eğitim performansının uluslararası ölçekte de dikkatle izlendiğini aktardı.

PISA 2025 sonuçlarını değerlendiren bir diğer isim ise Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek oldu.

Şimşek, Türkiye’nin fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarında sıralamasını yükselttiğini, özellikle fen bilimleri ve okuma becerilerinde OECD ortalamasının üzerine çıktığını belirtti.

Türkiye’nin 2022’ye göre üç alanda da puanını en fazla artıran OECD ülkesi olduğuna dikkat çeken Şimşek, son 10 yıllık performansta da Türkiye’nin fen bilimleri, okuma ve matematikte sürekli yükselen tek OECD üyesi ülke olmasının önemli olduğunu vurguladı.

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, eğitim ile ekonomik kalkınma arasındaki ilişkiye de dikkat çekti. Beşeri sermayenin niteliğinin artırılmasının kalkınmanın temel unsurlarından biri olduğunu belirten Şimşek, 2026 yılı bütçesinde en yüksek payın yüzde 15,3 ile eğitime ayrıldığını hatırlattı.

Şimşek, Türkiye’nin insan kaynağını güçlendirmek amacıyla eğitim politikalarının sürdürüleceğini ve elde edilen kazanımların daha ileri taşınacağını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, Milli Eğitim Bakanı Tekin ve Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek’in açıklamalarında ortak vurgu, PISA 2025 sonuçlarının yalnızca bir sıralama başarısı olarak değil, uzun yıllardır sürdürülen eğitim yatırımlarının ve politikalarının sonucu olarak değerlendirilmesi oldu.

Türkiye’nin fen bilimlerinde dünyada 19’unculuğa, okuma becerilerinde 18’inciliğe ve matematikte 28’inciliğe yükselmesi; fen bilimleri ve okumada OECD ortalamasını geçmesi, matematikte ise OECD ortalamasına yalnızca 1 puan farkla yaklaşması, yapılan değerlendirmelerin merkezinde yer aldı.

Üst düzey açıklamalarda ayrıca Türkiye’nin son 10 yılda üç temel alanın tamamında performansını sürekli artıran tek OECD üyesi ülke olması ve PISA 2022’ye kıyasla üç alanda da puanını en fazla yükselten OECD ülkesi olarak öne çıkması, eğitim politikalarının uzun vadeli sonuçları açısından önemli bir gösterge olarak değerlendirildi.

Türkiye uluslararası turist çeken 4. ülke oldu

Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütünün (OECD) “Turizm Eğilimleri ve Politikaları 2026” raporuna göre, OECD ülkelerine yönelik uluslararası turist varışları 2025 yılında bir önceki yıla göre tahmini yüzde 3,4 artarak 847 milyonla rekor seviyeye ulaştı. Böylece 2024’te kaydedilen yüzde 8,1’lik güçlü büyümenin ardından turizmde yükseliş eğilimi devam etti.

OECD’nin değerlendirmesine göre, Orta Doğu’daki çatışmalar, artan jeopolitik gerilimler, değişen seyahat alışkanlıkları ve aşırı hava olayları küresel turizm görünümünü şekillendirmeyi sürdürüyor. Özellikle Orta Doğu’daki çatışmalar, küresel seyahat akışını sekteye uğratırken maliyetleri artırdı ve yolcu güvenini olumsuz etkiledi. Hava yoluyla ulaşılabilen destinasyonlar bu gelişmelerden daha fazla etkilendi.

Güvenlik, fiyat ve olası iptallere ilişkin endişeler seyahat tercihlerini etkiledi. Turistlerin daha tanıdık ve uygun maliyetli destinasyonlara yönelme, daha kısa süreli tatil yapma ve düşük maliyetli seçenekleri tercih etme eğiliminin güçlenebileceği öngörüldü. Hava yolu şirketleri, tur operatörleri ve diğer turizm işletmeleri 2027 ve sonrasına yönelik planlarını bu doğrultuda gözden geçiriyor.

OECD’nin raporuna göre, 2019-2025 döneminde uluslararası turist varışlarını en fazla artıran ülkeler arasında Japonya yüzde 34 ile ilk sırada yer aldı. Bu ülkeyi yüzde 28 ile Norveç, yüzde 22 ile Danimarka izledi.

Türkiye ise 2019-2025 döneminde uluslararası turist sayısını yüzde 21 artırarak bu alanda öne çıkan ülkeler arasında 4. sıraya yerleşti ve Kovid-19 salgını öncesine göre turist sayısını en fazla artıran ülkeler arasında yer aldı.

Öte yandan, OECD’nin üye ülkeler arasında yaptığı ankete göre ülkelerin yaklaşık üçte biri 2026 yılı sonunda turizm performansının 2025 seviyesinin üzerine çıkmasını ve yeni rekorlar kırılmasını bekliyor. Ancak jeopolitik gelişmeler, ekonomik belirsizlikler ve iklim kaynaklı riskler sektör üzerindeki etkisini sürdürüyor.

“Türkiye, küresel ve bölgesel krizi yönetmeyi başarmış güçlü bir turizm ekosistemine sahip”

Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) Başkanı Firuz Bağlıkaya, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, turizmin, yapısı gereği bölgesel ve küresel gelişmelerden en hızlı etkilenen sektörlerin başında geldiğini söyledi.

Jeopolitik gerilimler, salgın hastalıklar, doğal afetler, ekonomik dalgalanmalar ve iklim kaynaklı risklerin uluslararası seyahat hareketlerini kısa süre içinde değiştirebildiğine işaret eden Bağlıkaya, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu nedenle turizmde başarı yalnızca büyüme rakamlarıyla değil, sektörün krizlere karşı ne kadar hazırlıklı ve dayanıklı olduğuyla da ölçülüyor. OECD’nin dikkati çektiği dayanıklılık ve ziyaretçi yönetimi yaklaşımını da bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Türkiye, hepsi birbirinden farklı pek çok küresel ve bölgesel krizi yönetmeyi başarmış güçlü bir turizm ekosistemine sahip. Bu başarının arkasındaki en önemli unsuru ise sahada doğrudan faaliyet gösteren seyahat acentelerimizin ve sektör paydaşlarımızın yıllar içinde edindiği kriz yönetimi deneyimi oluşturuyor.”

Bağlıkaya, seyahat acentelerinin pazar çeşitlendirmesinden alternatif destinasyonların geliştirilmesine, yeni ürünlerin oluşturulmasından değişen turist taleplerine hızlı uyum sağlanmasına kadar pek çok alanda Türk turizminin en dinamik aktörleri durumunda bulunduğunu dile getirdi.

TÜRSAB olarak Türkiye’nin turizm politikalarının oluşturulmasında bu birikimin mutlaka değerlendirilmesi gerektiğine inandıklarını belirten Bağlıkaya, “Çünkü sektörün içinde yer alan, pazarı yakından takip eden ve turist davranışlarını doğrudan gözlemleyen seyahat acentelerinin bilgi ve tecrübeleri, daha dayanıklı, daha rekabetçi ve daha sürdürülebilir bir turizm yapısının inşasında önemli bir rehber niteliği taşıyor.” diye konuştu.

Bağlıkaya, turizm yüzyılı vizyonu doğrultusunda da hedeflerinin, krizlere karşı hazırlıklı, değişen koşullara hızla uyum sağlayabilen, yüksek katma değer üreten ve sürdürülebilir büyümeyi esas alan bir turizm modelini güçlendirmek olduğunu ifade etti.

Turizmde başarının yalnızca ziyaretçi sayısıyla değil, kişi başına harcama, ortalama konaklama süresi, turizm gelirlerinin sürdürülebilirliği ve ülke ekonomisine sağlanan katma değerle ölçüldüğünü belirten Bağlıkaya, şunları söyledi:

“Nitekim son yıllarda Barselona ve Venedik gibi destinasyonlarda aşırı turizmin yarattığı baskılar nedeniyle yerel halkın turizm hareketlerini protesto etmesi, yalnızca ziyaretçi sayısına odaklanan anlayışın sürdürülebilir olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Ancak elbette Türkiye’yi bugün dünyada önemli turizm ülkelerinden biri haline getiren kitle turizmi alanındaki başarıları da bir yana bırakamayız. Bu başarıyı koruyarak artık turizmde yeni bir aşamaya geçmemiz gerekiyor. Bunun yolu ise turizmi hem ülke geneline hem de yılın 12 ayına yaymaktan geçiyor.”

“Türkiye’nin zengin turizm çeşitliliğini yüksek gelir üreten bir yapıya dönüştürmeyi amaçlıyoruz”

TÜRSAB Başkanı Bağlıkaya, yeni destinasyonların turizme kazandırılması, alternatif turizm ürünlerinin geliştirilmesi ve turizmin bölgesel kalkınmaya katkısının artırılması amacıyla yürüttükleri çalışmalarla Türkiye’nin zengin turizm çeşitliliğini daha yüksek gelir üreten bir yapıya dönüştürmeyi amaçladıklarını dile getirdi.

Kültür, gastronomi, sağlık, kongre ve fuar, spor, inanç, kruvaziyer, golf, doğa ve kırsal turizm gibi alternatif ürünlerin geliştirilmesiyle birlikte hem turizmi 12 aya yayacaklarına hem de kişi başına harcamayı artıracaklarına inandıklarını belirten Bağlıkaya, “Turizm Yüzyılı projemizin en önemli dayanağını seyahat acenteleri oluşturuyor. Çünkü seyahat acenteleri, Türkiye’nin tarihi, kültürel ve doğal zenginliklerini yalnızca tanıtan yapılar değil, bunları uluslararası pazarlarda turizm ürünlerine dönüştürüyorlar.” diye konuştu.

Bağlıkaya, bu değerleri doğru turist profiliyle buluşturan temel aktörlerin seyahat acenteleri olduğunu, küresel çevrim içi rezervasyon portallarının sadece komisyon almaya yönelik satış hizmeti veren yaklaşımlarıyla seyahat acentelerinin ülke turizmini geliştiren çalışmalarını bir tutmamak gerektiğini vurguladı. Bağlıkaya, “Turisti sadece Türkiye’ye getirmekle kalmayan seyahat acenteleri, ziyaretçinin daha uzun süre konaklamasını, daha fazla deneyim yaşamasını ve ülke ekonomisine daha yüksek katma değer sağlamasını mümkün kılıyor.” dedi.

Türkiye’nin 100 milyar dolar turizm geliri hedefine ulaşabilmesi için artık nicelikten çok niteliğe odaklanan bir büyüme modelini ön plana çıkarılması gerektiğini söyleyen Bağlıkaya, şunları kaydetti:

“Bir taraftan turizmde güçlü olduğumuz alanları korurken, diğer taraftan yeni ürün ve hizmetlerle sektörümüzü daha yüksek katma değer üreten bir yapıya dönüştürmeliyiz. Bu dönüşümün en önemli unsurlarından birini nitelikli insan kaynağının korunması oluşturuyor. Turizmde rekabet avantajımızın temeli olan yüksek hizmet kalitesini sürdürebilmek için sektörün yetişmiş çalışanlarını bünyesinde tutmasını sağlayacak mekanizmaları güçlendirmeliyiz. Bu kapsamda SGK prim desteği ve pazarlama destekleri gibi uygulamaların seyahat acentelerini de kapsayacak şekilde genişletilmesi büyük önem taşıyor.”

Bağlıkaya, turizm politikalarının kamu ve özel sektörün ortak aklıyla şekillendirilmesinin de büyük önem taşıdığını, sektörün tüm paydaşlarının, özellikle pazarı doğrudan tanıyan seyahat acentelerinin bilgi ve deneyiminden daha fazla yararlanması gerektiğini söyledi.

Bağlıkaya, “Sürdürülebilir büyüme, sahadaki ihtiyaçları doğru analiz eden ve değişen turist beklentilerine hızla uyum sağlayabilen bir yönetim anlayışıyla mümkündür.” diye konuştu.

Kruvaziyer turizminin kişi başına harcama düzeyi en yüksek turizm türlerinden biri olduğuna işaret eden Bağlıkaya, özellikle ana liman olarak kullanılan destinasyonlarda yolcuların gemiye binmeden önce veya indikten sonra konakladığını belirtti.

Bu kesimin yeme içme, alışveriş, ulaşım ve çeşitli turistik faaliyetlere daha fazla bütçe ayırdığını söyleyen Bağlıkaya, “Dolayısıyla kruvaziyer turizmi sadece limanlara değil, yerel esnaftan restoranlara, rehberlerden ulaşım sektörüne, perakendeden şehir ekonomilerine kadar geniş bir ekosisteme yüksek katma değer sağlıyor.” dedi.

Bağlıkaya, bu noktada İstanbul Havalimanı’nın dünyanın en fazla uluslararası destinasyona doğrudan bağlantı sunan havalimanlarından biri olmasının Türkiye’ye önemli bir rekabet avantajı sağladığını dile getirdi. Bağlıkaya, “Bu güçlü hava ulaşımı altyapısını kruvaziyer limanlarımızla daha etkin entegre edebilirsek, ülkemizin ana liman kapasitesini önemli ölçüde artırabiliriz.” ifadesini kullandı.

S&P, Türkiye için 2026 enflasyon tahminini yükseltti

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu S&P Global Ratings, Türkiye’ye ilişkin 2026 enflasyon tahminini yukarı yönlü revize etti. Kuruluş, daha önce yüzde 23,4 olarak açıkladığı 2026 enflasyon beklentisini yüzde 28,9’a yükseltti. Aynı gün OECD de Türkiye için 2026 enflasyon tahminini yüzde 20,8’den yüzde 26,7’ye çıkarmıştı.

Ekonomi basınında yer alan bilgilere göre S&P, tahmin değişikliğinde enerji fiyatlarındaki artış ile asgari ücret zammının fiyatlar üzerindeki beklenenden güçlü etkisini belirleyici unsur olarak değerlendirdi. Kuruluşun mart ayı ekonomik görünüm raporunda, çatışma kaynaklı enerji ve emtia baskılarının kısa süreli olacağı varsayımıyla projeksiyonların güncellendiği belirtildi.

S&P, enflasyon beklentisini yükseltmesine karşın Türkiye ekonomisinin büyümesini sürdürmesini bekliyor. Kurum, 2025’te yüzde 3,4-3,6 bandında gerçekleşen büyümenin ardından 2026’da Türkiye ekonomisinin yüzde 3,4 büyüyeceğini öngörüyor. Raporda, büyümeye kredi ivmesi ile altın fiyatlarındaki yükselişin yarattığı servet etkisinin destek verebileceği değerlendirmesi de yer aldı.

S&P’nin gelişmekte olan ülkelere ilişkin temel senaryosunda, ABD/İsrail-İran savaşının olumsuz etkilerinin geçici kalacağı varsayımı öne çıktı. Ancak kuruluş, çatışmanın beklenenden daha uzun ve daha şiddetli sürmesi halinde enflasyonun belirgin biçimde artabileceği, faizler üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabileceği ve birçok gelişmekte olan ekonomide büyümenin zayıflayabileceği uyarısında bulundu.

Öte yandan Türkiye İstatistik Kurumu’nun güncel verilerine göre yıllık tüketici enflasyonu yüzde 31,53 seviyesinde bulunuyor. Bu görünüm, uluslararası kurumların Türkiye’ye yönelik enflasyon tahminlerini yukarı yönlü güncellemesinde etkili başlıklardan biri olarak değerlendiriliyor.