Nöbetçi Eczaneler
KOSAM tarafından yayımlanan rapor, dijital dönüşümün yalnızca teknoloji başlığında değil; ekonomi, siyaset, kültür ve toplumsal yapı üzerinde de dönüştürücü etkiler ürettiğini ortaya koyuyor. Raporun ana tezi, dijital verinin “yeni yüzyılın stratejik kaynağı” haline geldiği ve bu kaynağın kontrolünün, devletlerin egemenlik kapasitesini doğrudan etkilediği yönünde.
“Veri kapitalizmi” ve “teknofeodalizm” vurgusu
Rapora göre veri kapitalizmi, bireylerin dijital ortamda ürettiği verilerin sistematik biçimde toplanması, işlenmesi ve bu veri akışından ekonomik-siyasi kazanç üretilmesi sürecini ifade ediyor. KOSAM, büyük dijital platformların bu süreçte “algoritmik tahakküm” kurduğunu; kullanıcıları “dijital serf”, platformları ise “dijital derebeyi” konumuna taşıyan teknofeodal bir düzenin güçlendiğini öne sürüyor.
Çalışmada, bu dönüşümün; ekonomik tekelleşme, mahremiyetin aşınması, toplumsal manipülasyon ve kültürel sömürü gibi çok boyutlu sonuçlar ürettiği belirtiliyor.
Türkiye’nin “ikili” konumu: Veri üretiyor, değere dönüştürmekte zorlanıyor
Raporda Türkiye’nin küresel veri sistemine ciddi ölçekte veri sağlayan; ancak veriyi teknolojiye, katma değere ve kültürel güce dönüştürmekte sınırlı kalan bir ülkeler grubunda yer aldığı kaydediliyor. Bu çerçevede, dijital reklam pazarının büyük bölümünün yabancı platformların kontrolünde olduğu, denetim ve mevzuat uyumu alanlarında ise geliştirilmesi gereken başlıklar bulunduğu ifade ediliyor.
KOSAM, KVKK’nın AB’nin GDPR düzenlemesiyle tam uyumlu olmamasını, denetim kapasitesindeki boşlukları ve dijital okuryazarlık düzeyini “kırılganlık” üreten unsurlar arasında sayıyor; özellikle KOBİ’ler ile platform ekonomisinde çalışan kesimlerin tek taraflı algoritmik kurallara bağımlı hale gelebildiğine dikkat çekiyor.
Beş başlıkta yol haritası: “Dijital egemenlik” için somut öneriler
Rapor, Türkiye’nin dijital bağımlılık döngüsünden çıkabilmesi için beş ana politika alanı öneriyor:
-
Hukuki/kurumsal: KVKK’nın GDPR ile uyumlaştırılması, dijital rekabet düzenlemeleri, bağımsız Veri Koruma Kurumu.
-
Teknolojik bağımsızlık: Kamuda yerli ve açık kaynak çözümler, yerli bulut ve veri merkezleri.
-
Toplumsal dönüşüm: Müfredata dijital okuryazarlık, veri kooperatifleri, algoritmik farkındalık.
-
Kültürel bağımsızlık: Yerli dijital medya/üretici desteği, “anlatı hakkının” yasal güvenceye alınması.
-
Uluslararası iş birlikleri: OECD, G20 ve bölgesel platformlarda etkin rol, veri diplomasisinin güçlendirilmesi.
Aşamalı plan: Kısa, orta ve uzun vadeli hedefler
KOSAM raporu, dijital egemenlik mücadelesinin 0-2 yıl, 2-5 yıl ve 5 yıl sonrası olarak aşamalı yürütülmesini öneriyor. Kısa vadede KVKK reformu, okuryazarlık programları ve açık kaynak dönüşümü; orta vadede yerli bulut/veri merkezleri ve yerli yapay zekâ altyapılarının desteklenmesi; uzun vadede ise veri diplomasisi, kültürel anlatı altyapıları ve “dijital anayasa” gibi daha kapsamlı adımlar öne çıkarılıyor.
Rapor, dijital dönüşümün “salt teknolojik” değil; egemenlik boyutu olan stratejik bir mesele olarak ele alınması gerektiğini vurgularken, kamu-özel sektör-akademi-sivil toplum arasında çok paydaşlı bir yaklaşım çağrısı yapıyor. Çalışmanın tam metnine KOSAM’ın web sitesi üzerinden erişilebileceği belirtiliyor.