Nöbetçi Eczaneler
Konya Büyükşehir Belediye Başkanımız Uğur İbrahim Altay’ın kentsel dönüşüm ve kamulaştırma çalışmalarını anlattığı toplantıya katıldık.
Toplantıya tramvayla gittim.
Ben tramvayı seviyorum. Şehrin caddelerinde yürümeyi de seviyorum. Bir yere yalnızca ulaşmak için değil; şehri duymak, görmek, bazen insanın otomobilin camının arkasından geçerken fark edemediği küçük ayrıntılara rastlamak için…
Arabaya bindiğiniz zaman şehir biraz geride kalıyor. Önünüzde bir yol, yetişmeniz gereken bir saat, arkanızda bıraktığınız caddeler oluyor. Yürürken ise şehir sizinle birlikte yürüyor.
Mevsimini bile fark ediyorsunuz.
Kültürpark’ın içinden geçerken pelitlerin dökülmeye başladığını gördüm.
Biz çocukken orası Kültürpark değildi, fuardı.
Konya’ya dair çocukluk hatıralarımızın önemli bir kısmında o fuarın yeri vardır. Bugün ismi başka, çehresi başka; zaman değişmiş, biz değişmişiz ama bazı ağaçlar ve bazı kokular insanı hiç beklemediği bir anda yıllar öncesine götürüyor.
Pelitler de öyle…
Biz çocukken pelitler dökülmeye başladı mı sonbaharın geldiğine kesin karar verirdik.
Takvime bakmaya gerek yoktu.
Ceviz ve badem zamanı gelmiş, üzümler olgunlaşmış, yenebilir hale gelmiş demekti. Pancar sökülecek, patates topraktan çıkacak demekti. Sabah serinliği biraz daha uzun sürecek, akşam daha erken inecek, toprak başka kokacaktı.
Konya’da da böyleydi, Beyşehir’de de, Derbent’te de…
Hayatın tabiatla daha çok konuştuğu yıllardı.
Şimdi hayat daha hızlı. Mevsimleri takvimden, sıcaklığı telefondan öğreniyoruz. Ama insan çocukluğundan kalan bir işarete rastlayınca hafızasının kapısı kendiliğinden açılıyor.
Kültürpark’taki pelitlere bakarken bunları düşündüm.
Sonra Taş Bina’ya geçtik.
Uğur İbrahim Altay yaklaşık 45 dakika boyunca Konya’da yapılanları ve önümüzdeki dönemde yapılacak kentsel dönüşüm çalışmalarını anlattı.
Ben bir taraftan ekrandaki haritalara, projelere ve rakamlara bakarken bir taraftan da yıllardır bu şehir üzerine yazmış bir gazeteci olarak kendi hafızamın içinde dolaştım.
Çünkü anlatılan yerlerin hemen hepsinin bende bir karşılığı var.
Yıllarca önlerinden geçtik.
Yazdık.
Eleştirdik.
“Bu şehirde burası niye böyle?” diye sorduk.
“Konya büyüyor ama merkezi neden bu kadar yoruluyor?” dedik.
Bazı bölgeler için zaman zaman, “Burası artık gerçekten çözülebilir mi?” diye düşündük.
Genç bir gazeteciyken eleştirdiğimiz pek çok meselenin bugün başka bir noktaya geldiğini görmek önemli.
Bunu teslim etmek gerekiyor.
Çünkü gazetecilik yalnızca eleştirmek değildir. Yanlış yapılırken söylemek kadar, doğru yapıldığında hakkını vermek de mesleğin namusundandır.
Bugün dönüp baktığımda, yıllarca şikâyet ettiğimiz birçok şehircilik meselesine Uğur İbrahim Altay’ın dokunduğunu görüyorum.
Üstelik kolay yerlere değil.
Boş araziye yeni bir bina yapmak kolaydır.
Yeni gelişen bir bölgede geniş bir cadde açmak da görece kolaydır.
Asıl mesele; yıllardır yapılaşmış, mülkiyet ilişkileri oluşmuş, ticaretin sürdüğü, insanların hatıralarının içine yerleşmiş yerlere dokunabilmektir.
Kentsel dönüşümün asıl zorluğu burada başlıyor.
Nalçacı mesela…
Konya’nın yakın dönem şehir hayatının en önemli damarlarından biri.
Bir caddeden fazlasıdır.
Apartmanları, dükkânları, kaldırımları, trafiği ve insan ilişkileriyle bir dönemin Konya’sıdır.
Şimdi Nalçacı’da kentsel dönüşümden söz ediyoruz.
Bunu sıradan bir belediye haberi gibi okumamak gerekir.
Çünkü yıllardır konuşulan, çözümü zor görülen bir alan için artık başka bir gelecek tasarlanıyor.
Merkez İmam Hatip çevresi…
Taş Bina’nın arkası…
Üçler Mezarlığı ile eski garaj arasındaki alanlar…
Bizim eskiden Cıvıloğlu diye tarif ettiğimiz bölge…
Peynir Pazarı…
Larende Caddesi…
Şems-i Tebrizi çevresi…
Bunlar Konya’nın yalnızca fizikî mekânları değil, hafızasının parçaları.
Her birinin kendi hikâyesi, kendi problemi, kendi bekleyişi var.
Peynir Pazarı’na baktığınızda eski Konya’nın ticaretini görüyorsunuz.
Larende’ye baktığınızda şehrin tarih boyunca dışarıya açılan damarlarından birini…
Taş Bina’nın çevresine baktığınızda Konya’nın idari ve sosyal hafızasını…
Bunları yeniden ele almak, aslında Konya’nın merkezini yeniden düşünmek demektir.
Beni heyecanlandıran taraflardan biri de tam olarak bu:
İçeri Şehir.
Konya yıllarca dışarı doğru büyüdü.
Yeni mahalleler kuruldu, yeni bulvarlar açıldı, yeni siteler yükseldi.
Şehir genişledi.
Ama şehirlerin yalnızca genişlemesi yetmiyor.
Merkezini kaybeden bir şehir, ne kadar büyürse büyüsün bir tarafını eksik bırakıyor.
Çünkü şehir merkezi hafızadır.
İnsanların birbirine rastladığı, ticaretin şekillendiği, tarihin bugünkü hayatla temas ettiği yerdir.
Darülmülk Projesi bu nedenle benim için yalnızca bir restorasyon veya çevre düzenlemesi meselesi değil.
Türbeönü Çarşıları, Taş Bina, Alaaddin Caddesi’ndeki yenilemeler, Depo No:4, Meydan Evleri, Velespit Müzesi, Darülmülk Sergi Sarayı…
Şimdi Şehir Kütüphanesi…
Büyük Larende…
Mevlana’nın arkasındaki dönüşüm…
Peynir Pazarı…
Bunların her birine tek tek baktığınızda bir proje görüyorsunuz. Hepsini yan yana getirdiğinizde ise daha büyük bir şey ortaya çıkıyor:
Konya kendi merkezine yeniden dönüyor.
Kendi tarihini yeniden okumaya çalışıyor.
Uğur Başkan konuşmasında, “Konya ruhu olan bir şehirdir” dedi.
Ben de yıllardır aynı şeyi düşünüyorum.
Konya’yı yalnızca binalarla anlatamazsınız.
Bu şehrin bir terbiyesi, bir sükûneti vardır.
Selçuklu’dan kalan devlet hafızası, Mevlana’dan gelen bir irfan çizgisi vardır.
Dolayısıyla kentsel dönüşüm, eski binayı yıkıp yenisini yapmak değildir.
Eskiyi silmeden yeniyi kurabilmektir.
Geçmişi bir vitrinin arkasına hapsetmeden bugünün hayatına katabilmektir.
Asıl şehircilik galiba tam burada başlıyor.
Toplantıda açıklanan rakamlar yapılan işin büyüklüğünü gösteriyor.
2018’den bugüne 1 milyon 344 bin metrekarelik alanda 1.920 bağımsız bölüm ve 702 binanın kamulaştırması tamamlanmış.
Kamulaştırmaların güncel değeri 13 milyar 685 milyon liraya ulaşmış.
Kentsel dönüşümle birlikte toplam yatırım 25 milyar 685 milyon lira.
Büyük rakam.
Fakat şehircilikte rakamdan daha kalıcı olan, o paranın şehirde bıraktığı izdir.
Yıllar sonra insanlar “Buraya kaç milyar harcandı?” diye konuşmayacak.
“Burası eskiden nasıldı, şimdi nasıl oldu?” diyecek.
Bana göre bir şehir yönetiminin gerçek bilançosu da budur.
Üstelik mesele artık merkezle sınırlı değil.
Beyşehir var.
Ilgın var.
Kadınhanı var.
Akşehir var.
Seydişehir var.
Beyşehir’de Eşrefoğlu Camii çevresinin yeniden ele alınmasını çok kıymetli buluyorum. Tarihî bir eseri yalnızca restore etmek yetmez; çevresini de o eserin vakarına yaklaştırmanız gerekir.
Aynı şekilde Seydişehir’de Harun Veli Camii çevresindeki dönüşüm de bu bakışın ilçelere taşındığını gösteriyor.
Ilgın Osmanlı Kent Meydanı, Kadınhanı’ndaki çalışmalar ve diğer ilçelerde yapılanlar da öyle…
Konya merkezinde kurulmaya çalışılan tarih-şehir ilişkisi ilçelere doğru yayılıyor.
Olması gereken de bu.
Çünkü Konya yalnızca merkezden ibaret değil.
Beyşehir’in de, Akşehir’in de, Ilgın’ın da, Kadınhanı’nın da, Seydişehir’in de kendi hafızası, kendi meydanı, kendi sokağı ve kendi şehir terbiyesi var.
Burada ayrıca Uğur İbrahim Altay ve Konya Büyükşehir Belediyesi ekibiyle ilgili uzun zamandır dikkatimi çeken bir şeyi söylemek istiyorum.
Belki de yapılan bütün bu işlerin arkasındaki görünmeyen asıl kuvvetlerden biri bu:
Onlar şehri, şehrin insanıyla birlikte yaşıyor.
Şehrin sorunlarını uzaktan seyretmiyorlar.
Aynı caddelerden geçiyorlar.
Aynı trafikte bekliyorlar.
Aynı meydanlarda insanlarla karşılaşıyorlar.
Şehrin rahatsız olduğu yeri onlar da hissediyor, vatandaşın gördüğü aksaklığı çoğu zaman onlar da görüyor.
Ve daha önemlisi, bu şehre ve bu şehrin insanına yukarıdan bakmıyorlar.
Yan yana yürüyorlar.
Bence bunun kıymeti, bazen milyarlarca liralık yatırımlardan bile önce geliyor.
Çünkü şehir yönetimi önce bir ilişki meselesidir.
Bir belediye başkanı, yönettiği şehrin insanıyla arasına görünmez duvarlar örmeye başladığı gün o şehri anlamaktan uzaklaşmaya başlar.
Makam yükseldikçe insanın şehirden uzaklaşması çok kolaydır.
Ama makam büyürken insanlarla mesafe küçülüyorsa orada başka bir şey oluşuyor.
Bir sinerji…
O sinerji de zamanla enerjiye dönüşüyor.
İnsan belediyesine güveniyor, belediye insanından güç alıyor.
Sorun daha kolay anlatılıyor, çözüm daha kolay kabul görüyor, şehir yapılan işe daha fazla sahip çıkıyor.
Bir siyasetçi açısından bunun çok kıymetli bir seviye olduğunu düşünüyorum.
Hatta siyasetin nirvanası denilebilecek yer belki de tam burasıdır:
Yönettiğiniz insanlardan biri olmayı kaybetmeden onları yönetebilmek.
Kalabalığın önünde yürürken kalabalıktan kopmamak.
Makamınız yukarıda olsa da bakışınızı yukarıdan kurmamak.
Allah nazardan saklasın, benim gördüğüm kadarıyla Uğur İbrahim Altay Başkan bunu yakalamış görünüyor.
Belki Konya’daki bu yüksek çalışma temposunun, çok farklı kesimlerle kurulabilen diyaloğun ve büyük projelerde oluşan toplumsal kabulün arkasında da tam olarak bu var.
Çünkü kentsel dönüşüm kolay değil.
Kamulaştırma hiç kolay değil.
Her tapunun arkasında bir insan var.
Her dükkânın bir geçim hikâyesi…
Her evin içinde yılların hatırası…
İnsanı merkezin dışında bırakarak yapılan dönüşüm, şehri güzelleştiriyor görünse bile bir tarafını incitir.
Bu yüzden Başkan Altay’ın kamulaştırmada uzlaşma, hakkaniyet ve vatandaşın hukukuna yaptığı vurgu önemli.
Şehir değişmeli.
Ama insanıyla birlikte değişmeli.
Toplantı bitti.
Taş Bina’dan çıktık.
Konya yine kendi gündelik hayatının içindeydi.
Tramvaylar gidip geliyor, insanlar caddelerde yürüyor, Kültürpark’ın ağaçları sonbahara hazırlanıyordu.
Pelitler dökülüyordu.
Belki şehirlerin dönüşümü de biraz mevsimlere benziyor.
Bir şeyler giderken başka şeyler geliyor.
Bazı yapılar kaybolurken meydanlar ortaya çıkıyor.
Bazı sokaklar değişirken şehir kendi geçmişini yeniden hatırlıyor.
Bizim çocukluğumuzun Konya’sından bugüne çok şey değişti.
Daha da değişecek.
Mesele değişmek değil zaten.
Mesele, değişirken kendin kalabilmek.
Kökünü unutmadan yenilenmek.
Geçmişini sırtında bir yük gibi değil, önünü aydınlatan bir hafıza gibi taşıyabilmek.
Yıllardır bu şehri yazan biri olarak, geçmişte eleştirdiğimiz yerlerin bugün birer birer çözümün konusu haline geldiğini görmekten memnuniyet duyuyorum.
Konya güzel bir yere doğru gidiyor.
Bunu bir övgü cümlesi kurmak için söylemiyorum.
Yılların içinden bakarak söylüyorum.
Pelitler yine dökülecek.
Sonbaharlar yine gelecek.
Biz yaş alacağız.
Gün gelecek bizim bugün yürüdüğümüz caddelerde başka insanlar yürüyecek.
Ama şehirler bizden daha uzun yaşar.
Yeter ki onlara kendi ruhlarını kaybettirmeden dokunabilelim.
Ve sonunda geriye dönüp baktığımızda mesele kaç bina yaptığımızdan, kaç milyar lira harcadığımızdan daha büyük bir yerde duracak:
Bizden sonrakilere nasıl bir Konya bıraktık?