Merkez Bankasından fon tasfiyelerine ilişkin dikkat çeken analiz: 4 bin 500 firmanın 116,2 milyar lirası tasfiye kapsamındaki fonlarda

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının resmî blogu Merkezin Güncesi’nde, 4 Kasım 2026 Çarşamba günü finans piyasalarında yaşanan fon tasfiyelerinin reel sektör üzerindeki olası etkilerini ele alan kapsamlı bir analiz yayımlandı.

Ünal Seven ve Kadir Gürci imzasını taşıyan “Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?” başlıklı makalede, SPK’nin 17 Eylül 2026 tarihli kararıyla olağanüstü tasfiye kapsamına alınan fonlarda yatırımı bulunan şirketler mercek altına alındı.

Çalışmada firmaların fonlarda tuttuğu kaynakların büyüklüğü, sektörel dağılımı, ekonomideki payları, tedarikçi ilişkileri ve tasfiye sonrasındaki kredi kullanımları incelendi.

Yazarlar, fon piyasasında yaşanan gelişmelerin yalnızca finansal yatırımcılarla sınırlı kalmayabileceğini, şirketlerin nakit akışı, üretim ve yatırım kararları üzerinde de etkili olabileceğini belirtti.

Fonlarda 116,2 milyar lira yatırımı bulunan 4 bin 500 firma tespit edildi

Makalenin ilk bölümünde, tasfiye kapsamındaki fonlarda tutulan şirket kaynaklarının büyüklüğü ele alındı.

Analize göre 15 Eylül 2026 itibarıyla tasfiye kapsamına alınan fonlarda en az 1 milyon lira yatırımı bulunan yaklaşık 3 bin reel sektör firması tespit edildi.

Bu firmaların söz konusu fonlarda bulunan yatırımlarının toplamı yaklaşık 116 milyar liraya ulaştı.

Yazarlar, makalenin dipnotlarında önemli bir ayrıntıya da yer verdi. Bir milyon liranın altında yatırım bakiyesi bulunan firmaların da hesaba katılmasıyla toplam şirket sayısı 4 bin 500’e, yatırım tutarı ise 116,2 milyar liraya yükseliyor.

Fon yatırımlarının dağılımı

Paylar 116 milyar liralık yuvarlanmış toplam üzerinden hesaplanmıştır.

Bu dağılıma göre tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan şirket yatırımlarının yaklaşık yarısı para piyasası fonlarında yer alıyor.

Hisse senedi fonlarında 31 milyar lira, diğer serbest fonlarda ise 28 milyar lira bulunuyor.

Bu veriler, fon tasfiyelerinin yalnızca hisse senedi yatırımlarını değil, şirketlerin kısa vadeli kaynak yönetiminde kullanabildiği para piyasası fonlarını da kapsadığını gösteriyor.

Fon yatırımlarında en yüksek pay hizmet ve sanayi sektörlerinde

Merkez Bankası uzmanları makalede, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlerin hangi sektörlerde faaliyet gösterdiğini de inceledi.

Yapılan analiz, fon yatırımlarının tek bir sektörde yoğunlaşmadığını ortaya koydu.

Sektörlere göre fon yatırımlarının dağılımı

En yüksek pay yüzde 31 ile hizmet sektörüne ait. Sanayi sektörü yüzde 29 ile ikinci, ticaret sektörü yüzde 27 ile üçüncü sırada bulunuyor. İnşaat sektörünün payı ise yüzde 13.

Yazarlar, bu dağılımın belirgin bir sektörel yoğunlaşmaya işaret etmediğini belirtti.

Dolayısıyla tasfiye kapsamındaki fonlara yatırım yapan firmalar, ekonominin farklı üretim ve hizmet alanlarında faaliyet gösteriyor.

Bu şirketlerin Türkiye ekonomisindeki ağırlığı ne kadar?

Makalede, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ekonomideki toplam büyüklüğü de araştırıldı.

Çalışmada söz konusu firmaların toplam aktifler, istihdam, ciro, ihracat ve ticari krediler içindeki payları hesaplandı.

Reel sektör içindeki payları

Yazarların analizine göre tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketler, reel sektörün toplam aktiflerinin yaklaşık yüzde 1,2’sini oluşturuyor.

Bu şirketlerin istihdamdaki payı yüzde 0,6, toplam cirodaki payı yüzde 0,9 ve ihracattaki payı yüzde 1,1 olarak hesaplandı.

Ticari kredi bakiyesindeki payları ise yüzde 0,9 seviyesinde bulunuyor.

Bununla birlikte çalışmada, firmaların tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan yatırımlarının reel sektörün toplam aktiflerine oranının yaklaşık on binde 9 olduğu da belirtildi.

Bu iki ölçüm arasındaki fark önem taşıyor: Yüzde 1,2, ilgili firmaların toplam aktiflerinin reel sektör içindeki payını; on binde 9 ise bu firmaların tasfiye kapsamındaki fon yatırımlarının reel sektör toplam aktiflerine oranını gösteriyor.

En yüksek risk grubundaki firmaların ekonomik payı oldukça düşük

Makalenin dikkat çekici bölümlerinden biri, fon yatırımlarına maruziyet düzeylerinin incelendiği araştırma oldu.

Yazarlar, bir şirketin tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan yatırım tutarını, son yıl bilançosundaki dönen varlıklarına bölerek maruziyet oranı hesapladı.

Buna göre firmalar üç gruba ayrıldı:

• Düşük maruziyet: Fon yatırımının dönen varlıklara oranı yüzde 10 ve altında.

• Orta maruziyet: Oran yüzde 10’un üzerinde, yüzde 50’ye kadar.

• Yüksek maruziyet: Oran yüzde 50’nin üzerinde.

Burada maruziyet, şirketin fon yatırımlarının kısa vadeli mali kaynakları içindeki büyüklüğünü ifade ediyor.

Dolayısıyla aynı tutarda fon yatırımı bulunan iki şirketin karşılaşabileceği likidite riski, dönen varlıklarının büyüklüğüne göre farklılık gösterebiliyor.

Maruziyet gruplarına göre ekonomideki paylar

TCMB uzmanlarının analizinde, yüksek maruziyet grubundaki firmaların istihdamın ve toplam cironun yalnızca on binde 3’ünü oluşturduğu belirtildi.

Bu şirketlerin toplam ticari kredi bakiyesi içindeki payı da on binde 2 seviyesinde hesaplandı.

Yazarlar, yüksek maruziyet grubundaki firmaların ekonomideki toplam ağırlığının görece düşük olduğuna dikkat çekti.

Ancak bu sonuç, söz konusu firmaların kendi mali yapılarında ciddi likidite sorunları yaşamayacağı anlamına gelmiyor. Araştırma, makroekonomik payları ölçüyor; her firmanın karşı karşıya kaldığı nakit ihtiyacını ayrı ayrı ortaya koymuyor.

Fon tasfiyeleri tedarikçi firmaları da etkileyebilir

Ünal Seven ve Kadir Gürci, makalelerinde yalnızca fonlara doğrudan yatırım yapan şirketlerin değil, bu şirketlerle ticaret yapan işletmelerin de etkilenebileceğine dikkat çekti.

Fonlardaki kaynaklarına erişmekte güçlük yaşayan bir firmanın tedarikçilerine yapacağı ödemelerin gecikmesi veya alımlarını azaltması, ticari ilişkiler üzerinden başka şirketlerin nakit akışını etkileyebilir.

Bu nedenle araştırmada firmalar arası ticaret verileri kullanılarak fon yatırımcısı şirketlere satış yapan tedarikçiler de analiz edildi.

Tedarik zincirindeki risk nasıl ölçüldü?

Araştırmada, bir tedarikçinin toplam satışlarının ne kadarını tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlere gerçekleştirdiği incelendi.

Örneğin toplam satışlarının yüzde 25’inden fazlasını bu şirketlere yapan bir tedarikçi, söz konusu müşterilerinin ödeme veya alım davranışındaki değişimlere daha fazla maruz kalabilir.

Yazarların hesaplamasına göre toplam satışları içinde ilgili firmaların payı yüzde 5’i aşan tedarikçiler, Türkiye ekonomisindeki toplam istihdamın yüzde 1,2’sini, cironun ise yüzde 1,5’ini oluşturuyor.

Tedarikçilerin ekonomideki payı

Tablo, bağımlılık oranı arttıkça bu ölçütleri sağlayan tedarikçilerin ekonomideki toplam ağırlığının azaldığını gösteriyor.

Öte yandan çalışmada düşük fon maruziyetine sahip şirketler değerlendirme dışında bırakıldığında tedarikçilerin ekonomideki paylarının da belirgin biçimde gerilediği ifade edildi.

Bu bulgular, fon tasfiyelerinin ticari ilişkiler yoluyla başka işletmelere yansıyabileceğini, ancak incelenen yüksek bağımlılık gruplarının ekonomideki doğrudan ağırlığının sınırlı olduğunu gösteriyor.

Fonlarda yatırımı bulunan şirketler banka kredisi kullanmaya devam ediyor

Makalede incelenen bir başka önemli başlık, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan işletmelerin banka kredilerine erişimi oldu.

Fonlardaki kaynaklarına erişmekte güçlük yaşayan şirketlerin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılamak için ek işletme sermayesine ihtiyaç duyabileceği belirtildi.

Bu nedenle yazarlar, söz konusu firmalara kullandırılan kısa vadeli Türk lirası kredilerin toplam kısa vadeli TL kredi kullanımları içindeki payını inceledi.

Araştırmada bu payın tasfiye kararının ardından yükseldiği görüldü.

Kısa vadeli kredi kullanımının payı arttı

Makalenin altıncı grafiğinde, ilgili firmaların haftalık kısa vadeli TL kredi kullanımlarındaki payının ağustos ayında yaklaşık yüzde 1–2 aralığında hareket ettiği, eylül sonrasında ise zaman zaman yüzde 2,5’in üzerine çıktığı görülüyor.

30 Ekim haftasında da payın yaklaşık yüzde 2,5 seviyesinde olduğu grafikte yer alıyor.

Bununla birlikte bu değerler grafikten yaklaşık okunuyor; makalede her hafta için kesin sayısal tablo yayımlanmadı.

Yazarlar bu gelişmeyi, fonlarda yatırımı bulunan firmaların krediye erişiminin devam ettiğine işaret eden bir bulgu olarak değerlendirdi.

TCMB’nin 1 Ekim’deki düzenlemelerine dikkat çekildi

Analizde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 1 Ekim 2026 tarihinde bankaların likidite yönetimini ve makrofinansal istikrarı desteklemek amacıyla gerçekleştirdiği düzenlemelerin de kredi kullanımındaki görünümde etkili olduğunun değerlendirildiği belirtildi.

TCMB uzmanları, ilgili şirketlerin kısa vadeli TL kredi kullanımı içindeki payının artmasını, firmaların bankacılık sistemi üzerinden finansmana ulaşmaya devam ettiğini gösteren bir gelişme olarak yorumladı.

Ancak kredi kullanım payının artması, bütün firmaların ihtiyaç duydukları finansmana aynı koşullarda veya sorunsuz eriştiğini kanıtlamıyor.

Kredi maliyetlerinde anlamlı farklılık bulunmadı

Makalede kredi maliyetlerine ilişkin bir değerlendirme de yer aldı.

Yazarların hesaplamalarına göre tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ortalama kredi maliyetleri diğer şirketlerden bir miktar yüksek.

Bununla birlikte bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı ifade edildi.

Bu bulgu, araştırmanın kapsadığı dönem ve şirket grupları bakımından değerlendirilmelidir.

Merkez Bankası uzmanları hangi risklere dikkat çekti?

Makalenin sonuç bölümünde fon piyasasındaki gelişmelerin reel sektör üzerindeki etkilerinin yalnızca doğrudan fon yatırımları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiği vurgulandı.

Yazarların üzerinde durduğu temel aktarım kanalları arasında şirketlerin likidite durumu, ticari ilişkiler, finansal varlık fiyatları, finansman koşulları ve ekonomik güven bulunuyor.

Özellikle tasfiye sürecinin uzaması veya varlık fiyatlarında yeni düşüşler yaşanması durumunda işletmelerin harcama, üretim ve yatırım kararları üzerinde ek etkiler oluşabileceği değerlendirildi.

Bununla birlikte araştırma, bu etkilerin büyüklüğünü hesaplayan kapsamlı bir etki analizi değil. Çalışma, belirli fonlarda yatırımı bulunan şirketlerin ekonomik ağırlığını ve kredi kullanımındaki gelişmeleri inceliyor.

Bu ayrım, makalenin sonuçlarının doğru anlaşılması açısından önem taşıyor.

Merkez Bankasının destekleyici adımları riskleri sınırlayabilir

Ünal Seven ve Kadir Gürci, finansman koşullarındaki olası risklerin azaltılmasında TCMB’nin uyguladığı düzenlemelerin önemine de işaret etti.

Çalışmada bankaların likidite yönetimini destekleyen adımlar ile KOBİ’lerin ve özel sektör tahvili ihraççılarının finansmana erişimini destekleyen düzenlemelerin olası risklerin sınırlanmasına yardımcı olabileceği belirtildi.

Yazarlar, tasfiye sürecinde ilerleme sağlanmasının da şirketlerin karşı karşıya bulunduğu mali güçlükleri hafifletebileceğini değerlendirdi.

Makalenin temel bulguları

Analizdeki önemli uyarı: Fon piyasasının toplam ekonomik etkisi hesaplanmadı

Makalenin sonuç bölümünde, hesaplanan ekonomik payların yüksek risk taşıyan firmaların sorunlarının önemini azaltmadığı özellikle belirtildi.

Yazarlar, fon tasfiyelerinin reel sektör üzerindeki toplam etkisine ilişkin kesin bir sonuca ulaşılmadığını ifade etti.

Nitekim fonlardaki yatırımlarına doğrudan erişemeyen şirketlerin yanı sıra finansal varlık fiyatlarındaki düşüşlerden etkilenen işletmeler, finansman koşullarındaki sıkılaşmayla karşılaşan firmalar ve güven kaybı nedeniyle yatırımlarını erteleyen şirketler de bulunabilir.

Bu nedenle çalışmada ölçülen doğrudan fon yatırımları ve tedarikçi bağlantıları, olası ekonomik etkilerin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Merkez Bankası uzmanlarının temel değerlendirmesi, fon tasfiyelerine doğrudan maruz kalan firmaların ekonomideki payı görece sınırlı olsa da likidite sorunlarının, finansal koşulların ve güvenin birlikte izlenmesi gerektiği yönünde.

Konya sanayisi ve işletmeleri açısından değerlendirme

TCMB’nin yayımladığı analiz, sanayi, ticaret ve hizmet sektörlerinde yoğun üretim faaliyetleri bulunan Konya açısından da önem taşıyan konuları gündeme getiriyor.

Konya’da faaliyet gösteren işletmeler bakımından kısa vadeli finansmana erişim, tedarikçi ödemeleri, işletme sermayesi ve nakit akışı yönetimi, üretim faaliyetlerinin devamlılığı açısından önemli unsurlar arasında bulunuyor.

Makaledeki bulgular, fon tasfiyelerinin şirketler arası ticari ilişkiler üzerinden farklı işletmelere yansıyabileceğini gösteriyor.

Örneğin bir üretici firmanın fon yatırımlarındaki kaynaklarına ulaşamaması nedeniyle hammadde alımlarını azaltması veya tedarikçisine ödeme yapmakta zorlanması, kendisiyle ticari ilişkisi bulunan başka işletmelerin de nakit planlamasını etkileyebilir.

Bu tür riskler, Konya’daki makine, otomotiv yan sanayi, gıda, tarım makineleri, döküm ve ticaret sektörlerinde faaliyet gösteren işletmeler için de genel anlamda geçerli olabilecek finansal mekanizmalar arasında yer alıyor.

Ancak TCMB’nin yayımladığı makalede Konya’ya özel firma sayısı, yatırım tutarı, sektörel maruziyet veya kredi kullanımı verisi bulunmuyor.

Dolayısıyla kentte hangi şirketlerin veya sektörlerin söz konusu fon tasfiyelerinden ne ölçüde etkilendiğine ilişkin somut bir sonuç çıkarılamıyor.

4 Kasım’da yayımlanan makaleden çıkan sonuç

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Merkezin Güncesi platformunda yayımlanan araştırma, 17 Eylül’de başlayan olağanüstü fon tasfiyesi sürecinin reel sektörle bağlantılarını firma verileri üzerinden ortaya koydu.

Ünal Seven ve Kadir Gürci’nin analizine göre tasfiye kapsamındaki fonlarda 4 bin 500 firmanın toplam 116,2 milyar liralık yatırımı bulunuyor.

İlgili firmalar, reel sektörün toplam istihdamının yüzde 0,6’sını, cirosunun yüzde 0,9’unu ve ihracatının yüzde 1,1’ini oluşturuyor. Fon yatırımlarına yüksek düzeyde maruz kalan firmaların ekonomideki payları ise çok daha düşük seviyede bulunuyor.

Öte yandan tedarikçi bağlantıları, şirketlerin nakit akışı ve finansman koşulları nedeniyle dolaylı etkilerin ortaya çıkabileceği belirtiliyor.

Çalışmada, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan şirketlerin kısa vadeli TL kredilerden aldıkları payın artması da krediye erişimin sürdüğünü gösteren bir bulgu olarak değerlendirildi.

Araştırmanın en önemli sonucu, fon tasfiyelerinin doğrudan etkilediği şirketlerin ekonomideki ağırlığının sınırlı olmasına rağmen finansal istikrar ve reel sektör açısından risklerin izlenmeye devam edilmesi gerektiği oldu.

Makalenin künyesi

• Başlık: Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?

• Yazarlar: Ünal Seven ve Kadir Gürci

• Yayın tarihi: 4 Kasım 2026

• Yayın yeri: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası – Merkezin Güncesi

• Analizin temel tarihi: 15 Eylül 2026 itibarıyla fon yatırımları; tasfiye ve kredi kullanım sürecine ilişkin sonraki veriler

Makalenin tamamı: TCMB Merkezin Güncesi – Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?