Nöbetçi Eczaneler
Konya Aydınlar Ocağı tarafından düzenlenen Selçuklu Salı Sohbetleri’nde bu hafta Oğuz Türklerinin bilge ozanı Dede Korkut ile eserleri ele alındı.
Konevi Derneği salonunda gerçekleştirilen programda gazeteci yazar Sadık Gökce, Dede Korkut hikâyelerinin tarihî ve edebî özelliklerini, Oğuz Türklerinin yaşam biçimini ve anlatıların Türk dünyası açısından taşıdığı ortak kültürel değeri değerlendirdi.
Program, şair Remzi Samancı’nın kaleme aldığı “Düşünüş” adlı şiirin, Konya Aydınlar Ocağı Yönetim Kurulu Üyesi Tayyar Yıldırım tarafından seslendirilmesiyle başladı.
Güçlü: Geleneksel kültürümüzü yaşatmalıyız
Programın açılış konuşmasını yapan Konya Aydınlar Ocağı Başkanı Dr. Mustafa Güçlü, Dede Korkut’un Türk dünyasının tamamında önemli bir tarihî şahsiyet olarak kabul edildiğini söyledi.
1990 yılında Azerbaycan’a gerçekleştirdikleri ziyareti hatırlatan Güçlü, burada Dede Korkut’un en önemli tarihî şahsiyetlerden biri olarak görüldüğünü ifade etti.
Türkiye’nin tarihinde çok sayıda büyük şahsiyet bulunduğunu belirten Güçlü, şöyle konuştu:
“Selçuklu’dan günümüze Anadolu Türklüğünün bin yıllık tarihinde en büyük tarihî şahsiyetin kim olduğu sorulsa Fatih, Yavuz, Alparslan, Mevlâna, Yunus Emre, Ahi Evran, Hacı Bektaş-ı Veli ve Mustafa Kemal Atatürk gibi birçok isim ortaya çıkar. Ancak bunlardan biri üzerinde ortak bir kanaate varmak kolay değildir.”
Dede Korkut’un eserlerinin sözlü kültür yoluyla nesilden nesile aktarıldığını belirten Güçlü, geleneksel kültürün korunması ve yaşatılması için daha fazla çalışma yapılması gerektiğini dile getirdi.
Hikâyeler Oğuz Türklerinin mücadelesini anlatıyor
Daha sonra konuşan gazeteci yazar Sadık Gökce, Dede Korkut hikâyelerinin 7, 8 ve 9’uncu yüzyıllarda Türkistan, Kuzey ve Doğu Anadolu ile Azerbaycan’a yerleşen Oğuz Türkleri arasında şekillendiğini söyledi.
Hikâyelerde Oğuz Türklerinin Gürcüler, Abazalar ve Trabzon Rumlarıyla yaptığı savaşların yanı sıra Türk boyları arasında yaşanan iç mücadelelerin de anlatıldığını kaydeden Gökce, eserlerin Oğuzların eski destanlarından kalan zengin hatıraları barındırdığını ifade etti.
“Türkçenin eşsiz bir şaheseridir”
Dede Korkut hikâyelerinin dil ve anlatım özellikleri bakımından Türkçenin eşsiz eserleri arasında bulunduğunu belirten Gökce, anlatıların halkın ortak hafızasında süzülerek bugüne ulaştığını söyledi.
Gökce, şu değerlendirmede bulundu:
“Milletin ağzında süzüle süzüle gelen bu dil, âdeta atasözleri ve vecizeler dizisi hâline gelmiştir. Son derece canlı, açık, kesin ve gösterişli bir anlatıma sahiptir. Metinlerdeki benzetmeler ve deyimler de halkın ortak kullandığı anlatımı zenginleştiren anonim söz varlıklarıdır.”
Metinlerde nazım ve nesrin bir arada kullanılmasının geleneksel halk hikâyeciliğinin önemli özelliklerinden biri olduğunu dile getiren Gökce, bu anlatım biçiminin eserlerin okunmasını ve dinlenmesini daha kolay ve zevkli hâle getirdiğini belirtti.
“Bütün Türk edebiyatından ağır basar”
Merhum edebiyat tarihçisi Fuat Köprülü’nün, “Bütün Türk edebiyatını terazinin bir gözüne, Dede Korkut’u öbür gözüne koysanız yine Dede Korkut ağır basar” sözünü hatırlatan Gökce, eserin Türk edebiyatındaki yerini başka bir cümleyle anlatmanın zor olduğunu söyledi.
Gökce, şöyle devam etti:
“Dede Korkut Kitabı, Türk edebiyatının en büyük abidelerinden ve Türk dilinin en güzel eserlerinden biridir. Dede Korkut millî bir destandır. Edebiyattan dile, tarihten coğrafyaya kadar pek çok alana kaynaklık etmesi bu esere paha biçilemez bir değer kazandırmaktadır.”
Oğuz toplumunun yaşam biçimini yansıtıyor
Dede Korkut anlatılarında Oğuzların aile yapısı, gelenekleri, toplumsal düzeni ve yaşam biçiminin ayrıntılı şekilde işlendiğini belirten Gökce, hikâyelerde İslamiyet öncesindeki konargöçer kültürün izlerinin görüldüğünü kaydetti.
Oğuz toplumunun doğayla, farklı boylarla ve diğer topluluklarla sürekli mücadele içinde olduğunu ifade eden Gökce, bu nedenle kahramanlık, cesaret, fedakârlık ve sadakat gibi erdemlerin anlatılarda önemli yer tuttuğunu söyledi.
Hikâyelerdeki kadın ve erkek karakterlerin toplumun devamlılığını sağlayacak ideal insan tipleri olarak sunulduğunu dile getirdi.
Korkut Ata’nın bilge ve bilici yönü
Dede Korkut’un kişiliğine ilişkin bilgilerin Türk dünyasındaki sözlü geleneklerden, halk efsanelerinden ve Dede Korkut Kitabı’nın giriş bölümünden elde edildiğini belirten Gökce, Korkut Ata’nın Bayat boyundan gelen bilge bir kişi olarak anlatıldığını söyledi.
Gökce, eserin giriş bölümünde Korkut Ata’nın Oğuzların bütün meselelerini bilen, geleceğe ilişkin haberler veren ve gönlüne ilham doğan bir şahsiyet olarak tanıtıldığını ifade etti.
“Allah Allah demeyince işler onmaz”, “Kadir Tanrı vade vermeyince kimse ölmez” ve “Ölen kişi dirilmez” gibi sözlerin Korkut Ata’ya atfedildiğini belirten Gökce, onun İslamiyet’in ilk dönemlerine yakın bir zamanda yaşadığına ve manevi yönü güçlü bir kişi olduğuna inanıldığını kaydetti.
“Nerede Türk varsa Korkut Ata oradadır”
Dede Korkut’un mezarının kesin olarak bilinmediğini anlatan Gökce, Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan ve Türkiye’nin Bayburt ili başta olmak üzere Korkut Ata’ya atfedilen çok sayıda mezar ve makam bulunduğunu söyledi.
Dede Korkut’un bütün Türk dünyasının ortak değeri olduğunu vurgulayan Gökce, şu ifadeleri kullandı:
“Avrupa ve Türkiye Türklüğü, Türkistan ve İdil-Ural Türklüğü Korkut Ata’ya sahip çıkıyor. Hepsi de haklıdır. Nerede Türk varsa Korkut Ata oradadır. Kim sahip çıkarsa Korkut Ata onlarındır. Kim Korkut Ata’ya sahip çıkarsa Korkut Ata da onlara sahip çıkar.”
Çocuklara Dede Korkut anlatılmalı
Dede Korkut gibi tarihî ve kültürel şahsiyetlerin yeni nesillere mutlaka öğretilmesi gerektiğini belirten Gökce, yazılı kültürün geliştirilmesi çağrısında bulundu.
Türk Dünyası Çocuk Dergisi yayımlanmasını öneren Gökce, derginin her sayısında Dede Korkut hikâyeleri başta olmak üzere Türk-İslam klasiklerine yer verilmesi gerektiğini söyledi.
Türk dünyası dışında yürütülen Dede Korkut çalışmalarının Türkiye ve diğer Türk topluluklarında yayımlanmasının önemine işaret eden Gökce, hazırlanması planlanan Dede Korkut Ansiklopedisi’ne “Dede Korkut’u Çocuklara Anlatmak” başlıklı bir bölüm eklenmesini önerdi.
Gökce, çocuk edebiyatının Türk dünyasında kültürel birlik kurulmasına katkı sağlayacağını belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
“Ortak dili edebiyat yaratır. Ortak kültürü de dil yaratır ve taşır. Ortak ve aydınlık geleceği ortak dille yakalayabiliriz. Türk dünyası için ortak dil oluşturma çabamızda neden Dede Korkut dili hareket noktamız olmasın?”
Konuşmacılara kitap takdim edildi
Sanatçı Talat Sefa Karasu’nun eserleriyle renk kattığı programın sonunda Konya Aydınlar Ocağı Başkanı Dr. Mustafa Güçlü, gazeteci yazar Sadık Gökce ile sanatçı Talat Sefa Karasu’ya kitap takdim etti.