Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Yayın/Gazete
Yayınlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya

İklim değişikliği zirai don riskini artırıyor

Küresel iklim değişikliği, tarımsal üretimde don tehlikesinin zamanını ve etkilediği bölgeleri değiştiriyor. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Başkanı Prof. Dr. Elman Bahar, daha önce don beklenmeyen dönemlerde ve bölgelerde sıcaklıkların sıfırın altına düşebildiğini belirterek üreticileri uyardı. Özellikle sonbahar erken donları ile ilkbahar geç donlarının meyve bahçelerinde ciddi ürün kayıplarına neden olabileceğini vurgulayan Bahar, elma, üzüm, Trabzon hurması ve muşmula üretiminin risk altında olduğunu söyledi. Açıklamalar, önemli meyve üretim merkezleri arasında bulunan Konya ve Karaman açısından da dikkat çekiyor.

Küresel iklim değişikliği, tarımsal üretimde don tehlikesinin zamanını ve etkilediği

Küresel iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkileri giderek daha belirgin hâle gelirken, sıcaklıklardaki ani değişimler meyve yetiştiriciliğinde yeni riskler oluşturuyor. Özellikle mevsim geçişlerinde meydana gelen beklenmedik soğuk hava dalgaları, ürünlerin gelişim ve olgunlaşma dönemlerine bağlı olarak önemli kayıplara yol açabiliyor.

Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Başkanı Prof. Dr. Elman Bahar, iklimdeki değişkenliğin artmasıyla birlikte don olaylarının alışılmış dönemlerin dışında da görülebildiğine dikkat çekti.

Sonbaharın erken dönemlerinde veya ilkbaharın ilerleyen haftalarında yaşanan donların, bitkilerin gelişim durumuna bağlı olarak farklı düzeylerde zarara neden olabileceğini ifade eden Bahar, üreticilerin geçmiş yıllardaki iklim koşullarına güvenerek hareket etmemesi gerektiğini belirtti.

Prof. Dr. Bahar: “Hiç beklemediğimiz zamanda, hiç beklemediğimiz yerlerde don olaylarıyla karşılaşabiliriz”

Prof. Dr. Elman Bahar, küresel iklim değişikliğinin sıcaklık dengelerini etkilediğini, bunun da tarımsal üretim açısından yeni belirsizlikler oluşturduğunu söyledi.

İklim koşullarında yaşanan düzensizlikler nedeniyle daha önce don tehlikesinin düşük olduğu bölgelerde de ani sıcaklık düşüşleri görülebildiğine işaret eden Bahar, Gaziantep’te mevsim normallerinin dışında hava sıcaklığının sıfırın altında 2 dereceye kadar gerilediğini gözlemlediklerini aktardı.

İlerleyen yıllarda benzer olayların daha sık yaşanabileceğine dikkat çeken Bahar, şu değerlendirmede bulundu:

“Önümüzdeki yıllarda da büyük ihtimalle bu tip şeylerle daha sık karşılaşacağız çünkü iklimdeki kararsızlık, değişkenlik giderek artıyor. O bakımdan hiç beklemediğimiz zamanda, hiç beklemediğimiz yerlerde don olaylarıyla karşılaşabiliriz.”

Bahar’ın açıklamaları, tarımsal üretimde don tehlikesinin yalnızca belirli aylarla veya geleneksel olarak soğuk kabul edilen bölgelerle sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Sonbahar erken donları ve ilkbahar geç donları neden tehlikeli?

Tarımsal üretimde don zararının büyüklüğü, yalnızca hava sıcaklığının kaç dereceye düştüğüne bağlı değil. Bitkinin türü, gelişim dönemi, soğuğun süresi ve bahçenin bulunduğu bölgenin özellikleri de zararın derecesini etkiliyor.

Sonbahar erken donları, özellikle hasadı tamamlanmamış veya olgunlaşması geç döneme kalan meyveler açısından tehlike oluşturuyor. Meyvenin henüz ağaçta bulunduğu dönemde yaşanan ani sıcaklık düşüşleri, ürünün kalitesini ve pazarlanabilirliğini olumsuz etkileyebiliyor.

İlkbahar geç donları ise meyve ağaçlarının çiçeklenme ve meyve bağlama dönemlerinde zarar oluşturabiliyor. Bu dönemlerde bitkinin hassas dokularının soğuktan etkilenmesi, ürün miktarında azalmaya neden olabiliyor.

İklim değişikliğine bağlı sıcak dönemlerin ardından ani soğumaların yaşanması, bitkilerin gelişim takvimi ile hava koşulları arasındaki uyumu da bozabiliyor.

Bu nedenle don tehlikesinin değerlendirilmesinde takvimden çok güncel meteorolojik tahminlerin ve bitkinin gelişim durumunun dikkate alınması önem taşıyor.

Elma, üzüm, Trabzon hurması ve muşmula risk altında

Prof. Dr. Elman Bahar, sonbahar donlarından özellikle yüksek rakımlı bölgelerde yetiştirilen ve olgunlaşması geç döneme kalan meyve türlerinin etkilenebildiğini belirtti.

Bahar’ın dikkat çektiği ürünler arasında elma, üzüm, Trabzon hurması ve muşmula bulunuyor.

Bu ürünlerde hasat dönemine yaklaşırken yaşanan beklenmedik don olayları, üreticiler açısından ekonomik kayıplara neden olabiliyor.

Özellikle meyvenin dalında bulunduğu dönemde gerçekleşen soğuk hava dalgaları, ürünün hem kalitesini hem de ticari değerini etkileyebiliyor.

Ancak her don olayının bütün meyve türlerinde aynı düzeyde zarar oluşturmadığı da biliniyor. Meyvenin çeşidi, olgunluk durumu, bahçenin rakımı ve soğuğa maruz kalma süresi gibi etkenler sonuç üzerinde belirleyici oluyor.

Konya ve Karaman’daki üreticiler için de önemli uyarı

İklim değişikliği ve zirai don tehlikesine ilişkin açıklamalar, Türkiye’nin önemli tarım merkezlerinden Konya ile Karaman açısından da önem taşıyor.

Karaman’da elma yetiştiriciliği, bölgenin öne çıkan tarımsal faaliyetleri arasında bulunuyor. Konya’da ise farklı ilçelerde elma, üzüm ve diğer meyve türlerinin üretimi gerçekleştiriliyor.

İç Anadolu’nun karasal iklim özellikleri, mevsim geçişlerinde gece ve gündüz sıcaklıkları arasında önemli farklılıklar oluşturabiliyor. Özellikle yüksek rakımlı bahçelerde ve soğuk havanın birikebildiği alanlarda don tehlikesi üreticiler açısından dikkatle takip edilmesi gereken bir konu.

Konya’nın Ereğli, Akşehir, Beyşehir ve Hadim gibi farklı iklim ve rakım özelliklerine sahip ilçelerinde meyve yetiştiriciliğinin yapıldığı dikkate alındığında, don riskinin her bölge için ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.

Karaman’daki elma bahçeleri açısından da özellikle hasadın henüz tamamlanmadığı dönemlerde meydana gelebilecek beklenmedik sıcaklık düşüşleri önem taşıyor.

Bununla birlikte Prof. Dr. Bahar’ın açıklamaları, Konya ve Karaman için belirli bir tarihte don yaşanacağı anlamına gelmiyor. Bölgedeki üreticilerin güncel meteorolojik uyarıları ve tarımsal don tahminlerini takip etmeleri gerekiyor.

Zirai dona karşı hangi önlemler alınabilir?

Prof. Dr. Elman Bahar, üreticilerin don zararını azaltmak amacıyla bilimsel ve teknik yöntemlerden yararlanabileceğini söyledi.

Bahar’ın üzerinde durduğu yöntemlerden biri, bahçelerde kullanılan mini yağmurlama sistemleri oldu.

Bu sistemlerde bitkilerin üzerine su püskürtülerek don tehlikesine karşı koruma sağlanması hedefleniyor. Ancak uygulamanın etkili olabilmesi için sistemin don koşullarına uygun biçimde tasarlanması, yeterli su kapasitesine sahip olması ve doğru zamanda çalıştırılması gerekiyor.

Yanlış veya yetersiz uygulamalar, don zararını önlemek yerine artırabileceğinden üreticilerin teknik destek alması önem taşıyor.

Bahar, bir diğer yöntemin ise don sobaları olduğunu belirtti.

Bahçelerde kullanılan bu sistemlerle don sırasında ortam sıcaklığının korunması veya sıcaklık düşüşünün etkisinin azaltılması amaçlanıyor.

Hava karıştırıcı pervaneler de donla mücadelede kullanılan yöntemler arasında bulunuyor. Özellikle uygun atmosfer koşullarında üst seviyelerdeki daha sıcak havanın bitkilerin bulunduğu alana yönlendirilmesi hedefleniyor.

Bahar, don sobaları ile hava karıştırıcı pervanelerin birlikte kullanılabildiğini de ifade etti.

Ancak bu yöntemlerin başarısı donun türüne, hava koşullarına, bahçenin özelliklerine ve kullanılan sistemin kapasitesine bağlı olarak değişebiliyor.

İklim değişikliği meyve üretiminde yeni planlamalar gerektiriyor

Prof. Dr. Elman Bahar’ın değerlendirmeleri, iklim değişikliğinin tarımsal üretim açısından yalnızca kuraklık veya yüksek sıcaklıklarla sınırlı bir tehdit olmadığını gösteriyor.

Mevsim dışı sıcaklık değişimleri, erken ve geç don olayları ile hava koşullarındaki belirsizlikler de üreticilerin karşı karşıya kaldığı riskler arasında yer alıyor.

Özellikle meyve yetiştiriciliğinde bahçe kurulacak alanın özellikleri, yetiştirilecek çeşitlerin seçimi, hasat zamanlaması ve donla mücadele altyapısının oluşturulması giderek daha önemli hâle geliyor.

Türkiye’nin önemli meyve üretim merkezlerinden Konya ve Karaman’da da üreticilerin bu riskleri dikkate alarak hareket etmesi, tarımsal verimlilik ve ürün kayıplarının azaltılması bakımından önem taşıyor.

Uzmanların uyarısı, tarımsal üretimde geçmiş yılların alışılmış mevsim koşullarının artık tek başına yeterli bir rehber olmayabileceğine işaret ediyor. Beklenmedik dönemlerde yaşanabilecek don olaylarına karşı erken uyarı sistemlerinin izlenmesi ve uygun koruyucu tedbirlerin alınması, meyve üretiminde oluşabilecek kayıpların azaltılmasında belirleyici rol oynayabilir.