Alihan Kuriş operasyonu Süleymancılara mı yönelik? Bakan Gürlek açıkladı

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının kamuoyunda “Süleymancılar” olarak bilinen dini yapılanmanın lideri olarak anılan Alihan Kuriş ve beraberindeki isimlere yönelik başlattığı soruşturma, kapsamı ve hedefindeki isimlerle Türkiye’nin gündemine oturdu.

Soruşturmanın dini bir cemaate yönelik operasyon olduğu yönündeki değerlendirmeler üzerine Adalet Bakanı Akın Gürlek açıklama yaptı. Gürlek, soruşturmanın dini faaliyetlere değil, savcılığın uzun süredir üzerinde çalıştığı mali yapılanmaya yönelik olduğunu özellikle vurguladı.

Gürlek: Kesinlikle dini bir görüşe veya cemaate karşı operasyon yok

Adalet Bakanı Akın Gürlek, Alihan Kuriş soruşturmasına ilişkin yaptığı açıklamada operasyonun hukuki çerçevesini anlattı ve şu ifadeleri kullandı:

“Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından örgüt kurma, yönetme, kara para aklama, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet gibi suçlardan dolayı Alihan Kuriş ve 48 kişi, 49 kişi hakkında gözaltı kararı verildi. Şunu hatırlatmak istiyorum, burada kesinlikle dini bir görüşe, dini bir cemaate ya da sivil toplum kuruluşlarına karşı bir operasyon yok. Bu tamamen mali yapılanmaya yönelik bir operasyon. Başsavcılığımızın takdirinde bu operasyon devam ediyor. Şu an herhalde gözaltı çalışmaları da devam ediyor. Yakalanamayanlar var ama uzun süreden beri takip edilen, çalışılan bir dosyaydı.”

Gürlek’in sözleri, operasyonun kamuoyundaki “Süleymancılar cemaatine operasyon” tartışmasına hükümet cephesinden verilen en açık yanıt oldu. Bakan, dini görüş, cemaat ve sivil toplum kuruluşlarını özellikle ayrı ayrı sayarak soruşturmanın bunlara yönelik olmadığını söyledi.

Gürlek aynı gün suç örgütleriyle mücadeleye ilişkin yaptığı daha geniş değerlendirmede de yalnızca örgüt üyelerinin değil, suç yapılanmalarının finans kaynaklarının hedef alınacağını belirtti.

Bakan Gürlek:

“Kimse dokunulmaz değildir, kimse kanunlar karşısında imtiyazlı değildir.”

ifadelerini kullanırken, soruşturmaların ulaşacağı kişi veya çevreye bakılmaksızın sürdürüleceğine ilişkin mesajını da şu sözlerle verdi:

“Ucu nereye giderse gitsin, kimin karşısına çıkarsa çıksın, yolumuzdan şaşmayacağız.”

Bu açıklamaların ardından gözlerin çevrildiği Alihan Kuriş dosyasının mali boyutuna ilişkin ayrıntılar da netleşmeye başladı.

17 ilde operasyon: Son rakam 33 gözaltı

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturmada şüphelilere “suç örgütü kurma ve yönetme”, “suç örgütüne üye olma”, “suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama”, “kamu kurum ve kuruluşları zararına dolandırıcılık” ve “Vergi Usul Kanunu’na muhalefet” suçlamaları yöneltiliyor. Bunlar soruşturma makamlarının iddiaları olup şüpheliler yönünden kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmuyor.

İstanbul, Ankara ve Antalya başta olmak üzere 17 ilde eş zamanlı gerçekleştirilen operasyonda 49 şüpheli hakkında gözaltı kararı çıkarıldı. Şüphelilere ait 43 adres ile 33 şirkete ait 80 adreste arama ve el koyma işlemi yapılmasına karar verildi.

Gün içerisinde ilk açıklamalarda gözaltı sayısı 30 olarak duyuruldu. Daha sonraki son bilgilere göre Alihan Kuriş’in de aralarında bulunduğu 33 şüpheli gözaltına alındı. Şüphelilerden 9’unun yurt dışında bulunduğu tespit edilirken, 7 kişinin yakalanması için çalışmaların sürdüğü bildirildi.

Soruşturmanın önemli ayaklarından birini Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından hazırlanan raporlar oluşturuyor.

Dosyaya yansıyan bilgilere göre yapılanmayla bağlantılı olduğu değerlendirilen kişi ve şirketler üzerinden 100 milyar lirayı aşan para hareketi inceleniyor. Burada önemli olan nokta, söz konusu 100 milyar liranın tamamının suç geliri veya “kara para” olduğunun kesinleşmiş olmaması. Paranın kaynağı, hangi ticari faaliyetlere karşılık geldiği, ne kadarının yurt dışına aktarıldığı ve suçtan elde edilen gelirlerle bağlantısının bulunup bulunmadığı soruşturmanın konusu.

MASAK incelemelerinde özellikle 2020 sonrasındaki şirket hareketlerinin dikkat çektiği belirtildi. Bazı şirketlerin finansal işlem hacimlerinin önemli ölçüde yükseldiği, şirket bölünmeleri ve devirlerinin gerçekleştirildiği, yüksek sermayeyle yeni şirketler kurulduğu ve bazı yeni şirketlerin hem farklı illerde hem de önceki şirketlerden farklı faaliyet alanlarında faaliyet gösterdiği tespitleri soruşturma dosyasına girdi.

Bazı şirketlerde yüksek miktarda nakit girişleri bulunduğu, şirket ortaklarının bu paraları sermaye artırımlarında kullandığı, ödeme kuruluşları üzerinden transferler gerçekleştirildiği ve şirketler arasında yüksek miktarlı para hareketleri bulunduğu ileri sürülüyor.

Raporda ayrıca şirketlerin ticari kayıtlarıyla uyumsuz biçimde yurt dışındaki şirketlerden döviz transferleri aldığı, yüksek meblağlı mal alım-satım işlemlerinin sahte fatura yönünden dikkat çekici bulunduğu ve bazı şirketlerin yüksek tutarda vergi iadesi aldığı yönünde tespitlere yer verildi.

Soruşturmanın şirketler ayağında kamuoyunun yakından tanıdığı bazı markaların isimleri de gündeme geldi. Ayakkabı Dünyası ve Armine gibi şirketlerin soruşturmayla mali veya ticari bağlantısı bulunduğu iddiasıyla inceleme kapsamına alındığına ilişkin bilgiler yayımlandı. Ancak şirketlere yönelik arama, el koyma veya kayyım gibi koruma tedbirlerinin suçun kesinleştiği anlamına gelmediğinin altını çizmek gerekiyor.

Gözaltındaki isimler cemaatin yönetim ve ticaret ağını da gösteriyor

Operasyonda Alihan Kuriş dışında gözaltına alınan bazı isimlerin Süleymancılar yapılanmasındaki konumları, iş dünyasındaki görevleri veya kamu geçmişleri dikkat çekiyor.

Bunların başında Fahri Candemir geliyor. Candemir’in Alihan Kuriş’in baş sekreteri olduğu belirtiliyor. Bu nedenle Candemir’in gözaltına alınması, soruşturmanın Kuriş’in yakın yönetim çevresine kadar uzandığını gösteren önemli gelişmelerden biri olarak değerlendiriliyor.

Recep Okumuşlar ve Yusuf Büyükgöze de yapılanmanın dini kadrosunda yer alan isimler arasında gösteriliyor. Mustafa Gökduman’ın ise geçmişte Süleymancılar içerisindeki yönetici isimlerden biri olduğu kamuoyuna yansıyan bilgiler arasında.

Aydın’da gözaltına alınan Zeki Altınel’in, yapılanmanın Ege Bölgesi’ndeki yöneticilerinden biri olduğu yerel kaynaklara yansıdı.

Gözaltı listesindeki bir başka önemli isim ise Mehmet Akbacakoğlu. Ayakkabı Dünyası’nın kurucu ailesinden olan ve şirketin Yönetim Kurulu Başkanı olarak anılan Akbacakoğlu da operasyon kapsamında gözaltına alınan iş insanları arasında yer aldı. Ayakkabı Dünyası da soruşturma kapsamında arama yapılan şirketlerden biri olarak açıklandı.

İstanbul’da gözaltına alınan Mehmet Hilmi Molla’nın da ticari faaliyetleri bulunuyor. Molla’nın 2022 yılında Ümraniye Hisar İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Limited Şirketini kurduğu, soruşturma kapsamında Hisar Sağlık şirketinde de arama ve el koyma işlemleri gerçekleştirildiği bildirildi.

Operasyonun en dikkat çekici isimlerinden biri ise hukuk dünyasından geldi. Eski Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) üyesi ve Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ahmet Gökçen de gözaltına alınanlar arasında yer aldı.

Gökçen’in soruşturmadaki konumu ve kendisine yöneltilen somut suçlamaların ayrıntıları henüz kamuoyuna açıklanmış değil. Bu nedenle isminin soruşturmada yer alması ile hakkındaki suçlamaların kanıtlandığı sonucu birbirinden ayrılmalı.

Operasyon kapsamında açıklanan gözaltı listesinde ayrıca Süleyman Kahraman, Şeref Toprak, Nezih Murat Büyükgöze, Metin Güder, Hilmi Şenol, Süleyman Hilmi Dinç, Yunus Aslan, Muharrem Hilmi Akbulut, Mehmet Aksu, Muhammed Dağ, Mehmet Bozpınar, Ahmet Şimşek, Ömer Yılmaz, Abdulkerim Emrah, İsa Çardak, Cevat Bağcı, Ahmet Efe, Hüseyin Türker, Mehmet Kurban, Mehmet Tekin ve İsmail Hakkı Akgün gibi isimler de bulunuyor. İlk açıklanan listede 30 isim yer alırken soruşturmanın ilerleyen saatlerinde gözaltı sayısının 33’e yükseldiği bildirildi.

Süleymancılar kim, bugünkü yapıya nasıl gelindi?

Operasyonun neden doğrudan “Süleymancılar” tartışmasına dönüştüğünü anlamak için yapılanmanın geçmişine ve özellikle son 10 yıldaki liderlik kavgasına bakmak gerekiyor.

Kamuoyunda Süleymancılar adıyla bilinen yapı, Cumhuriyet döneminin etkili dini cemaatlerinden biri olarak Süleyman Hilmi Tunahan’ın dini eğitim anlayışı etrafında şekillendi. Yapı, zaman içerisinde özellikle öğrenci yurtları, Kur’an eğitimi faaliyetleri, vakıf ve dernekler etrafındaki örgütlenmesiyle genişledi.

Süleyman Hilmi Tunahan’ın ardından yapının yönetimi aile ve yakın çevre içerisinde devam etti. Zaman içerisinde Süleymancılar, yalnızca Türkiye’de değil Avrupa başta olmak üzere Türk nüfusunun yoğun bulunduğu ülkelerde de dini eğitim, dernek ve cemaat faaliyetleri üzerinden geniş bir yapılanma oluşturdu.

Bugünkü tartışmanın kırılma noktası ise 2016 yılı oldu.

Yapının önemli isimlerinden, eski Ulaştırma Bakanı ve Süleyman Hilmi Tunahan’ın torunu Ahmet Arif Denizolgun’un 2016 yılında hayatını kaybetmesinin ardından liderlik Alihan Kuriş’e geçti.

Ancak Kuriş’in liderliği yapılanmanın tamamı tarafından benimsenmedi. Böylece cemaat içerisinde zaman içerisinde belirginleşen iki ana çizgi ortaya çıktı.

Bir tarafta Alihan Kuriş yönetimini kabul eden grup, diğer tarafta ise Denizolgun ailesi çevresinde şekillenen muhalif kesim yer aldı.

Ahmet Arif Denizolgun’un kardeşi Mehmet Beyazıt Denizolgun ile oğlu Fatih Süleyman Denizolgun, Kuriş yönetimine karşı çıkan en önemli isimlerden oldu.

Muhalif kanat, Alihan Kuriş’in liderliğinin meşru olmadığını savunurken Kuriş döneminde yapının Süleyman Hilmi Tunahan dönemindeki kurucu anlayışından uzaklaştığını ve dini faaliyetlerin yanında ticari yapılanmanın giderek ağırlık kazandığını ileri sürdü.

Fatih Süleyman Denizolgun da geçmiş yıllarda Kuriş yönetimine ilişkin yolsuzluk, tehdit ve suç örgütü yapılanması gibi ağır iddiaları kamuoyuna taşıdı. Bu iddiaların Denizolgun ve beraberindeki isimlerin suçlamaları olduğu ve kesinleşmiş yargı hükümleri olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Dolayısıyla bugün yürütülen soruşturma, yalnızca bir mali suç dosyası olması nedeniyle değil, yaklaşık 10 yıldır devam eden “Süleymancıları kim yönetiyor?” tartışmasının merkezindeki grubu hedef alması nedeniyle de dikkatle takip ediliyor.

Adalet Bakanı Gürlek’in operasyonu özellikle “dini bir cemaate yönelik” olarak nitelendirmemesi de burada önem kazanıyor. Resmi makamların ortaya koyduğu çerçevede soruşturma, Süleymancıların dini faaliyetlerinden veya bütün cemaat mensuplarından ziyade Alihan Kuriş ve çevresinde oluştuğu iddia edilen mali ve örgütsel yapılanmayı konu alıyor.

Bu ayrım aynı zamanda Süleymancılar içerisindeki Kuriş karşıtı Denizolgun grubuyla, Kuriş yönetimindeki yapılanmanın birbirinden ayrı değerlendirilmesini gerektiriyor.

Köln’de 70 milyon dolarlık merkez iddiası ve yurt dışı ağı

Soruşturmanın dikkat çeken bir başka boyutunu Süleymancıların yurt dışındaki örgütlenmesi oluşturuyor.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, operasyon günü yaptığı açıklamada Alihan Kuriş’in 2016’da yapılanmanın başına geçtiğini, bu tarihten sonra faaliyetlerin daha gizli yürütülmeye başlandığının değerlendirildiğini söyledi.

Çiftçi, özellikle Almanya’daki yapılanmaya dikkat çekerek Köln’de büyük bir merkez inşa edildiğini açıkladı. Bakan, söz konusu yatırımın yaklaşık 70 milyon dolar büyüklüğünde olduğunu belirterek merkezin tamamlanmasının ardından faaliyetlerin önemli bölümünün buraya kaydırılabileceğinin değerlendirildiğini ifade etti.

Çiftçi şu değerlendirmede bulundu:

“Alihan Kuriş, 2016’da bu örgütün başına geçti, daha doğrusu akımın başına geçti diyelim. Akımın başına geçmesiyle beraber faaliyetler daha bir gizlilik içerisinde yürümeye başladı.”

Bakan Çiftçi, Köln’deki yatırımla ilgili olarak da büyük bir genel merkez inşa edildiğini ve çalışmalar tamamlandığında faaliyetlerin buraya taşınabileceğinin değerlendirildiğini söyledi. Çiftçi ayrıca operasyonun “suç ayakları” ile “finansal ayakları” üzerinde uzun süredir çalışıldığını açıkladı.

Bu açıklamalar, MASAK raporlarında yer alan yurt dışı para hareketleriyle birlikte değerlendirildiğinde soruşturmanın yalnızca Türkiye’deki şirket ve kişileri değil, uluslararası mali bağlantıları da kapsayabileceğini gösteriyor.

Ancak bu noktada da yurt dışına çıkan bütün paraların suç geliri olduğu veya Köln’deki yatırımın suç gelirleriyle finanse edildiği yönünde kesinleşmiş bir yargı bulunmuyor. Mali ilişkilerin niteliğinin soruşturma sonucunda belirlenmesi gerekiyor.

Bir operasyonun ötesinde, cemaatin geleceğini de etkileyecek soruşturma

Alihan Kuriş’in gözaltına alınması, baş sekreteri olduğu belirtilen Fahri Candemir’in, çeşitli bölgesel ve dini kadro yöneticilerinin, iş insanlarının ve eski HSK üyesi Prof. Dr. Ahmet Gökçen gibi dikkat çeken isimlerin aynı dosyada yer alması soruşturmanın kapsamının sıradan bir mali incelemenin ötesine geçtiğini gösteriyor.

Ancak dosyada iki başlığın birbirine karıştırılmaması gerekiyor.

Birincisi, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü ceza soruşturması. Burada suç örgütü kurma ve yönetme, kara para aklama, dolandırıcılık ve Vergi Usul Kanunu’na muhalefet gibi somut suç iddiaları araştırılıyor.

İkincisi ise Süleymancılar içerisinde 2016’dan bu yana devam eden liderlik ve meşruiyet mücadelesi.

Alihan Kuriş’in gözaltına alınması ve yakın yönetim çevresindeki isimlerin soruşturma kapsamına girmesi, doğal olarak bu iç mücadeleyi de doğrudan etkileyecek nitelikte. Kuriş yönetiminin zayıflaması veya soruşturmanın daha geniş bir yönetici kadroya yayılması halinde, yaklaşık 10 yıldır ayrı hareket eden Denizolgun ailesi ve Kuriş karşıtı çevrelerin cemaat içindeki konumunun yeniden tartışılması kaçınılmaz görünüyor.

Bununla birlikte soruşturmanın sonucu henüz belli değil. Kuriş ve diğer şüphelilere yöneltilen iddiaların hangi delillerle destekleneceği, 100 milyar lirayı aşan mali hareketin ne kadarının olağan ticari faaliyetlerden kaynaklandığı, yurt dışı transferlerin hukuki niteliği, şirketler hakkında uygulanan tedbirlerin geleceği ve gözaltındaki isimlerin dosyadaki rollerinin ne olduğu adli süreç ilerledikçe ortaya çıkacak.

Adalet Bakanı Akın Gürlek’in açıklaması ise mevcut aşamadaki resmi yaklaşımı net biçimde ortaya koyuyor: Operasyon, Süleymancılar adıyla bilinen dini yapının tamamına veya dini faaliyetlerine değil, Alihan Kuriş ve beraberindeki isimlere ilişkin olduğu ileri sürülen mali ve örgütsel yapılanmaya yönelik bir ceza soruşturması olarak yürütülüyor.