Nöbetçi Eczaneler
Türkçenin eğitimden iş hayatına, sosyal medyadan gündelik yaşama kadar birçok alanda baskı altında olduğunu belirten Üsküdar Üniversitesi Türkçe Öğretim Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Öğr. Gör. Selçuk Duman, dilde yaşanan aşınmanın yalnızca iletişimi değil, düşünme biçimini de etkilediğini söyledi.
Duman, iş dünyasında yaygınlaşan plaza dili, sosyal medyada hızla yayılan emoji kültürü ve hızlı tüketilen dijital içeriklerin Türkçenin köklerini zedelediğini belirterek, kelime hazinesi daraldıkça düşüncenin de sığlaştığını ifade etti.
Türkçe eğitimde ve iş hayatında yıpranıyor
Selçuk Duman, Türkçedeki yozlaşmanın en belirgin biçimde eğitim ve iş hayatında görüldüğünü söyledi. Türkçe cümlelerin içine İngilizce kelimelerin gelişigüzel yerleştirildiği plaza dilinin kurumsal yaşamı kuşattığını belirten Duman, bu kullanımın dilin yapısına ve ahengine zarar verdiğini dile getirdi.
Cadde ve sokaklardaki tabelalarda görülen yabancı ve zorlama dil kullanımının da Türkçenin görsel hafızasını zedelediğini kaydeden Duman, ana dilin kendi ülkesinde ikinci plana itilmesinin Türkçenin itibarını sarstığını söyledi.
Yabancı kelime ısrarı dili köksüzleştiriyor
Türkçe karşılığı bulunan yabancı kelimelerin ısrarla kullanılmasının dili köksüzleştirdiğini belirten Duman, kelimelerin yalnızca seslerden oluşmadığını, aynı zamanda tarih taşıdığını ifade etti.
Gereksiz yabancı kelime kullanımının, Türkçenin türetme gücünü ve iç sistematiğini zayıflattığını söyleyen Duman, bunun zamanla dili yalnızca basit bir iletişim aracına indirgediğini, estetik derinliğini ise yok ettiğini belirtti.
Sosyal medya dili tepki odaklı hale getiriyor
Sosyal medyanın hız odaklı yapısının dili gramerden ve nezaketten uzaklaştırdığını belirten Duman, özellikle gençler arasında sesli harflerin atıldığı, duyguların kelimeler yerine emojilerle ifade edildiği parçalı bir iletişim biçiminin yaygınlaştığını söyledi.
Bu dilin, tam cümle kurma ve derdini açık biçimde anlatma becerisini zayıflattığını ifade eden Duman, tepki odaklı ve eksik iletişimin kalıcı bir alışkanlığa dönüşme tehlikesi taşıdığını dile getirdi.
“Kelime bilmeyen insan düşünemez”
Dil ile düşünce arasında doğrudan bir bağ bulunduğunu söyleyen Duman, kelimelerin düşüncenin yapı taşları olduğunu belirtti. İnsan zihninin, bildiği kelime kadar genişlediğini ifade eden Duman, adı konulamayan duyguların ve düşüncelerin zihinde de yeterince işlenemeyeceğini söyledi.
Kelime hazinesi zayıfladıkça düşüncenin inceliklerini kaybettiğini belirten Duman, bunun kişinin dünyayı algılama ve yorumlama biçimini de daralttığını kaydetti.
Yeni kelimeler zihni geliştiriyor
Yeni kelimeler öğrenmenin yalnızca iletişim becerisini değil, zihinsel esnekliği ve kişisel gelişimi de güçlendirdiğini belirten Duman, bunun güçlü bir zihinsel idman olduğunu söyledi.
Kelime dünyası zenginleşen bireyin olayları daha iyi analiz ettiğini, empati gücünün arttığını ve kendisini daha doğru ifade edebildiğini vurgulayan Duman, dil gelişiminin aynı zamanda düşünce gelişimi anlamına geldiğini ifade etti.
Okuma alışkanlığı en güçlü kaynak
Kelime dağarcığını geliştirmenin en etkili yolunun okuma alışkanlığı olduğunu belirten Duman, bir kelimenin sözlükte görülmesinden çok, bir metin içinde bağlamıyla öğrenilmesinin daha kalıcı olduğunu söyledi.
Hikaye, roman, deneme ve nitelikli metinlerde karşılaşılan kelimelerin zihinde daha güçlü yer ettiğini dile getiren Duman, okumanın pasif kelime hazinesini aktif hale getirdiğini kaydetti.
Dijital içerikler dili daraltıyor
Popüler dijital içeriklerin büyük bölümünün hızlı tüketim mantığıyla üretildiğini belirten Duman, aynı dar kelime havuzunun tekrarlandığı videolar ve kısa metinlerin zihni kolaycılığa alıştırdığını söyledi.
Edebi ve bilimsel derinliği olmayan yüzeysel dijital içeriklerin, dilin zenginliğini azaltan ve ifadeyi tekdüzeleştiren bir etki oluşturduğunu belirtti.
Sözlük kullanma alışkanlığı yeniden önem kazanıyor
Bilgi kirliliğinin arttığı çağda sözlük kullanımının daha da değerli hale geldiğini ifade eden Duman, internette hızlı arama yapmanın, sözlük maddesini dikkatle incelemekle aynı olmadığını söyledi.
Sözlüğün, kelimenin kökünü, akraba anlamlarını ve nüanslarını gösterdiğini vurgulayan Duman, dili doğru ve incelikli kullanmak isteyen herkes için sözlüğün vazgeçilmez bir kaynak olduğunu dile getirdi.
“Sadeleşme başka, fakirleşme başka”
Dil tartışmalarında sıkça gündeme gelen sadeleşme konusuna da değinen Duman, sadeleşmenin dili gereksiz yüklerden arındırmak, fakirleşmenin ise anlam katmanlarını yok etmek olduğunu söyledi.
Birbirine yakın gibi görünen kelimelerin farklı anlam tonları taşıdığına dikkat çeken Duman, bu çeşitliliğin korunmasının Türkçenin gücü açısından hayati önemde olduğunu belirtti.