Dünya ısınmada frene basamıyor: 2025, kayıtlardaki en sıcak üçüncü yıl

Küresel ısınmanın “olağanüstü” hızlandığı bir dönemde, 2025 yılı dünya iklim tarihi açısından kırmızı alarm yıllarından biri olarak kayda geçti.

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi bünyesindeki Avrupa Birliği Kopernik İklim Değişikliği Servisi (C3S), yeniden analiz ürünü ERA5 verilerine dayanarak, 2025’in ölçümlerin başladığı 19. yüzyıl ortalarından bu yana kaydedilen en sıcak üçüncü yıl olduğunu duyurdu. 2025, sadece 2024 ve 2023’ün gerisinde kalarak, son üç yılın tamamının küresel sıcaklık sıralamasında ilk üç basamağı işgal etmesine yol açtı.

Berkeley Earth’ün 14 Ocak’ta yayımladığı yıllık küresel sıcaklık raporunda da, 2025’in 1850–1900 dönemi ortalamasının 1,44°C üzerinde gerçekleştiği ve bu nedenle “kayıtlardaki üçüncü sıcak yıl” olarak sınıflandırıldığı vurgulandı.

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ise NASA, NOAA, Met Office, ECMWF/C3S, Berkeley Earth ve diğer kurumlardan gelen sekiz ayrı veri setini birleştiren analizinde, 2025’in çoğu veri setinde üçüncü, bazılarında ise ikinci sırada yer aldığını, genel olarak “üst üste üçüncü kez aşırı sıcak bir yıl” tablosunun oluştuğunu belirtti.

Üç yıldır rekor bölgesinde: 2023–2025 ısınma sıçraması

Son üç yılın fotoğrafı, iklim bilimcilerin yıllardır uyardığı tabloyu netleştiriyor.

• 2023: O tarihe kadarki en sıcak yıl olarak kayda geçti.
• 2024: NASA ve WMO’ya göre 2023’ün de üzerine çıkarak yeni rekor yıl
• 2025: Rekor yılların hemen ardından gelmesine rağmen, sadece birkaç yüzde derece daha serin kalarak tarihsel sıralamada üçüncü basamağa yerleşti.

NASA’nın 2025 küresel sıcaklık bülteninde, geçen yılın 1951–1980 ortalamasının 1,19°C üzerinde gerçekleştiği, bu farkın sanayi öncesi döneme göre kullanılan baz alındığında yaklaşık 1,4–1,5°C’lik bir ısınmaya karşılık geldiği belirtiliyor.

WMO’nun ön değerlendirmelerine göre, 2023–2025 üç yıllık ortalama sıcaklık artışı ilk kez 1,5°C eşiğini geçti. Bu, Paris Anlaşması’nda “uzun dönem kalıcı ısınma sınırı” olarak tanımlanan seviyenin, kısa dönemli de olsa fiilen aşıldığı anlamına geliyor.

Doğal dalgalanma yetmiyor: Isınmanın ana motoru fosil yakıtlar

2025’e girilirken Pasifik’te El Niño’nun yerini La Niña’ya bırakması, normal şartlarda küresel sıcaklıklarda belirgin bir soğutucu etki yaratmalıydı. Ancak tablo farklı oldu.

Berkeley Earth’e göre 2025, yılın başında ve sonunda zayıf La Niña koşullarına rağmen, 2023 ve 2024’ten yalnızca 0,08–0,03°C daha serin kaldı. Bu da, doğal dalgalanmaların (El Niño/La Niña) tek başına yaşanan rekor yılları açıklamakta yetersiz kaldığına işaret ediyor.

Aynı raporda, 2025’te atmosferdeki karbondioksit derişiminin tarihsel olarak en yüksek seviyeye ulaştığı ve küresel CO₂ emisyonlarının 2024’e göre yaklaşık %1,1 arttığı hatırlatılıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü ile NASA ve NOAA’nın değerlendirmeleri de, son yıllardaki sıcaklık sıçramasının temel sebebinin insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonları olduğuna dikkat çekiyor.

İklim bilimciler ayrıca, deniz taşımacılığında kükürt içeren yakıtların sınırlandırılmasıyla hava kirleticilerin azalmasının, küresel ısınmayı uzun yıllar “maskelerken” şimdi ek bir ısınma etkisi yarattığını; 2023–2025 dönemindeki olağanüstü sıcaklıkların bu nedenle doğal ve insan kaynaklı etkenlerin birleşik sonucu olabileceğini vurguluyor.

Aşırı hava, yangınlar, seller: 2025’in “normal”i

2025, sadece termometrelerde değil, sahada da iklim krizinin derinleştiği bir yıl olarak kayda geçti.

• Reuters’ın Copernicus ve Birleşik Krallık Met Office verilerine dayandırdığı analize göre, Avrupa’da orman yangınlarından kaynaklı karbon emisyonları rekor seviyelere yaklaştı; Akdeniz havzası ve Güney Avrupa’da uzun süreli sıcak hava dalgaları ve kuraklık öne çıktı.
• Associated Press’in NASA, NOAA ve WMO verilerini derlediği haberde, 2025 boyunca yaklaşık 770 milyon insanın yaşadığı bölgelerde yıllık ortalama sıcaklığın yerel tarihsel rekor seviyeye ulaştığı; Kuzey Amerika’dan Güney Asya’ya kadar geniş bir coğrafyada ölümcül sıcak hava dalgalarının görüldüğü aktarılıyor.
• Aynı değerlendirmelerde, Atlantik’te Melissa Kasırgası gibi aşırı yoğun tropikal fırtınalar ile Pakistan ve Güneydoğu Asya’da can kayıplarına yol açan muson selleri, insan kaynaklı ısınmayla bağlantılı “yüksek olasılıklı” olaylar olarak öne çıkarılıyor.

Bilim insanları, 2025’i “geleceğin habercisi bir uyarı atışı” olarak tanımlayarak, bugünün rekorlarının birkaç on yıl içinde “eski normal” olarak görülebileceği uyarısında bulunuyor.

Türkiye tablosu: MGM’ye göre sonbahar normallerin belirgin üzerinde

Küresel ısınmanın etkisi Türkiye’de de net biçimde hissediliyor.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), 2025 sonbahar mevsimine ilişkin değerlendirmesinde, Türkiye ortalama sıcaklığının 16,5°C ile 1991–2020 normallerinin 1,2°C üzerinde gerçekleştiğini ve son 55 yılın en sıcak sekizinci sonbaharı olarak kayda geçtiğini açıkladı.

MGM’nin aylık sıcaklık analizleri, özellikle yılın ilerleyen dönemlerinde ısınmanın ne kadar belirginleştiğini ortaya koyuyor:

• 1991–2020 dönemi Kasım ayı ortalaması 9,3°C iken, 2025 Kasım ortalaması 12,2°C’ye yükseldi; bu değer, son 55 yılın en sıcak üçüncü kasım ayı olarak kaydedildi.
• Aralık 2025’te de, Türkiye ortalama sıcaklığı 4,8°C’lik normun yaklaşık 1,5°C üzerinde, 6,3°C olarak gerçekleşti.

Mevsimlik raporlara göre, özellikle Marmara ve Ege kıyıları, Akdeniz bölgesi ile Orta Anadolu’nun bazı iç kesimlerinde sıcaklıklar normallerin dikkate değer biçimde üzerine çıktı; Karadeniz’in kısmen daha serin bölgeleri hariç, ülkenin büyük kısmı 2025’i ortalamanın üzerinde bir yıl olarak yaşadı.

Bu tablo, hem yazın sıklaşan ve uzayan sıcak hava dalgalarının, hem de kışın yağış rejimindeki bozulmaların –kuraklık, ani sağanaklar, sel ve taşkınlar– artık Türkiye için de “istisna” olmaktan çıkıp tekrarlayan risklere dönüştüğünü gösteriyor.

Paris hedefi erkene çekildi: 1,5°C sınırı bu on yılda kalıcı olarak aşılabilir

Paris Anlaşması, insan kaynaklı ısınmayı uzun vadede 2°C’nin “oldukça altında” tutmayı, mümkünse 1,5°C ile sınırlandırmayı hedefliyor. Ancak son veriler, bu hedefin zaman açısından giderek gerçekçiliğini kaybettiğini gösteriyor.

• C3S ve Berkeley Earth’ün hesaplamaları, son 3 yılın ortalama küresel sıcaklığının 1,5°C eşiğini şimdiden geçtiğini ortaya koyuyor.
• Berkeley Earth, uzun dönem eğilimin de artık 1,4°C’nin üzerine çıktığını ve mevcut ısınma hızında 1,5°C’lik kalıcı eşiğin 5 yıl gibi kısa bir süre içinde aşılabileceğini öngörüyor.
• Associated Press’in derlediği değerlendirmelerde ise, IPCC ve diğer iklim bilimcilerin 1,5°C sınırının 2029’a kadar kalıcı olarak geçilmesi riskine dikkat çektiği vurgulanıyor.

Uzmanlar, 1,5°C hedefinin artık büyük ölçüde “kaçırılmış” olduğunu, buna karşın 2°C sınırının hâlâ güçlü ve hızlı emisyon azaltımlarıyla savunulabileceğini, aksi takdirde hem aşırı sıcaklıkların hem de seller, kuraklıklar, deniz seviyesi yükselmesi gibi etkilerin çok daha ağırlaşacağını belirtiyor.

“Uyarı atışı”nı ciddiye almak

NASA, NOAA ve WMO’nun ortak mesajı net: 2025, tek başına bir “anomali” değil; fosil yakıtlara dayalı mevcut ekonomik düzenin doğrudan sonucu ve gelecek on yılların habercisi.

Berkeley Earth’ün ifadesiyle, 2023–2025 dönemindeki ısınma “şimdiye kadarki doğrusal eğilimden kopuşu” işaret ediyor ve iklim sistemindeki değişimin hızlandığına dair güçlü bir sinyal sunuyor.

Türkiye özelinde MGM verileri, küresel ısınmanın ülke ortalamasını sistematik olarak yukarı taşıdığını; son yıllarda yayımlanan iklim raporları da, kuraklık, orman yangınları, ani sel ve fırtına risklerinin birlikte arttığı bir döneme girildiğini gösteriyor.

Bilim insanlarının “uyarı atışı” olarak nitelendirdiği bu yıllar, hem küresel hem de ulusal ölçekte karar vericilerin önüne aynı soruyu koyuyor:

1,5 dereceyi fiilen aşmış bir dünyada, ısınmayı sınırlamak ve bu yeni iklime uyum sağlamak için ne kadar hızlı harekete geçeceğiz?