Nöbetçi Eczaneler
Elon Musk’ın kurucusu olduğu Neuralink’in çalışmaları, beyin çiplerinin amacı ve gelecekte insan yaşamını nasıl etkileyebileceği yönündeki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı, beyin-bilgisayar arayüzlerinin yeni icat edilmiş bir teknoloji olmadığını belirterek, bu alandaki bilimsel çalışmaların onlarca yıldır sürdüğünü ifade etti.
Tarlacı, “Çiple yabancı dil öğrenmek”, “insanların düşüncelerini değiştirmek” veya “beyni uzaktan kontrol etmek” gibi iddiaların mevcut bilimsel bilgilerle desteklenmediğini vurguladı.
Beyin sinyalleri yaklaşık 100 yıldır kaydediliyor
Beynin düşünme, hareket etme, hissetme ve karar verme sırasında elektriksel sinyaller ürettiğini hatırlatan Prof. Dr. Tarlacı, bu sinyallerin 1920’li yıllardan itibaren EEG yöntemiyle kaydedilebildiğini söyledi.
Uzun yıllar boyunca karmaşık beyin faaliyetlerinin içinden belirli hareketleri veya niyetleri temsil eden sinyallerin ayırt edilemediğini belirten Tarlacı, 1970’li ve 1980’li yıllardaki araştırmalarla önemli ilerlemeler kaydedildiğini anlattı.
Beynin belirli bölgelerindeki sinir hücrelerinin sağa veya sola bakma, kolu kaldırma ya da bir nesneye uzanma gibi hareket niyetleriyle bağlantılı olduğunun ortaya konduğunu aktaran Tarlacı, böylece niyet ile hareket arasındaki ilişkinin çözümlenmeye başlandığını ifade etti.
Düşünceler cihazlar için komuta dönüştürülüyor
Beyin-bilgisayar arayüzlerinin, beynin ürettiği elektriksel sinyalleri bilgisayar aracılığıyla analiz ederek cihazlara komut vermesini sağlayan sistemler olduğunu belirten Tarlacı, teknolojinin özellikle ağır hareket kaybı yaşayan hastalar için geliştirildiğini söyledi.
Bu sistemlerin hedef grubunda;
- ALS hastaları,
- Omurilik yaralanması nedeniyle felç yaşayanlar,
- Ağır felç tabloları bulunan kişiler,
- “Locked-in sendromu” yaşayan hastalar
yer alıyor.
Prof. Dr. Tarlacı, hareket edemeyen bir kişinin “bardağa uzanma” niyetinin beyinde yine oluştuğunu, bilgisayarın bu sinyali algılayarak robot kolu hareket ettirebildiğini belirtti.
Hareket robot tarafından gerçekleştirilse de komutun hastanın kendi beyninden geldiğini vurguladı.
Felçli hastalar düşünceleriyle bilgisayar kullanabiliyor
Beyin-bilgisayar arayüzü alanındaki hayvan deneylerinin 1970’li ve 1980’li yıllarda başladığını hatırlatan Tarlacı, felçli hastalara yönelik klinik çalışmaların ise 1990’lı yıllarda gündeme geldiğini söyledi.
2004 yılında felçli bir hastanın yalnızca düşüncesini kullanarak robot kolla bardaktan su içmesinin önemli bir kilometre taşı olduğunu kaydeden Tarlacı, daha sonraki çalışmalarda hastaların beyin sinyalleriyle fare imlecini hareket ettirebildiğini aktardı.
Teknolojinin gelişmesiyle bazı kişilerin yalnızca düşünceleriyle ekranda yazı yazması ve e-posta göndermesinin mümkün hale geldiğini belirtti.
Neuralink mevcut teknolojiyi geliştirdi
Neuralink’in beyin-bilgisayar arayüzünü sıfırdan icat etmediğini ifade eden Prof. Dr. Tarlacı, şirketin mevcut sistemleri daha gelişmiş ve günlük kullanıma uygun hale getirmeye çalıştığını söyledi.
Eski sistemlerde elektrotların kalın kablolar aracılığıyla dışarıdaki bilgisayarlara bağlandığını ve bu nedenle uygulamaların büyük ölçüde laboratuvar ortamıyla sınırlı kaldığını belirten Tarlacı, Neuralink’in öne çıkan yeniliklerini şöyle açıkladı:
| Geliştirme alanı | Neuralink’in yaklaşımı |
|---|---|
| Veri aktarımı | Beyin verileri kablo yerine kablosuz olarak iletiliyor |
| Elektrot yapısı | Saç telinden daha ince ve esnek elektrotlar kullanılıyor |
| Sinyal kapasitesi | Binin üzerinde elektrottan aynı anda veri toplanabiliyor |
| Cerrahi işlem | Çip, özel olarak geliştirilen robotla yüksek hassasiyetle yerleştiriliyor |
Esnek elektrotların beynin doğal hareketlerine daha kolay uyum sağladığını belirten Tarlacı, yüksek sayıdaki elektrot sayesinde elektriksel faaliyetlerin daha ayrıntılı analiz edilebildiğini ifade etti.
“Çiple yabancı dil öğrenmek mümkün değil”
Toplumda en fazla merak edilen konulardan birinin, çip yoluyla doğrudan bilgi veya yabancı dil öğrenilip öğrenilemeyeceği olduğunu belirten Tarlacı, bugünkü bilimsel bilgilerle bunun mümkün görünmediğini söyledi.
Beynin bilgisayar gibi tek bir merkezden çalışmadığını vurgulayan Tarlacı, tek bir düşüncenin bile farklı beyin bölgelerinin eş zamanlı çalışmasını gerektirdiğini ifade etti.
Bir gül düşünüldüğünde rengin görme merkezlerinde, kokunun başka bölgelerde, dokunun farklı alanlarda, anıların ise hafızayla ilgili merkezlerde işlendiğini anlatan Tarlacı, öğrenmenin beynin tamamına yayılan karmaşık ve dinamik bir süreç olduğunu söyledi.
Bu nedenle bir bilginin bilgisayar dosyası gibi çip aracılığıyla doğrudan beyne yüklenmesinin mevcut teknolojiyle mümkün olmadığını kaydetti.
Yapay zekâ ile insan beyni aynı değil
Beyin-bilgisayar arayüzleriyle yapay zekânın birbirinden farklı teknolojiler olduğuna dikkat çeken Tarlacı, ChatGPT ve Gemini gibi sistemlerin büyük miktarda veriyi analiz ederek dil kalıplarına uygun yanıtlar ürettiğini söyledi.
Bu sistemlerin insan beynindeki gibi bilinç, duygu veya öznel deneyime sahip olmadığını belirten Tarlacı, bilgisayarların beynin yalnızca belirli hesaplama özelliklerini taklit edebildiğini ifade etti.
İnsan beyninin bütün karmaşık çalışma biçiminin kopyalanmasının günümüz teknolojisinin çok ötesinde olduğunu dile getirdi.
Amaç zihin kontrolü değil, bağımsız yaşam
Prof. Dr. Sultan Tarlacı, beyin çiplerinin temel amacının insanların düşüncelerini kontrol etmek veya beyinlerine bilgi yüklemek olmadığının altını çizdi.
Asıl hedefin, hareket edemeyen kişilerin düşünceleri aracılığıyla çevreleriyle iletişim kurabilmesi ve günlük işlerini daha bağımsız yapabilmesi olduğunu belirtti.
Teknolojinin gelişmesiyle hastaların gelecekte yalnızca düşüncelerini kullanarak;
- Bilgisayar ve telefon kullanabilmesi,
- Ekrana yazı yazabilmesi,
- Tekerlekli sandalyelerini yönetebilmesi,
- Robotik kolları ve yardımcı cihazları kontrol edebilmesi
hedefleniyor.
Tarlacı, beyin çipleriyle yabancı dil öğrenme, düşünceleri değiştirme veya insan beynini uzaktan yönetme iddialarının ise bugünkü bilimsel gerçeklerle örtüşmediğini sözlerine ekledi.