Hakan Fidan’dan dış politikada kapsamlı açıklamalar! Mekke İttifakı, Yemen, Gazze, Suriye, ABD, Rusya ve Avrupa’ya vize serbestisi

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 21 Kasım 2026 Cumartesi günü TGRT Haber’de yayımlanan Gündem Özel programında gündeme ilişkin soruları yanıtladı. Gülden Kalecik Demirtaş’ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen programda Türkiye Gazetesi Genel Yayın Koordinatörü Yücel Koç ve Türkiye Gazetesi yazarı Sevil Nuriyeva’nın sorularını cevaplayan Fidan, uluslararası sistemde yaşanan gelişmelerden Türkiye’nin bölgesel güvenlik politikalarına kadar birçok konuda değerlendirmelerde bulundu.

Fidan, küresel güç dengelerinin değiştiğini, ABD’nin geleneksel dış politika yaklaşımını yeniden gözden geçirdiğini ve bölgesel ülkelerin kendi güvenlik sorunlarına çözüm üretme konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirtti. Türkiye’nin son yıllarda geliştirdiği diplomatik mekanizmalara dikkat çeken Bakan Fidan, Mekke Savunma İttifakı ile bölgesel dörtlü ve Avrupa dörtlüsü platformlarının işleyişine ilişkin ayrıntılı bilgi verdi.

Türkiye’nin Yemen’de savaşa katılacağı yönündeki tartışmaları değerlendiren Fidan, böyle bir karar alınmadığını, asker gönderilmesini gerektiren bir durumda ise TBMM’nin karar vermesi gerektiğini vurguladı. Programda Gazze’deki insani kriz, Suriye’nin yeniden yapılanması, İsrail’in bölgedeki politikaları, Karadeniz’de Türk vatandaşlarının bulunduğu gemilerin güvenliği, Türkiye-Afrika ilişkileri ve Avrupa’ya vize serbestisi de gündeme geldi.

Bakan Fidan’ın açıklamaları, konuşulduğu konuların bütünlüğü korunarak şöyle:

ABD, Çin ve Rusya arasındaki güç dengeleri

Çin’de ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bir araya gelmesinin küresel güç dengeleri açısından önemine ilişkin soruyu yanıtlayan Fidan, uluslararası sistemde ülkelerin yalnızca egemenlik haklarıyla değil, sahip oldukları güçle de hareket ettiklerini söyledi.

Fidan, şu ifadeleri kullandı:

“Şimdi Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği platformu marjında üç liderin bir araya gelmesi önemli. Biliyorsunuz, ulus devletler sistemi içerisinde yaşıyoruz. Burada devletlerin her birinin devlet olma özelliğinden gelen hakları olduğu gibi bir de sahip oldukları güçten hareketle sahip oldukları etkiler var. Birleşmiş Milletlerde her üye ülkenin hakkı nedir? Sınırı vardır, sınırı tanınır ve ona göre muamele görür. Ama onun dışında ülkeler bir güç matrisi içerisinde hareket ederler ve ulus devlet sistemindeki güç matrisi de sürekli değişir. Bunun için ekonomik güç, siyasi güç, teknolojik güç, toplumsal güç gibi birçok güç faktörünün sürekli evrildiği, sürekli çeşitlendiği bir sistem içerisindeyiz.

Burada tabii ki şu anda 200’e yakın ulus devlet var BM’ye kayıtlı. Bunların 140 civarında olduğunu normal fonksiyonlu bir devlet olarak kabul etsek, dünya savaşlarından sonra kurulmuş, sadece 55 kayıtlı devlet için geçerli olan bir hegemon sisteminin artık bugün için çok fazla işe yaramadığını da görüyoruz.

Malumunuz özellikle Trump yönetimiyle beraber Amerikan devleti var olan küresel stratejisini yeniden gözden geçirdi. İkinci Dünya Savaşı’ndan itibaren taşıdığı birtakım rolleri değiştirme kararı aldı. Bu Avrupa güvenliği, Asya Pasifik’teki pozisyon, Batı Yarımküre gibi çok değişik alanları içerdiği gibi teknolojik rekabet ve ekonomik rekabet alanlarında da çok yeni ve ciddi kararlılıklar ortaya koyuyor. Biliyorsunuz Amerika geleneksel olarak müttefikleriyle beraber hareket eden bir durumdaydı. Buradaki müttefiklerin sabit sayıda olması, o müttefikler arasında bir istikrar getiriyordu.

Müttefiklerin dışında olduğu coğrafyada olay farklı olabiliyordu ama müttefiklik kümesinin içerisinde olanlar biraz daha kendilerini sabit bir ortamda buluyordu. Soğuk Savaş sonrası oluşan dünyada özellikle Amerika’nın müttefik şemsiyesi altında bulunan AB, Asya Pasifik’teki Japonya, Kore gibi ülkeler olmak üzere bunların hepsi çok fazla bir değişiklik hissetmeden otomatik pilotta güvenlik politikalarını ve küresel politikalarını yürüttüler. Kendilerine düşen sadece ekonomik olarak üretim, düzgün yönetişim ve refahtı.

Amerika, ‘Ben bu rolden istifa ediyorum’ dedi. Çünkü MAGA, tanımı itibarıyla ‘America First’, ‘Önce Amerika’ politikası ve sloganı vardı. Burada ittifaklarla olan ilişkilerini gözden geçirdiler ve dediler ki yükün tamamını biz taşımayalım. İlk önce NATO ortamında bu savunma yükünün paylaşılması konusunda ciddi bir argüman getirdiler. Bu tabii NATO ülkeleri tarafından da satın alındı. Ama aslında bu argüman dile getirilirken sadece bir yük paylaşımında eşitlenme değil, sorumluluk ve duygudaşlıkta da bir kayış olduğunu görüyorduk. Yani Amerika geleneksel olarak Avrupa güvenliğinden artık kendini sorumlu hisseder bir görünüş içerisine girmemeye başladı.”

Nükleer güçlerin bir araya gelmesi ve uluslararası sistem

Çin’in ekonomik ve teknolojik gelişimine, Rusya’nın nükleer kapasitesine ve üç ülke arasındaki müzakerelere değinen Fidan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Şimdi tabii ki Çin’in son 20 yılda özellikle ortaya koyduğu ekonomik ve teknolojik gelişim, buna paralel olarak ortaya koyduğu askerî yetenekler, Çin’i artık Amerika’yla rekabet eden bir küresel aktör hâline getirdi. Rusya’nın da tabii çok ciddi nükleer bir gücü var. Amerika’dan sonra ikinci nükleer güce sahip bir ülke. Ekonomik kaynakları da var. Bu kadar yok edici savaşa rağmen duruyor.

Şimdi bu üç ülkenin bir araya gelip belli başlı konuları konuşması önemli. Gerçekten neden önemli? Bir defa var olan krizlere çözüm bulmada çok etkili bir yaklaşım olmasa da daha kötüye gideceğine ilişkin bir rol, niyet, beyan ortaya koymuyorlar. En azından bir araya geliyorlar, diyorlar ki var olanı daha kötü yapmayacağız, daha iyi nasıl yapılabilir diye konuşuyorlar. Çünkü daha iyi yapılabilmesi için gerçekten menfaatlerin birleşmesi gerekiyor, çıkarların birleşmesi gerekiyor.

Menfaat ve çıkar tanımı genelde subjektif, bizden yana olan bir konu aslında. Üst ilkeleri koyup bir konuda üst ilke koydular. O da nükleer meselede bir şey yapılabilir mi? Çünkü nükleer silah sahibi, benim istediğim kadar nükleer silahım olsun, başka ülkelerin de olduğu zaman bu beni güvenli tutmuyor. Yani ben yine o endişeyle yaşamaya devam ediyorum.

Dolayısıyla nükleer silahlar konusunda ortaya koydukları bir dil var. O dili biz 2008-2009’da Obama’nın da başlattığı bir kampanyada gördük. Hani bu bir yere gider mi? Buradan bir girişim çıkar mı? Onu görmek lazım. Ama benim şahsi analizim, bunu tabii ben devletin resmî görüşü olarak söylemiyorum, buradan çok ileri bir hamle çıkmayabilir. Obama döneminde yine dört beş tane küresel toplantı yapılmıştı. Bizler de katılmıştık. Nükleer enerjiyi ve nükleer silahsızlanmayı merkeze alan toplantılardı. Ama bu dönem öyle bir şey yapılabilir mi bilmiyorum. Pek de öngörmüyorum açıkçası.

Onun dışında dünya ticaretiyle ilgili konular ciddi şekilde tartışıldı. Tabii Uluslararası Ceza Mahkemesinin bir noktada yetki aşımı yaptığı, görev alanının dışına çıktığı gibi hafif ve ağır eleştirilere o masada tabi tutulması şunu ifade ediyor: Biz uluslararası aktörlerin irili ufaklı ortaya koyduğu bir adalet sisteminden daha fazla, bizim üçümüzün haklı ve haksız kavramı üzerinden biraz daha yol almayı tercih ediyoruz gibi bir yaklaşım var. Onu da gördük.

Şimdi bunlar tabii sonuç bildirgesine baktığımız zaman ortaya konan genel ifadeler. Daha toplantıya katılan bizim meslek arkadaşlarımızdan aldığımız bilgilerde de çok fazla detaylı bir konunun tartışıldığına ilişkin bir şey yok. Ama günün sonunda bu üç ülkenin bir araya gelip sorunları konuşması önemli. Dediğim gibi sorunlar çözülemese de daha kötüye gitmesini önleme açısından bu türden güçlerin, nükleer güçlerin bir araya gelip belli konuları konuşması, müzakere etmesi, göz göze bakması fevkalade önemli.”

Zirvenin Yalta Konferansı’na benzetilmesine ilişkin değerlendirmelerin abartılı olup olmadığı sorusuna ise Fidan, “Evet, çok abartılı bence.” yanıtını verdi.

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz ve ABD-İran müzakereleri

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, ABD ile İran arasındaki görüşmeler ve bölgedeki gelişmelerin küresel ekonomiye etkisi hakkında konuşan Fidan, diplomatik temasların devam ettiğini ancak görüşmelerde belirli bir tıkanıklık bulunduğunu söyledi.

Bakan Fidan, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Sondan başlayacak olursak Hürmüz ile ilgili devam eden süreç tabii ki var. Ama nasıl gidiyor diye soracak olursanız belli bir tıkanıklık içerisinde diyebiliriz. Taraflar arasında gidip gelen mesajlar var, belli talepler var. Bugün yine arabuluculuk yapan arkadaşlardan biriyle, Katar Başbakanı ile konuştuk buraya gelmeden önce. Çabalar devam ediyor. İnşallah başarıya ulaşır. Biz de elimizden geleni yapıyoruz.

Çünkü bir Amerika-İran anlaşması sadece Hürmüz Boğazı’nın açılması için önemli değil. Aslında küresel finansal krizin biraz daha geriletilmesi manasında önemli. Bakın Avrupa’da birçok arkadaşla oturup kalkıyoruz. Bakan arkadaşlar, başbakanlar, devlet başkanları… İnsanların çok fazla dillendiremedikleri ama taşımakta gerçekten zorlandıkları çok ağır ekonomik yükler var.

Türkiye’de ekonomik demokratik ortam, basın birçok şeyi tartışıyor. Belli konulardaki zorluklar açıkça ortaya konuyor. Ama diğer ülkelerde görüyorsunuz şu anda inanılmaz derecede zorluklar var. Bu savaşın, çözümsüzlüğün getirdiği ekonomik yük her geçen gün giderek daha da zorlaşıyor birçok ülke için. Çok yıkıcı etkileri olmaya doğru gidiyor. Bu tabii siyasi açıdan sorunlu bir konu ama herkes bunu çözmek için bir taraftan da uğraşıyor.”

ABD ve İsrail’deki siyasi gelişmeler

ABD ve İsrail’deki seçim sonuçları ile bölgesel gelişmelerin ilişkisini değerlendiren Fidan, Netanyahu hükümetinin politikalarının Amerikan iç siyasetini de etkilediğini savundu.

Fidan şöyle konuştu:

“Diğer taraftan Amerika’da olan seçim, İsrail’de olan seçimler… Burada aslında İsrail’in merkezde bir rol oynadığını görüyoruz. Daha doğrusu Netanyahu politikalarının hem İsrail’deki sonuç hem de Amerika’daki sonuç için… Normalde Amerikan sağının Trump’la beraber ortaya koyduğu yeni projelerde içeride özellikle göçmenler konusunda birtakım sorun alanları ortaya çıkarmakla beraber Amerika’nın çıkarlarını koruyorum iddiası altında birçok konu halk nezdinde yönetilebilir gözüküyordu.

Ne zaman ki başka bir ülke adına vekil unsurmuş gibi bir savaşa girdiğiniz zaman, o zaman siz iddianızın en güçlü olduğu yerden sorgulanıyorsunuz. ‘America First’ mü? ‘Israel First’ mü? Barış yapmakla övünen Trump’ın yerine savaşa girmiş bir Trump gelmiş gibi oldu. Kimin adına savaşa giriyorsunuz? Bu gerçekten Trump bunu ne kadar kendisi engelleyebilirdi? Çünkü Amerikan sisteminin aslında şu anda yapısı ortaya çıkıyor.

Siyasal yapısının, dokusunun inşa edildiği bir gerçeklik vardı. Buna kim ne kadar direnebilirdi? Ama ortaya çıktığı için o sistem kendi içinde şu anda değişmeye muhtaç. Nitekim seçimlerde de biz bunun neticesini gördük. Eskiden de Demokratlar gider Cumhuriyetçiler gelirdi veya Cumhuriyetçiler gider Demokratlar gelirdi. Bunda bir sıkıntı yok. Ama dış politika konularında hep aynıydı. Bir ana akım duruş vardı.

Son 50-60 yıldır bu değişmez. Orta Doğu’ya aynı bakar, Avrupa’ya aynı bakar, Rusya’ya aynı bakar. Her yere aynı bakar. Şimdi gelen ekip Demokratlardan özellikle seçilip yeni gelen ekip, Demokratların eski bakış açısını da reddeden ekip. Savaşları reddediyor. Gazze soykırımını çok anlamış ve içselleştirmiş durumdalar. Buradaki ilkesizliğin ortaya koyduğu ahlaki sorunları çok ciddi şekilde görüyorlar.

Amerikan sağının, yönetimin özellikle Amerika’yı merkeze almayan Orta Doğu politikalarından dolayı çok ciddi eleştirileri var. Bu tabii Netanyahu politikalarının etkisi. Elini değdiği herkesi kendiyle beraber aşağıya çekti. Bu görülebilirdi. O politikalar hep Gazze’deki insanlara bir bedel ödetti. Orta Doğu’daki insanlara bedel ödetti. Biz soykırımı gördük.

Hâlihazırda insanların çektiği sıkıntılara şahit oluyoruz. İnsani yardımlar gitmediği için. Ama buna doğrudan veya dolaylı görev alan, yardım eden kim, hangi aktör varsa hepsinin ya siyasi bedel ya başka türden bir bedel ödediğini ve ödemeye devam edeceğini de görüyoruz.

Hatırlarsanız programlarda Gazze soykırımı başladığı zaman hep bir şeyi söylüyorduk: Gazze’deki şehitlerin kanı o anda o soykırımı belki durduramayacak ama dünyada bu kan çok şey değiştirecek. Biz o değişikliklerin olduğunu görüyoruz.”

Fidan, Gazze’de yaşananların uluslararası siyaset üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirmesini de şu sözlerle tamamladı:

“Uluslararası ilişkileri, sistemi, insan doğasını, psikolojiyi hepsini bilip ilişkilendirdiğiniz zaman bu normal. Dünya böyle işliyor. Sünnetullah böyle. Bundan çıkış yok.”

Türkiye-ABD ilişkileri, CAATSA yaptırımları, F-35 ve S-400

Türkiye’nin ABD’den beklentileri, CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, F-35 ve S-400 konularına ilişkin soruyu yanıtlayan Bakan Fidan, iki ülke arasındaki siyasi iradeye rağmen Amerikan hukuk sisteminden kaynaklanan bazı engellerin sürdüğünü söyledi.

Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump arasındaki ilişkilerin birçok sorunun çözümüne katkı sağladığını belirterek şu açıklamayı yaptı:

“Amerika’yla esas itibarıyla biliyorsunuz Sayın Cumhurbaşkanımızla Sayın Trump arasında gerçekten liderler diplomasisinin örnek olabileceği çok ciddi ilişki var. Bu konuda aslında kamuoyunun gündemine gelen gelmeyen birçok konu yönetildi. Çözümlenen hususlar oldu. Özellikle Amerika’nın Suriye’den ve Irak’tan çekilmesi bizim terörsüz bölge projemiz açısından da hayati derecede merkezde olan bir konuydu.

Suriye’deki istikrarın gündeme getirilmesi ve devam ettirilmesi yine Türkiye’nin hem güvenliği hem bölgesel istikrar açısından inanılmaz derecede olumluydu. Şimdi Irak’ta da yeni başbakanın politikalarına biliyorsunuz biz destek veriyoruz. Cumhurbaşkanımız kendisini kabul etti ve birkaç defa da açıktan söyledi. Irak’ın millî bütünlüğü, beraberliği, güvenliği, istikrarı, gelişmesi, insan hakları bizim çok önem verdiğimiz bir husus.

Bunu desteklemeye devam edeceğiz. Burada yine Trump’la yakın bir çalışma içinde Sayın Cumhurbaşkanımız. Kafkasya’daki konular, Ukrayna’daki ateşkesin sağlanması meselesi, Afrika Boynuzu’nda olan olaylar… Bunlar önemli konular.

Diğer taraftan ikili ticaret hacminin ilerletilmesi, savunma sanayisindeki engellerin kaldırılması vesaire konusunda idarenin yetkisine dayanan birtakım geciktirmeler vardı. Şimdi onların kalktığını görüyoruz. Bazı mühimmat alımlarında çok uzun zamandır verilmeyen konuların… Ama yasalaştırılmış konularda idarenin biliyorsunuz yetkisi yok. Hareket tarzı çok sınırlı.”

Marco Rubio ile görüşmelerde gündeme gelen yasal engeller

Fidan, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüşmelerinde Amerikan Kongresinin kabul ettiği yasaların yönetimin hareket alanını nasıl daralttığının da ele alındığını söyledi.

Fidan şöyle devam etti:

“Hatta biz Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile oturup konuştuğumuz zaman bu konuyu, çünkü talimat aldı Sayın Trump’tan bu konuyu çöz diye, bana her seferinde şunu derdi: ‘Ben Senatodan geldim. Kanun yapım tarafından buraya gelince gördüm. Biz aslında öyle kanunlar çıkartırken dil kullanıyoruz ki yönetime manevra yapacak alan bırakmıyoruz. Buraya geleceğimi bilseydim orada kanun çıkartırken farklı bir dil kullanırdım.’

Zaman zaman latife de yapıldığı oluyor. Şimdi böyle bir durum da var. Esas itibarıyla kanuna dayalı konuların birtakım uygulama maddeleri var. Oradaki engelleri aşmaya devam etmek için çalışıyoruz. Aslında siyasi irade kondu. Bir buçuk yıldır kondu.

Sayın Trump, Sayın Erdoğan bir araya geldiklerinde bu konu bitmeli, kapanmalı, çıkmalı gündemimizden. Çünkü kimse bir anlam veremiyor. Bu aslında Amerika’nın işine yarayan bir politika da değil.”

Fidan’dan ABD’deki lobilere ilişkin açıklama

CAATSA yaptırımlarının uygulanmasında Amerikan iç siyasetinin etkisine değinen Bakan Fidan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu Türkiye’yi Amerika’yla savunma iş birliğinden çıkarıp Türkiye’nin bulunduğu bölgede kendisine çıkar sağlamak isteyen ağların Amerika’daki çalışmalarının sonucunda ortaya konan bir şey. Yoksa Rus savunma sistemini alan bir ton ülke var. Amerika bunun hangisine CAATSA koydu?

Ama Türkiye’nin bölgesinde ortaya koyduğu duruş, irade, prensip, ilke, savunduğu değerler bölgedeki belli başlı güçlerin, ağırlıklı olarak İsrail’in hoşuna giden bir husus değil. Amerika’da çok büyük lobi yapıyor. Bu biraz lobi savaşlarına dönmüş durumda.

Burada da yine şeyi göreceğiz. Amerika önce mi, İsrail önce mi diyenlerin bir kavgası var. Ama Amerikan siyasetinde biliyorsunuz lobiler önemli. İsrail lobisi, Yunan lobisi… Bunlar devreye giriyorlar ve birtakım çalışmalarda bulunuyorlar. Yerel siyasete etki ediyorlar.

Ama dediğim gibi yönetim nezdinde bu konuda bir irade var. İnşallah açacağız bu konuyu. Bu konuda biraz sistemik ve disiplinli gitmek gerekiyor. Elimizden geleni yapıyoruz bu konuda.”

Türkiye’nin yeni dış politika stratejisi

Türkiye’nin Mekke Savunma İttifakı, bölgesel dörtlü ve Gazze sekizli grubu gibi diplomatik oluşumlarda yer almasının stratejik nedenlerine ilişkin soruyu yanıtlayan Bakan Fidan, dış politikada yalnızca mevcut krizlere tepki vermek yerine yeni sorunları önlemeye yönelik mekanizmalar kurulması gerektiğini söyledi.

Fidan, şu ifadeleri kullandı:

“Cumhurbaşkanımızın yıllardır ortaya koyduğu bir dış politika vizyonu var. Vizyon, halkın seçtiği liderin halk adına ortaya koyduğu bir prensiptir. Ben şöyle bir dış politika istiyorum. Şimdi bize düşen, bu işin sorumlusu insanlar olarak, bu dış politika vizyonu nasıl hayata geçer? Ne türden sistemlerin kurulması lazım? Ne türden ilişkilerin geliştirilmesi lazım? Ne türden zamanlamaların yapılması lazım? Bunları çok iyi yönetmek gerekiyor.

Burada belli dış politika tekniklerini iyi kullanmak lazım. Söylediğiniz oluşumlarda şöyle bir şey var. Biz bölgemiz için gerçekten sorun çözecek, kurmuş olmak için değil, fonksiyonel olması için işe yarayacak ve daha önce denenmemiş yöntemleri denemekte gerçekten iyi bir performans ortaya koyduğumuzu düşünüyorum.

Mekke Savunma İttifakı, Bölgesel Dörtlü, Gazze sekizli grubu… Bunlar kriz başladığı andan itibaren daha önce olmayan şeyler. İslam dünyası için hep derler, 50 küsur üyesi var İslam İşbirliği Teşkilatının. Bu ülkeler ne yapıyor? Bu ülkelerin ulus devlet olduklarını unutmamak lazım.

Ulus devletler nasıl iş birliği yaparlar? Bunu hem dünyadaki modellere bakarak hem de bizim kendimizin geliştireceği diğer modelleri esas alarak ortaya koymamız mümkündü. Ve biz bunu yapıyoruz. Bu ülkeler güçleri yettikçe iş birliği yaptığı zaman şunu görüyorlar: İş birliği yoluyla az da olsa çok da olsa yol kat edilebiliyor. Asıl olan iş birliği yapmak.

Bu iş birliğini mümkün kılan birtakım şeyler var. Güven var, kapasite var, liderlik var, vizyon var. Bunların hepsini bir araya getirmek gerekiyor. Bunlar kolay konular mı? Değil. Bunların kendi içerisinde sorunlar olmuyor mu? Oluyor. Ama bunları yönetmek de bizim işimiz.”

Türkiye’nin bulunduğu stratejik coğrafyalar

Fidan, Türkiye’nin aynı anda birçok farklı stratejik bölgede etkili olmaya çalıştığını belirterek şunları söyledi:

“Bizim bir tane sorunumuz var. O da sorun değil aslında, bizim ev ödevimiz bir noktada. O kadar farklı stratejik havzalarda bulunuyorsunuz ki… Orta Doğu bir stratejik havzanız, Kafkaslar bir stratejik havzanız, Orta Asya bir stratejik havzanız, Balkanlar ve dolayısıyla uzantısı olan Avrupa bir stratejik havzanız.

Karadeniz var. Karadeniz’in Kafkaslara bakan, Avrupa’ya, kuzeye, Balkanlara bakan kısmı var. Ege’ye gidiyorsunuz, Akdeniz’e geliyorsunuz. Akdeniz’in Doğu Akdeniz kısmı var, batısı var. Bütün bunların hepsi dinamik coğrafyalar. Aynı deprem fayları gibi. O kadar tektonik ki her şey. Buralar her an için depremde olduğu gibi birtakım krizlerin çıkmasına müsait alanlar.

Şimdi her birine yönelik stratejik vizyon ve mekanizma geliştirmeniz gerekiyor. Neden? Üç sebepten dolayı. Birincisi, hegemon gitti. Hegemon varken getirdiği sıkıntılar da vardı. İkincisi, artık Türkiye’nin bir kapasitesi var bölgesel sorunlara sahip çıkmak için. Üçüncüsü, sahip olduğunuz güç sizi sorumlu hâle getiriyor bölgenizde.

Bir de proaktif davranmanız lazım. Önceden yol almanız lazım ki krizler ortaya çıktığı zaman tedbir almak çoğu zaman geç olabiliyor. Krizler ortaya çıkmadan öngörüp gerekli mekanizmaları kullanmak gerekiyor. Depremde olduğu gibi gelip sarsıntı olsa da hasarı azaltmanız, kaybı azaltmanız mümkün.

Şu anda biz Orta Doğu’da, Kafkaslarda, Akdeniz’de, Balkanlarda var olan krizlerin küçük çaplı şiddetlerini esas alıp bunlar daha fazla büyümeden neler yapılabilir, büyümesi nasıl önlenebilir, ona yönelik çok ciddi çalışmalarımız var. Paydaşlarımız, ortaklarımız, diğer ülkeler bunun farkındalar. Türkiye sahip olduğu gücü ve etkiyi sürekli barışı, istikrarı ve refahı tesis etmede kullanan bir aktör olması nedeniyle sürekli aranan bir aktör hâline geliyor.”

Dış politikada hamaset ve devlet tecrübesi

Fidan, Türkiye’nin farklı diplomatik platformlarda bulunmasına ilişkin değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Dolayısıyla niye bütün masalarda varız? Neden herkes bizi davet etmek istiyor? Neden sürekli gidiyoruz, geliyoruz? Biraz da cevabı bu. Böyle bir belirsizlik çağında, geçiş döneminde ülkeler gerçekten sorumluluk sahibi, kendisini ispatlamış ülkelerle aynı masaya oturmak istiyorlar.

Hatta dikkat edin, Türkiye’nin ürettiği dış politika kavramlarını artık başka coğrafyalarda kullanmaya başladılar. Bölgesel sahiplenme, kendi sorunlarımıza kendimiz çözüm getirmeliyiz cümlelerini şimdi Avrupalı liderlerin de kullanmaya başladığını görüyoruz.

Bizim hem siyaset hem pratik açısından baktığımız zaman devlet yönetimi açısından dengede götürmemiz gereken konular var. Dış politika çok kolaylıkla hamasetin konusu olabiliyor. Dolayısıyla bu kadar kritik ve stratejik bir alanda siz aslında duygusal yönetimle iş yapabiliyorsunuz ve bu krize götürebiliyor. Birçok yerde görüyoruz. Zaman zaman bizim tarihimizde de var.

Diğer taraftan bu bir yapay zekâ oyunu gibi yürütülebilecek bir konu da değil. İnsan etkileşiminin çok yüksek olduğu bir yer. Değerlerin, kültürün, inancın çok yüksek olduğu bir yer. Bunları orantılı bir araya getirip götürmeniz gerekiyor. Hem siyaseti tatmin edebilesiniz hem de devletin bekasına yönelik gerekli faydayı sağlayabilesiniz.

Bunlar sonradan öğrenilecek konular değil. Çok bedel ortaya koymak gerekiyor. Devletimizin buna çok şükür kabiliyeti var. Cumhurbaşkanımızın çok uzun yıllara dayalı liderliğinin getirdiği en önemli kazanç bu. AK Parti hükümetlerinin art arda iktidarda olması, Cumhurbaşkanımızın başımızda olması kadroların devamlılığını getiriyor.

Bu çok önemli. Ben şimdi bölgedeki aktörlerle çeşitli görevlerde 20 yıldır tanışıyorum. Her biriyle beraber büyümüşüz, beraber savaşmışız, beraber barış yapmışız, anlaşmışız. Birçok konu olmuş değişik görevlerde. Bunun getirdiği çok ciddi bir avantaj var. Sistemde olan başka arkadaşlarımız da var.

Bölgenin stratejik hafızasını tutuyor olmak da önemli. Türkiye gibi bir ülkede bu kadar uzun erimli bir iktidarın olması aslında sadece Türkiye için değil, bölge için de büyük bir rahmet. Çünkü bölgenin stratejik röntgenini çekip teşhisini yapıp bir şeyler söyleyebiliyorsunuz.

Tarihe de esir olmuyorsunuz. Çünkü tarihten ders çıkartıp geleceğe gitmek gerekiyor. Tarihle çok fazla oyalanmamak lazım. Sorunlarımız yok değil, var. Bunlar yönetilmesi zor alanlar. Başka ülkelerle, başka iktidar alanlarıyla, başka anlayışlarla sürekli bir arada olmak zorundasınız ve iş yapmak zorundasınız.

Bu da o kültürleri, o tarzları, o mekanizmaları anlamayla ilgili bir bakış açısına sahip olmanızı gerekli kılıyor. Meydan okumalar yüksek ama çok şükür şu ana kadar ne bölgedeki ne küredeki yaşamsal krizleri büyük ölçüde ülkemize yansıtmadık. Tam tersine daha ön alıcı davranarak elimizden geleni yaptık. Yapmaya da devam edeceğiz.”

Mekke Savunma İttifakı ve Yemen’e asker gönderme tartışması

Programın önemli bölümlerinden biri, Türkiye’nin Pakistan ve Suudi Arabistan ile birlikte yer aldığı Mekke Savunma İttifakı oldu. İttifakın Türkiye’yi Yemen’deki çatışmalara sürükleyebileceği yönündeki tartışmaları değerlendiren Bakan Fidan, kurumsal çalışmaların sürdüğünü ancak Yemen’de Türk askeri bulundurulmasına yönelik herhangi bir karar alınmadığını açıkladı.

İttifakın askerî karargâhı ve sekretaryası oluşturuluyor

Fidan, şunları söyledi:

“Mekke İttifakı ile ilgili kurumsallaşma iyi gidiyor. Çalışmalar devam ediyor. Ana kararlar alındı, ana mekanizmalar kuruldu. Şimdi altı dolduruluyor. Hem sekretaryanın hem askerî karargâhın kararları alındı. İyi çalışıyor.

Biliyorsunuz önümüzde aslında bir sınama da bir noktada Yemen’deki olaylar. Yemen’deki sorunun Suudi Arabistan’ın güvenliğini tehdit etmesi ve bir türlü bunun durmaması bizim içeride de siyasetin gündemi oluyor. Çok ciddi eleştiriler getirilebildiği gibi aşırı ideolojik, eleştiri olsun diye eleştiri yapanlar da var.

İki gün önce Meclis Bütçe Komisyonunda bütçem vardı, gittim. 11-12 saat boyunca milletvekillerimizi dinledim. 55’e yakın milletvekilimiz söz aldı. Muhalefet partilerinden gerçekten yüzlerce soru var. Çok sayıda eleştiri var. Bunların bir kısmı gerçekten çok dikkate alınması gereken konular. Cevabı olmayan şeyler değil.

Ben orada da söyledim. Bunlar aslında çok rahat ortamlarda tartışılması gereken konular. Ama sonuçta Türkiye’deki sistem gereği bütçede yaptığınız konuşmalar esas itibarıyla bütün dünyaya deklare ediliyor. Yani orada kalmıyor. Dolayısıyla devletin kendi işleyişini, hangi hareketi, hangi amaçla, neyi niye yaptığını jeostratejik konularda bu kadar dünyaya deklare edecek durumda değiliz.

Ama ben şöyle söyleyeyim: Biraz basitleştirildiği hâliyle, iddia edildiği hâliyle işte Yemen çöllerinde Türk askerlerinin kanı akacak, bizim tarihteki bir yere, bir döneme referansta bulunmak…”

Yemen’deki tarihsel durum ile bugünkü şartları karşılaştırdı

Fidan, Osmanlı dönemindeki Yemen ile günümüz Yemen’inin statüsünün birbirinden farklı olduğunu belirterek şöyle konuştu:

“Yemen çölü dediğiniz yer o zamanki hâliyle bugünkü Türkiye sınırları içerisinde kalan herhangi bir yerden farklı bir yer değil. Orası senin sınırın, orası senin toprağın, orası senin namusun. Kaybedene kadar ölmen gerekiyorsa öleceksin. Şimdi o örneği bugüne taşımak olmaz.

Kendi vatanındır, kendi bayrağının olduğu yerdir. Osmanlı yönetiminin altında, sınırları olan bir yer. Sonra kaybetmişsin. Şimdi bugünün de başka bir ülkede gidip savaşıp şehit olmak meselesi gündeme getirildiği zaman… Yemen kendisi bir ulus devlet. Onun kuzeyinde Suudi Arabistan var, onun üstünde Ürdün var, Suriye var. Bize gelene kadar dört beş tane ülke var.

Şimdi biz bir güvenlik ittifakı kurmuşuz. Bu güvenlik ittifakı içerisinde sorumluluklarımız var, yapmamız gereken şeyler var. Bu güvenlik ittifakı birilerine karşı olmak için kurulmuyor. İttifaka üye olan ülkeler birbirlerine karşı bir güven veriyorlar.

Ben bundan sonra senin dostunum, kardeşim. Ben sana saldırmayacağım. Sana saldıran olursa ben seninle beraber olacağım. Bölgemizdeki birçok sıkıntı aslında bölgede kalıcı bir ittifaklar sisteminin olmamasından kaynaklandı.

Bunun birkaç sebebi var. Ulus devletlerin geç oluşması… Bizim bölgemizdeki, özellikle Orta Doğu’daki ulus devletler çok genç. Oradaki güç dengelerinin oturması, sermayelerin oturması, özellikle Körfez’le ilişkilerin oturması bayağı bir zaman aldı. Hegemonla olan ilişkilerinden çıkardıkları dersler derken aslında ülkeler böyle bir iş yapabilir psikolojiye gelmiş oluyorlar. Bizim bunu görmemiz ve buna uygun önermeler getirmemiz önemli.”

Türkiye’nin Suudi Arabistan’a verdiği savunma desteği

Fidan, Türkiye’nin Suudi Arabistan’a savunma alanında sağladığı desteği de anlattı:

“Bizim burada yaptığımız teknik yardımları Millî Savunma Bakanımız açıkladı. Özellikle Suudi Arabistan’ın savunmasına yönelik hava savunması, elektronik harp ve diğer konularda elimizden geleni yapıyoruz. Bu zaten sadece bizim kapasite aktarmamızla da olan bir olay değil. Çok uzun zamandır Suudi Arabistan’a savunma sanayisi ürünleri satıyoruz.

Mekke İttifakı’nın en önemli ayaklarından biri de savunma sanayisi alanında yapacağımız iş birliği. Çünkü biz şunun sıkıntısını çok çektik. Amerika çok savaşa girmiş bir ülke. Geliştirdiği yetenekler var. Biz terörle mücadele ederken bundan 15 sene önce bazı yeteneklere ihtiyacımız vardı. Satın alamazdınız. Paranız var, almak istiyorsunuz. Terör 10 sene içinde biteceğine iki sene içinde bitecek, adam satmıyor.

Türkiye kendi savaşlarını verirken kendi teknolojisini, kendi kabiliyetlerini de geliştirdi. Bunu ortaya koyduğu zaman hangi ülkeye verip vermeyeceği meselesi bir stratejik tercih meselesidir. Sadece ekonomik pazar oluşturma alanı değildir.

Nasıl başkaları bize verirken böyle bir tercihte bulunuyor? Biz de dostlarımıza bunu verirken işte bu anlaşmanın ruhunun içerisinde bu da var. Pakistan, Suudi Arabistan, Türkiye ve daha sonra katılacak olan bölgesel ülkelerin yapacakları ekonomik iş birliği meselesi önemli.

Dolayısıyla bizim şu andaki politikamız Suudi Arabistan’ın savunmasına yönelik. Yemen’in içerisinde asker bulundurmayla ilgili alınmış bir karar yok. Ama Suudi Arabistan’ı savunmada gereken destek veriliyor.”

NATO’nun 5. maddesi ve Mekke İttifakı

Mekke Savunma İttifakı’nın NATO’nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesiyle karşılaştırılması üzerine Fidan, bu tür hükümlerin otomatik olarak savaş kararı anlamına gelmediğini söyledi.

Fidan şu açıklamayı yaptı:

“Orada da tabii şunu anlatmak lazım. Siyasetin dili birtakım şeyleri abartma ihtiyacı hissediyor ama daha teknik açıdan baktığınız zaman NATO’nun tarihinde bir veya iki defa kullanılmıştır 5. madde. Onda da Türkiye hissetmiş midir 5. maddenin kullanıldığını?

Karşı karşıya olduğunuz rakipler de Batı kampı dışındaki rakipler. Rusya’sı, Çin’i vesairesi. Hiç hissettiniz mi böyle bir şeyi? Afganistan’a güç gönderdik sadece. Hepsi o kadar. Afganistan’a giderken Afganistan dağlarında Amerikalı askerler gibi ölecek diye bir eleştiri duydunuz mu burada? Yok.

Şimdi niye böyle bir konu var? Olmayan bir konu için. NATO’da olduğu zaman bir sıkıntı yok da Mekke Savunma İttifakı’nda gidilen yer de Müslüman yer… Ben bu doğru, bu yanlıştır demiyorum. Alınan kararlarla ilgili konuşuyorum.

Burada bir beşinci maddenin devreye girmesi için, topyekûn bir savaş hâlinin ortaya çıkması için birçok aşamanın aşılması gerekiyor. Tehditlerin değerlendirilmesi, ortak istihbarat hücreleri, savunma, planlama… Suudi Arabistan şu anda Yemen konusunda 30’a yakın ülkeyle iş birliği yapıyor.

Bizden çok daha önce bu konuda iş birliğine başlamış ülkeler var. Amerika, İngiltere, bazı Avrupa ülkeleri Yemen’deki hedefleri bilmiyorum kaç defa bombaladılar. Defalarca bombaladılar Husilere ait hedefleri. Tekrar olay devam ediyor. Orada bir kapasite var. O kapasite bir türlü bir yere gitmiyor. Onlara karşı savaşan Yemen hükümet güçlerinin kapasitesi sınırlı. Belli ki çok fazla bir şey yapamıyorlar.

İçerideki savaş ve dram aslında devam ederken Suudi Arabistan’a o zaman füzeler de atılıyordu. Bundan dört beş sene önce. Çok fazla dünyanın dikkatini çekmiyordu. Büyük insani dramlar olmasına rağmen, Suudi Arabistan için büyük tehditler olmasına rağmen dünya çok fazla dönüp oraya bakmıyordu.

Ne zaman ki Babülmendep Husiler tarafından hedef alınmaya başlandı, yani Hürmüz Boğazı’nı bir taraftan tıkıyorsunuz, bir taraftan Babülmendep’i tıkıyorsunuz, bu stratejik bir konu. Bütün dünya alarma geçiyor. Herkes Yemen meselesini yakından takip ediyor.”

Hakan Fidan’dan Türkiye’nin askerî tecrübesine ilişkin açıklama

Mekke İttifakı ve Türkiye’nin savunma kapasitesi hakkındaki değerlendirmelerinin devamında Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğine ve Türkiye’nin askerî tecrübesine dikkat çekti.

Fidan, şu ifadeleri kullandı:

“Gerçekten Cumhurbaşkanımız ifade ettiğim gibi bu konuda son derece bilge bir lider. Millî Savunma Bakanımız, istihbaratımız, diplomatlarımız hangi konuyu hangi şekilde nasıl değerlendireceklerini biliyorlar. Bir de biz artık savaş nedir bilen bir milletiz. Savaş bizim işimiz. Çok savaştık. Allah uzak tutsun savaştan ama konu savaşmaya gelince bildiğimiz bir yerden soru çıkar. Merak etmeyin.”

Türk askerinin gönderilmesi için Meclis kararı gerekiyor

Türkiye’nin bir savunma ittifakının hükümleri gereğince otomatik olarak savaşa girmesinin söz konusu olup olmayacağı sorusuna Fidan, askerî görevler için hukuki süreçlerin bulunduğunu belirterek yanıt verdi.

Fidan şöyle konuştu:

“Teknik süreçleri var, hukuki süreçleri var. Böyle bir konu otomatikman olmaz. Hangi ittifaka ait olursanız olun, eğer siz topyekûn bir savaşın parçası olacaksanız göndereceğiniz askeri ve görevi kapsayan bir şey yapmanız lazım. Meclis kararı çıkartmanız lazım.

Biz her sene Suriye’de tutacağımız, Irak’ta tutacağımız, Somali’de tutacağımız, Lübnan’da tutacağımız, uluslararası sularda görevlerdeki askerlerimizle ilgili Meclisten tezkere çıkartıyoruz. Bunu kendileri de biliyorlar.”

Fidan’ın bu açıklamasıyla Mekke Savunma İttifakı kapsamında asker gönderilmesini gerektiren bir kararın, hukuki ve parlamenter süreçlerden bağımsız şekilde uygulanamayacağı vurgulandı.

R4 ve E4 platformları, bölgesel sorunlara ortak çözüm arayışı

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye’nin öncülük ettiği bölgesel diplomasi platformları hakkında da ayrıntılı açıklamalarda bulundu. Bölgesel Dörtlü (R4) ve Avrupa Dörtlüsü (E4) platformlarının işleyişini anlatan Fidan, uluslararası diplomasinin yalnızca resmî müzakerelerden ibaret olmaması gerektiğini söyledi.

Fidan şu ifadeleri kullandı:

“Biliyorsunuz biz kendi bölgemizdeki sorunlara gerçekten biraz farklı sistemler kurma yolunda bir arayış içerisindeydik. Ben uzun yıllar diplomasi içerisinde gördüğüm bir konu var. Formalite, kayıtlara geçiyor olmak insanların pozisyonlarını esnetmemesine yol açıyor. Yaratıcılıklarını öldürüyor. Masaları anlamsız kılıyor. Boş yere formalite hâline getiriyor birçok diplomasiyi.

Ben bunu istihbarattayken de gördüm, burada da gördüm. Onun yerine bulunduğumuz ortamlarda, Balkan Barış Platformunda da aynısını koyduk. Dedik ki kayıtlara bağlı, birbirimizi bağlayıcı olmayan bir şekilde beyin fırtınası yapalım. Bir araya gelelim.

Bizim sorunumuz bu. Bizler de sorumlu adamlarız bölgede. Diplomatın bir müzakere görevi vardır ama müzakere görevi bir sıkıntı anında muhatabınızla oturup kurallara, çözüme bağlarken olur. Bir de çözüm arama görevi vardır. Bizim olay sadece müzakere değildir.

O çözümü kendi dostlarımızla, arkadaşlarımızla nasıl arayacağız? Ben nasıl kendi bakanlığımın içerisinde personelle rahatlıkla konuşup bir çözüm arayabiliyorsam bölgedeki güvendiğimiz ülkelerle bir araya gelip çözüm için rahat konuşabilmeliyiz.

Çalışırken gördük ki biz bir araya geldiğimiz zaman iyi işler yapıyoruz. Başka sorunları da daha dar bir şekilde, daha az aktörle konuşabiliyoruz. Çünkü her aktörün temsil ettiği bir coğrafya, bir konu, bir maslahat var.

Pakistan, Suudi Arabistan, Mısır, Türkiye… Bunların bir araya gelip belli şeyleri konuşması önemli. Şimdi biz bunu konuşmaya başladık. Bunun içerisinden biliyorsunuz Mekke İttifakı çıktı somut olarak.

Daha sonra bölge vizyon kâğıdı, İran savaşı sonrası bölgede neler yapılabilir, ona yönelik çok ciddi konular ortaya çıktı. İlk defa şu netleşti ve onu Batılılara da aktardık: İran’ın nükleer meselesini İran tamam Amerika ile çözsün. BM ile gitmesi gereken konu var. Ama diğer konuları artık biz İran’la konuşalım.

Bakın bu önemli. Önceden her şey hegemona havale ediliyordu. O yönetiyordu, yönetmiyordu. Şimdi böyle bir iradenin gelişmesi çok önemli ve kıymetli.”

Avrupa ve Orta Doğu krizleri için ortak diplomasi masası

R4 ve E4 platformlarının bir araya gelmesinin gerekçelerini de anlatan Fidan, Avrupa ve Orta Doğu’daki krizlerin birbirini etkilediğine dikkat çekti.

Bakan Fidan şöyle devam etti:

“Biz bunu yaptığımız zaman Avrupalılarla da konuşuyoruz. Onlar da yakından takip ediyorlar. Kendileri de benzer bir kriz yaşıyorlar. Amerika’nın Avrupa güvenliğinden çekilmesinden sonra ‘Biz ne yapacağız hep beraber?’ meselesi var.

Yanı başlarında çok ciddi bir kriz var. Rusya-Ukrayna savaşı. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın yok ediciliği, yıkıcılığı başka savaşlara benzemiyor. Burada beş senedir devam eden göğüs göğüse bir çatışma var. Yüz binlerce insanın öldüğü, milyonları etkileyen, 21. yüzyılda Avrupa’nın ortasında çok büyük bir yıkım yaşıyorsunuz.

Avrupa’nın hemen başında. Avrupa ilk defa kendisini bu kadar büyük bir savaş imtihanı devam ederken diğer taraftan hegemon diyor ki ben bu zamana kadar seni savundum, bundan sonra da kusura bakma noktasında. Şimdi adamlar diyor ki peki biz ne yapalım?

Avrupa’yı birinci derecede ilgilendiren krizler, Orta Doğu’yu birinci derecede ilgilendiren krizlerle etkileşim içerisine giriyor. Her iki krizin kendi çevresine çıkardığı maliyet, bu krizlerin birbirini etkilemesinden dolayı giderek artıyor. O zaman bu krizlere farklı coğrafyalarda farklı çözümler bulmak tamam, bir çalışma yöntemi. O devam etsin. Ama bir de beraber bir araya gelip konuşmak lazım.

Onun için Avrupa Dörtlüsü ile Bölge Dörtlüsü dediğimiz yapılar İstanbul’da bir araya geldi. Hatta tam Boğaz’ın kenarındaydık. Dedik ki karşı taraf Asya, bu taraf Avrupa. İstanbul’dan çok daha ideal bir yer bu iki dörtlüyü bir araya getirmek için bulunmazdı.

İlk toplantı orada oldu. İkinci toplantıyı gelecek ay Berlin’de yapmayı planlıyoruz, her şey yolunda giderse. Şunu gördük: Her ülke sahip olduğu siyasal hassasiyete göre belli konuları çok net olarak söyleyebiliyor, bazılarını söyleyemiyor. Ama masa etrafında toplandığımız zaman herkesin aynı olduğunu görüyoruz.

Orada da aynı tartışma formatını aldık. Bağlayıcılık yok. Daha sonra birbirinizin yüzüne şunu söyledin, bunu söyledin diyecek bir durumda değiliz. Sorunu ortaya koyuyoruz ve nitelikli tartışıyoruz.”

Rusya-Ukrayna savaşı, Gazze ve kritik boğazlar için uluslararası düzenleme önerisi

Fidan, R4 ve E4 toplantılarında ele alınan konuları ve Türkiye’nin uluslararası ticaret yollarına ilişkin önerisini şöyle anlattı:

“Rusya ve Ukrayna savaşı konusunda ne düşünüyoruz? Herkes dursun. Tamam, dursun. Onun için elimizden geleni yapalım. Arabuluculara destek verelim. Amerika’nın İran’a tekrar saldırması meselesi asla olmasın. Bunun olmaması için kim ne yapabiliyorsa yapsın.

Gazze, İsrail politikaları, İsrail’in bölgesel yayılmacılığı yanlış. İki devletli çözüm olmadan bölgeye barış gelmesi mümkün değil. Bir an önce bunun gelmesi, Gazze’deki sıkıntının durması ve insani yardımların başlaması, Suriye’deki istikrarın devam etmesi, Hürmüz Boğazı’nın açılması…

Sadece oranın değil, artık belli başlı kritik geçiş noktalarının rehin alınan yerler olmaktan çıkarılması gerekiyor.

Burada bir parantez açayım. G20’ye gittiğimizde Atlanta’da bakanlar toplantısı vardı. Biliyorsunuz aralık ayı içerisinde Cumhurbaşkanımız Miami’de liderler zirvesine katılacak. G20’nin çalışma usulünde liderler zirvesinden önce her yıl iki tane bakanlar zirvesi olur. Biri dışişleri bakanları, biri maliye bakanları.

Dışişleri bakanları olarak Atlanta’ya gittiğimizde orada üç husus vardı. Birincisi enerji güvenliği. İkincisi bağlantısallık, kapatılan boğazlar ve bunların sıkıntıları. Üçüncüsü coğrafi krizler.

Şimdi bu bağlantısallığı esas alan Hürmüz Boğazı gibi, İstanbul Boğazları gibi, Cebelitarık gibi, Malakka gibi, Panama Kanalı gibi yerlerde bir evrensel deklarasyon yapalım. Hepimiz imza atalım ve bu bağlayıcı kural olsun diye bir teklif getirdik. Diyelim ki dünyadaki şartlar, savaşlar ne olursa olsun şu kritik geçiş noktaları hiçbir şekilde ticari ulaşıma kapatılamaz. Böyle bir girişimde bulunabilir insanlık.

Bizim R4-E4’te tartıştığımız konulardan biri de buydu. Buradaki tartışmalar sadece sorunlara nasıl baktığınızı ve bundan sonra topluca veya tek tek nasıl hareket edeceğinizi ortaya koymuyor. İleride daha zenginleştirilmiş, çeşitlendirilmiş, niteliği farklılaştırılmış bir iş bölümü de çıkabilir.

Buradan yeni düşünceler çıkar, yeni hareket tarzları çıkar. Daha fazla sahiplenmenin ortaya çıkacağını görüyorum. Bu biraz da herkesin kendi mahallesine sahip çıkmasıyla alakalı bir konu.”

Gazze’ye gönderilecek konteynerleri İsrail engelledi

Gazze’de yaşanan insani kriz, bölgede etkili olan sel felaketi ve Türkiye’nin yardım girişimleri hakkındaki soruları yanıtlayan Bakan Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla gönderilmek istenen konteynerlerin İsrail tarafından engellendiğini açıkladı.

Fidan, Gazze’deki gelişmeleri şu sözlerle anlattı:

“Özellikle son sel felaketinden sonra zaten sıkıntılı olan konular afetle beraber daha da katlanıyor. Biliyorsunuz barış anlaşmasının belli maddeleri hayata girip bu soykırımın aktif hâli durdu ama belli hedef alıcı ölümler devam ediyor. İçeriye istenen miktarda olmasa da belli miktarda gıda giriyor. Ama gıda tek başına yetmiyor.

Hayat orada devam ediyor. İnsanların başını sokacakları, soğuktan, sıcaktan korunacakları nitelikli yere ihtiyaç var. Şimdi bizim elimizde gerçekten depremde kullandığımız binlerce konteyner var. Cumhurbaşkanımız ilk günden talimat verdi. ‘Bu konteynerleri niye burada tutuyorsunuz? Bir an önce Gazze’ye gönderin.’

AFAD, Kızılay, diplomatlarımız çok çalışma yaptılar. Alanda ön açmak için uğraştılar. Fakat metal olduğu için İsrail onların girişine izin vermiyor. Niye? ‘Bu metaller Hamas tarafından silah yapımında ve başka şeylerde kullanılabilir’ diye.

Betonun ve demir çeliğin girmesine de izin vermiyor. Evleri tamir edemiyorsunuz, başınızı sokacağınız ev yapamıyorsunuz. Geçici prefabrik ev götüremiyorsunuz. O bezden çadırlarla kalıyorsunuz. Sel geldiği zaman, fırtına geldiği zaman, soğuk geldiği zaman en az açlık kadar, hatta ondan daha fazla etkili bir felakete sebep oluyor.”

Gazze’nin uluslararası gündemde tutulması

İsrail’deki siyasi gelişmeler ve bölgedeki diplomatik girişimler hakkında da konuşan Fidan, Gazze’nin Türkiye’nin gündeminde kalacağını vurguladı.

Fidan şöyle devam etti:

“Uluslararası kamuoyu İsrail’deki seçimi bekliyordu. Şimdi seçimden sonra burada tekrar bir hareketlenme olacağını düşünüyorum. Uluslararası kamuoyunu gerçekten hareketlendiren grup bizim grubumuzdu. Bu grubun önemli bir kısmı da maalesef kendi dertleriyle baş başa kaldı.

İran, Amerika ve Körfez’deki kriz meselesinden dolayı Suudi Arabistan, Ürdün, Katar, Mısır gibi aktörler sıkıntılı bir durum içerisine girdiler. Ama biz Türkiye olarak Gazze’yi sürekli gündemde tutuyoruz. Her konuşmamızda, her girişimimizde, her platformda, nerede olursa olsun Gazze meselesi unutturmadığımız ve unutturmayacağımız bir konu.”

Suriye’de yeniden yapılanma ve yaptırımların kaldırılması

Dışişleri Bakanı Fidan, Suriye’deki siyasi ve ekonomik gelişmeleri de değerlendirdi. Savaşın ardından ülkede büyük bir yıkım yaşandığını belirten Fidan, yeniden yapılanma çalışmalarının devam ettiğini ancak bu sürecin zaman aldığını söyledi.

Fidan, şu ifadeleri kullandı:

“Suriye’de çok şükür gerçekten istikrarlı, emin adımlarla giden ama zaman zaman yavaş giden bir süreç var. Yıkım çünkü çok büyüktü. Yıllardır takip ediyoruz. Yıkım öylesine büyük ki sadece binaların yıkılması değil, hayatların kaybolması değil, kurumlar yok, sistemler yok.

Tekrar umudun yeşertilmesi, hayatın yeniden başlaması biraz zaman alıyor. Ben hep şuna inanıyorum: Eğer bir kavga, bir kriz olmazsa, büyük bir şey yaşanmazsa hayatın kendisi bu düzeni, bu hareketliliği ağır ağır getirir. Dolayısıyla nüfusun dönmesi önemli, ekonominin canlanması açısından.

Şimdi şunu görüyoruz: Ekonominin kendini toparlaması için, hayatın yeniden başlaması için gerekli olan şeylerden biri uluslararası yaptırımların kalkması. Özellikle Amerika’nın yaptırımlarının kaldırılması, Avrupa Birliği’nin yaptırımları kaldırması ve Suriye ile daha fazla iş birliği aranıyor olmasının bir işareti var.

Suriye hükümeti ve liderliği uluslararası arenada sorumluluk sahibi bir davranış ortaya koyuyorlar ve o ülkeler de onlara cevap veriyorlar. Ben sıkıntı üretmiyorum, ben terör üretmiyorum, ben etrafımdaki ülkelere saldırganlık üretmiyorum. Tam tersine bu sebeplerden dolayı benim ülkem yıkılmış ve milyonlarca insan dışarı çıkmış.

Ben o insanları tekrar getirmek istiyorum ve ülkemi bir istikrar alanı hâline dönüştürmek istiyorum. Bu Türkiye’nin politikalarıyla yüzde 100 örtüşüyor ve buna çok büyük destek veriyoruz.”

SDG konusunda yaşanan gelişmeler

Suriye’deki iç sorunlara ve SDG konusuna ilişkin de konuşan Fidan, Türkiye’deki süreç ile Suriye’deki gelişmelerin birbirini etkilediğini belirtti.

Fidan şöyle devam etti:

“İçeride meydan okumalar vardı biliyorsunuz. SDG meselesi vardı. SDG, Türkiye’de yürütülen sürecin de bir parçası. Hem Türkiye’deki sürece bakan bir yönü vardı hem de Suriye’de yürütülen sürece bakan bir yönü vardı. Bu iki yönü de olumlu yönde etkileyecek bir sona doğru evrildi.

Amerika’nın bölgeden müttefikleriyle beraber çekilmesi SDG’ye şunu dedi: Ben yine kala kala bölgedeki insanlarla oturup anlaşmaya kaldım. Artık hegemon beni terk etti gitti. Burada bölgenin insanı Türküyle, Kürtüyle, Arabıyla, Farsıyla oturup kendisi anlaşacak.

Onun için bence bu trendin devam etmesinde bir sıkıntı vardı ve o oldu. Lazkiye’de eski rejimin provoke etmeye çalıştığı bir ayaklanma denemesi vardı. Oradaki kardeşlerimizin hedef olduğu bir konu vardı. Bunlar aşıldı.”

Suriye’nin güneyindeki gelişmeler ve İsrail tehdidi

Suriye’nin güneyinde yaşanan gelişmeler hakkında da konuşan Bakan Fidan, İsrail’in bölgedeki bazı grupları desteklediğini öne sürdü.

Fidan, şu açıklamayı yaptı:

“Sorun İsrail’in bölgedeki temel niyetini Suriye’de de uygulama sorunu. Güçlü komşular görmek istemiyor. Sorunlar içerisinde, parçalanmışlıklar içerisinde komşular görmek istiyor.

Suriye’nin güneyinde biliyorsunuz Dürziler var. Dürziler de üç tane büyük kabileye ayrılmış durumda Suriye’nin içerisinde. Bunlardan iki tanesi gerçekten Suriye hükümetinin yanında ve İsrail karşıtı. Ama bir tanesi İsrail tarafından destekleniyor. Hatta haftalık silah ve mühimmat da götürülüyor onlara. Helikopterle taşınıyor Suriye’nin güneyinde.

Bunlar Suriye ordusuna karşı bir provokasyon arayışı peşindeler. İsrail ordusunun da bunu bahane ederek Suriye’ye yönelik bir harekâta girişme senaryosu var. Biz bunu hem bölgedeki müttefiklerimizle hem Amerikalılarla, Avrupalılarla söylüyoruz.

Bakın böyle bir senaryo var. Bu senaryo sadece Suriye ile sınırlı kalmaz. Bu artık yine bir çatışmayı, bir ton sıkıntıyı ve belirsizliği beraberinde getirir. Buraya uluslararası sistemin hassasiyet göstermesi gerekiyor. Uluslararası aktörlerin ciddi bakması gerekiyor. Bölgesel aktörlerin ciddi bakması gerekiyor.

Suriye hükümeti bu konuyu yeterince ciddi şekilde ele alıyor. Bu konu dışındaki bütün konular ideal düzlemde olmasa da belli bir oranda gidiyor. Bölgede olan çatışmaların, sıkıntıların Suriye’deki iyileşme sürecinin uzamasına da etkisi var.

Suriye’de yatırım yapacak olan, iş yapacak olan Körfez’deki aktörlerin çoğu birdenbire kendilerini kendi krizleri içerisinde buldular. Hürmüz Boğazı kapatıldı. Amerika, İsrail İran’a saldırdı. İran Körfez’dekilere saldırdı. Birdenbire Suriye’nin elini güçlendirecek bu ekonomik ve siyasal aktörlerin eli kapandı.

Türkiye merkezli çok ciddi bir etkileşim var. Gerek sınır ticareti, gerek yatırım, gerek gidip gelenler… Suriye konusu çok uzun konuşabileceğimiz bir konu. Bizim gözetlediğimiz şey şu: Geç olsun güç olmasın ama birinci öncelik olan bölgesel güvenlik ve istikrarın tehdit altına girmemesi. Bunu yapabilecek şu andaki mevcut tek aktör de İsrail.”

Fidan’dan ABD’nin Suriye politikasına ilişkin açıklama

Türkiye’nin geçmişte ABD ve Avrupa ülkeleriyle Suriye’deki terör örgütlerine verilen destek konusunda yaşadığı anlaşmazlıkların hatırlatılması üzerine Fidan, Amerikan dış politikasındaki değişimi değerlendirdi.

Fidan, şunları söyledi:

“Ben tek bir noktada bazen bir şey hissediyorsam, o da gerçekten düşündüğümüz ve analizini yaptığımız konular doğruymuş. Dediğiniz aktörler o gün öyleydi, bugün böyleydi meselesinde sebebini bildiğimiz için, mekanizmayı bildiğimiz için şaşırtıcı gelmiyor.

Burada şu anda söylenecek aslında çok söz var bu konuyla alakalı ama görevde olan Dışişleri Bakanı olarak temsil ettiğimiz makam var, hükümet var, duruş var, devletimiz var. Belli konuları burada çok söyleyemeyebiliriz. Ama düşünün, yıllar boyu Amerika’nın Orta Doğu’da izlediği politika Amerika için miydi, başka bir ülke için miydi? Kimsenin bir izah etme şeyi yoktu. Bu Amerika’da ilk defa sorgulanıyor.

Şöyle bir sistem kurmuş mesela İsrail Amerika’da. Bölgesel senatörleri Senatoya getiriyor, Kongreye getiriyor. Karşılığında bir şey istiyor. Senden çok uzakta, seninle alakası olmayan bir yere, ey güçlü Amerika, güçlerini ve etkini kullan, şu türden dokunuşlar yap.

Bu aslında oradaki senatörlerin ve kendi kişisel kariyerleri açısından maliyet üreten bir konu değil. Tam tersine AIPAC’ın desteğini aldıkları bir konu.

Şimdi bu siyasal sistem çatırdamaya başlayınca bu hâliyle içeride de ister istemez… Trump da ilk iktidara geldiğinde gerçekten sordu kaç defa: Burada bizim durmamızın bize katkısı ne? PKK’yı ben burada niye destekliyorum? Bana birisi bunu izah etsin. Burada niye asker tutuyorum? Niye para harcıyorum?

Adam talimat vermesine rağmen ilk döneminde olmadı. İkinci döneminde o kadar bilinçli geldi ki sadece bu konu değil diğer konularla alakalı gitti. Ama bu İran meselesinde aynı sistemden kurtulabildi mi? Kurtulamadı. Bunu kendileri de söyledikleri için söylüyorum.

Esas itibarıyla sebepleri belli olduğu için biz hep onu gördük. Bölgede İsrail kendi hedefine ulaşmak için Amerikan gücünü bir buldozer olarak kullandı uzun yıllar boyu. Bunu da belli krizlerin, belli örgütlerin, varlıklarının arkasına gizledi. Öyle gitti. Ama bundan sonra bunu bütün bölge biliyor artık.”

Karadeniz’de Türk vatandaşlarının bulunduğu gemilerin güvenliği

Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’deki ticari gemilere etkisi ve Türk vatandaşlarının bulunduğu gemilerin güvenliği de programda ele alındı. Fidan, savaşın deniz ticaretini etkilediğini ve Türk vatandaşlarının zarar görmemesi için girişimlerde bulunduklarını belirtti.

Bakan Fidan şöyle konuştu:

“Karadeniz’de devam eden bu kriz gemilerimizi de etkiliyor. Malumunuz devam eden savaşın bir uzantısı. Savaş o kadar şiddetli bir hâle geldi, o kadar yayıldı ki biz bunları her programda söylüyorduk. Yaygınlaşma riski var diyorduk ve sürekli o şekilde yaygınlaştı.

Özellikle Rusya kendisi içeride vurulduğu sürece dışarıda Ukrayna ve etrafında hedef tanımayacağını söylüyor. Rusya hedef tanımayınca Ukrayna da diğer taraftan saldırıyor. Dolayısıyla şu anda ticari, sanayi, altyapıya yönelik ne kadar hedef varsa artık savaşın bir parçası olmuş durumda maalesef.

Karadeniz’de bizim Ulaştırma Bakanlığımızın yayımladığı uyarılar var. Bizim verdiğimiz siyasal çerçeveye ve alarm düzeyine paralel olarak Deniz Kuvvetleri Komutanlığımızın ve Ulaştırma Bakanlığımızın gemilerimize ortak uyarıları var. Diyorlar ki buralar çatışma bölgesidir, buralara seyahat etmeyin.

Zaten oraya giden gemilerin sigortası vesaire sıkıntılı konular. Ama buna rağmen giden gemiler var. Yabancı bayraklı oluyor ama içerisinde Türk vatandaşı oluyor. Şu ana kadar bu konuyla ilgili çok yönlü bir çalışma var.

Birincisi, hangi ülkeden geliyorsa biz ona müdahale ediyoruz. Bizim vatandaşlarımızın içerisinde bulunduğu gemilere yapılan toplam saldırı sayısı… Şimdi rakamlar tam olarak aklımda değil, çıkarttırmıştım. Bütün gemilere yapılana bakıldığı zaman aslında yüzdesi çok düşük ama bizim kendi canımız yandığı için biz onu kendimiz görüyoruz.

Orada kendi can ve mal kayıplarımızın olmaması için uğraşıyoruz. Rusya ve Ukrayna nezdinde hemen girişimlerimiz oluyor. Ama diğer taraftan gerek Sahil Güvenlik, gerek Ulaştırma Bakanlığı, Kıyı Emniyeti kurtarma unsurları çok yoğun çalışıyorlar.

Birçoğu bizim erişim alanımızın dışında da bulunabiliyor. Ukrayna limanlarına, Rusya limanlarına yakın yerlerde olabiliyor. Ama çok şükür şu ana kadar iş birliklerimiz iyi gitti.

Bizim tavsiyemiz savaş bölgesine vatandaşlarımızın bulunduğu gemilerin gitmemesi. Çünkü burada her gün vurulan gemiler var. Artık iki taraf da bu gemileri vuracağını deklare etmiş durumda.”

Türkiye-Afrika zirvesi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Libya ziyareti

Aralık ayında Libya’da düzenlenmesi planlanan Türkiye-Afrika zirvesine ilişkin açıklamalarda bulunan Fidan, toplantının Türkiye’nin Afrika politikası açısından önemli olduğunu söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Libya’ya gerçekleştireceği ziyaretin de ayrı bir anlam taşıdığını belirten Fidan, şunları söyledi:

“Bu zirve gerçekten çok önemli olacak. Bugün hatta Libya Başbakanı misafirimizdi. Kendisiyle görüşmelerimiz oldu. Cumhurbaşkanımız geçtiğimiz hafta COP31’de kendisini kabul etti. Çok verimli görüşmeler oldu.

Özellikle Libya’da devam eden birleşme sürecine ilişkin konuları merkeze alan görüşmeler gerçekleştirdik. Kendisi de Cumhurbaşkanımızın Libya’ya gelmesini heyecanla bekliyor. Bunu şunun için ifade ediyorum: O sadece bir Türkiye-Afrika zirvesi olmaktan öte, Cumhurbaşkanımızın Libya’ya uzun yıllar sonra yapacağı ilk ziyaret olacak.

Libya’da savaşta batı tarafının savunmasına ve Millî Birlik Hükümetinin tamamen ortadan kalkmasını engellemede Türkiye temel aktördü. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde savaşta taraf tutarak savaştık ama barışı da inşa etmede, hayata geçirmede, bir daha savaş çıkmaması için çok ciddi nitelikli diplomasi ve taktikler bütünü ortaya koyduk.

İkincisi, doğuyla ilişkimizi neredeyse batı seviyesine getirdik. Güven ilişkimizi artırdık. Şimdi her iki tarafla olan iyi ilişkiyi ülkeyi birleştirmek için kullanıyoruz. Bütün taraflar bunu biliyor. Doğu, batı ve Cumhurbaşkanımızın oraya gelişi sembolizm açısından fevkalade önemli. Libya halkı ve hükümeti bunu bekliyor.”

Afrika Birliği ile Türkiye arasındaki ilişkiler

Fidan, Türkiye’nin Afrika kıtasıyla geliştirdiği ilişkilerin önemini şöyle anlattı:

“Türkiye’nin Libya merkezli bir Afrika Birliği-Türkiye zirvesi yapıyor olması, Afrika’nın çeşitli stratejik havzaları açısından da önemli. Libya’nın ve kendi stratejik havzasında bulunan sorunlara ilişkin daha fazla yoğunlaşmayı da beraberinde getirecek.

Diğer taraftan Afrika Birliği bir araya gelip her ülkeyle zirve yapan bir yapı değil. Türkiye ile belli aralıklarla zirve yapıyor olması şunu gösteriyor: Türkiye’nin Afrika’ya gösterdiği sahici ilgi, iş birliği arayışı, verdiği destek her alanda fark ediliyor.

Bir, farkına varılıyor. İki, takdir ediliyor. Üç, cevap veriliyor. Bu türden zirvelerin en büyük okuması bu. Bu cevap vermeye paralel olarak biz bunun üstüne hep beraber neler inşa ederiz?

Çünkü Afrika’ya yönelik topyekûn strateji inşa edebilen çok az sayıda ülke vardır. Bu stratejiyi inşa etmek istemedikleri için değil, kapasiteyle alakalı bir konu. Buraların hepsinde büyükelçilik açacaksınız, hepsine ulaşımınız olacak, hepsinde ticaretiniz olacak, hepsiyle kültürel ilişkiniz olacak.

Bunlar gerçekten her ülkenin yapabileceği şeyler değil. Çok az ülke bunu yapabiliyor. Dolayısıyla Afrika Birliği de bunu takdir ediyor.”

Türkiye’nin Afrika açılımı ve savunma iş birlikleri

Türkiye’nin Afrika politikasının tarihsel gelişimine değinen Fidan, kıtadaki ilişkilerin artık yalnızca siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarla sınırlı kalmadığını söyledi.

Bakan Fidan şu ifadeleri kullandı:

“Afrika’da başka kıtalarda olmayan şöyle bir karakteristik özellik var. Afrikalılık, o kıtaya ait olma, hem tarihsel tecrübe itibarıyla hem mevcut farkındalık itibarıyla daha başka bir siyasal ve küresel duruş beraberinde getiriyor. Daha beraber hareket edebiliyorlar birçok noktada. İdeolojik ve dinî kimliklerin üstünde bir Afrikalılık birlikteliği var. Bunun tabii ticarete, ekonomiye, siyasete yansıyan kısımları var.

Biz bunu iyi anlıyoruz. Buna paralel yapılarımız, çalışmalarımız var. Atalarımızın bıraktığı yerden, Osmanlı’nın bıraktığı yerden Afrika politikası alındı ve ileri taşındı. Biliyorsunuz daha çok Kuzey Afrika merkezli bir politika varken, Akdeniz’i esas alan bir politika vardı. Biz artık en güney ucuna kadar bu politikayı ilerlettik, özellikle Cumhurbaşkanımızın döneminde.

Bu ticari olarak, siyasi olarak, kültürel olarak ilişkilere çok ciddi bir devinim kazandırdı. Bölgede yapılacak çok iş var. Biz ilişkilerimizde daha sistematik gidiyoruz. Ekonomik ilişki, teknik yardım, insani yardım, siyasal ilişki ve kültürel faaliyetlerle giderdik.

Bundan sonra son dört beş yıldır savunma sanayisini de merkeze alan ve sadece savunma sanayisi değil, bizden savunma iş birliği bekleyen, aktif savunma iş birliği bekleyen ülkelere yönelik ciddi politikalarımız var.

Burada hem Savunma Sanayii Başkanlığımıza hem silahlı kuvvetlerimize gerçekten çok teşekkür etmemiz lazım. Onlarla inanılmaz bir koordinasyon içerisinde çalışıyoruz. Artık ilişki sadece bizden ekonomik bir şey bekleme değil.

Somali teröre karşı savaşıyor. Gidiyorsunuz oraya üs kuruyorsunuz. Gelin benim askerimi eğitin diyor. Nijer’de aynı şeyi yapıyorsunuz, Nijerya ile aynı şeyi yapıyorsunuz. Başka ülkelerle de bunun gittiği yer var.

Bu birdenbire modern zamanlarda olmayan başka bir boyut getiriyor diplomasinize. Sadece savunma sanayisinde iş birliği yapmıyorsunuz, savunma iş birliği yapıyorsunuz. Askerini eğitiyorsunuz, polisini eğitiyorsunuz. Yeri geliyor beraber gerçek mücadelenin içerisine giriyorsunuz.

Bu çok kıymetli. Bunu yapıcı bir şekilde gösteriyorsunuz. Burada bir kolonizasyon faaliyeti, bir dominasyon faaliyeti değil, gerçekten bir iş birliği var.”

Afrika politikasında kurumlar arası koordinasyon

Türkiye’nin Afrika’da farklı kurumlar aracılığıyla yürüttüğü çalışmaları da anlatan Fidan, açıklamalarını şöyle sürdürdü:

“Türkiye-Afrika ilişkileri gerçekten çok sistemli, metodik giden ve bütün kurumların birbirleriyle paralel çalıştığı bir mesele. Bir masa etrafında Türk Hava Yollarından TİKA’ya, Maarif Vakfından Yunus Emre’ye kadar temel kurumlar var. Onun üstünde MİT vardır, Dışişleri vardır, silahlı kuvvetler vardır. Enerji Bakanlığı vardır, maden firmaları vardır, iş adamları örgütleri vardır.

Hele iş adamları örgütleri bizden daha fazla hareketlilik içerisindeler. Bunlar o kadar birbirleriyle entegre bir şekildeler ki… Bir büyükelçiyle konuştuğum zaman büyükelçinin günlük mesaisine bakıyorum. Gerçekten çok fedakâr çalışıyor büyükelçiler.

Bir bakıyorsunuz Maarif Vakfı yetkilileriyle okul peşinde koşuyor. Bir bakıyorsunuz BOTAŞ’tan yetkililer gelmiş, onlarla gaz konusunda çalışıyor. Bir bakıyorsunuz Enerji Bakanlığından yetkililer gelmiş, bir madenin peşinde. Bir bakıyorsunuz bir firmamız orada ihale almış, akşam onlara yemek veriyor, onların işini takip ediyor. Bir bakıyorsunuz bir yardım yapacak veya askerlerimiz gelmiş eğitim yapacak.

Çok geniş yelpazede bir hareketliliğimiz var. Biz de bunların hepsini koordine etmeye, belli bir resim içerisinde yürütmeye çalışıyoruz. Bunları üst üste koyduğunuz zaman zaten bir yere varıyor.”

TİKA’dan büyükelçiliklere Türkiye’nin Afrika açılımı

TİKA Başkanlığı döneminde Afrika’ya yönelik çalışmaların nasıl başladığı sorusuna Fidan, Türkiye’nin kıtadaki diplomatik temsilcilik ağının yıllar içerisinde genişletildiğini anlatarak yanıt verdi.

Fidan şöyle konuştu:

“2003-2007 yıllarında TİKA Başkanlığı yaparken TİKA ilk etapta bağımsızlığına kavuşan Türk Cumhuriyetlerine teknik yardım yapmak için kurulmuştu. O ofisler ve programlar bir standarda oturmuştu. Daha sonra Cumhurbaşkanımız başbakandı o dönem. Balkanlara yönelik bir ağırlık verilmesi ve Afrika stratejisi önemliydi.

Afrika’da tabii o zaman Dışişlerinin de ilgisi bu kadar fazla değildi. Orada bir strateji yapmamız gerekiyordu. Hatta şunu hatırlıyorum. Daha sonra Başbakanlığa geldiğimde, TİKA Başkanlığından sonra, Cumhurbaşkanımız o zaman başbakan olarak talimat vermişti: İlave büyükelçilikler açalım.

O zaman Afrika’da 12 büyükelçiliğimiz vardı. Sayısını 22’ye çıkartacaktık. Şimdi 40 küsur tane, 46 tane herhâlde. O 10 tane hangisi olmalıdır? Biz Başbakanlıkta o zaman bir çalışma yaptık. Sonra Dışişlerinden arkadaşlarla bir araya geldik.

TİKA döneminde geliştirdiğimiz stratejinin daha sonra siyasal ayağını oluşturmada çalışmalar yaptık. O zaman da kullandığımız orijinal metodolojiler vardı. Hangi ülkeye niye büyükelçilik açmalıyız ve nereden başlamalıyız meselesi…

Şimdi tabii öyle bir soru yok. Her tarafa açtığımız için şimdi uygun insanı nereden bulacağız meselesi var. Bunlar gerçekten devletlerin kabiliyetleriyle alakalı olduğu gibi devletlerin kabiliyetlerini ve tecrübelerini geliştiren konular. Bunları hayata geçirdiğiniz zaman ilave kaslar geliştiriyorsunuz, ilave yetenekler geliştiriyorsunuz. O da önemli.”

Avrupa’ya vize serbestisi için Cumhurbaşkanı Erdoğan talimat verdi

Programda Türk vatandaşlarının Avrupa ülkelerine seyahatlerinde yaşadıkları vize sorunları da gündeme geldi. Avrupa Birliği ile yürütülen vize serbestisi görüşmelerine ilişkin açıklamalarda bulunan Bakan Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın gerekli hazırlıkların tamamlanması yönünde talimat verdiğini söyledi.

Avrupa Birliği’nin ortak vize uygulamaları

Türk vatandaşlarının iş, eğitim, sağlık ve turizm amacıyla Avrupa ülkelerine seyahat etmek istediğini belirten Fidan, Schengen uygulamasının mevcut sorunların temelinde yer aldığını savundu.

Bakan Fidan şu ifadeleri kullandı:

“Yücel Beyciğim, özellikle Avrupa merkezli, Avrupa ülkeleriyle işi olan vatandaşlarımız, kardeşlerimiz… Bu iş oluyor, ziyaret oluyor, öğrencilik oluyor, tedavi oluyor, turizm oluyor. Hatta gezmeye gitmek istiyor. Vatandaşlarımızın ciddi bir konusu bu.

Serbest ve rahat hareket etmek istiyor. İmkânım var, ben seyahat etmek istiyorum. Avrupa da yanı başımda. Şimdi problem tabii yapısal. En büyük sorun Avrupa devletlerinin hepsinin bizimle ilişkileri iyi.

Avrupa Birliği diye bir yapı olmasa biz Avrupa’dan belki bu ülkelerin yarısından fazlasıyla vize sorunu yaşamayacağız. Ama Avrupa Birliği ortak karar alıp Schengen bölgesine işi soktuğu için biz Schengen vizesine tabi ülke durumuna düşmüş durumdayız.”

Yılda 1,2-1,3 milyon Türk vatandaşı vize başvurusu yapıyor

Vize başvurularına ilişkin rakamları da paylaşan Fidan, 2025 yılı verilerine göre başvuruların yaklaşık yüzde 85-86’sının kabul edildiğini söyledi.

Fidan şöyle devam etti:

“Şu anda her 100 başvurudan 85 ve 86’sı kabul ediliyor. Avrupa Birliği için konuşuyorum, Schengen vizesinde 14-15’i kabul edilmiyor. Yıllık 2025 yılı rakamları şu anda var. Birkaç ay sonra 2026 rakamları da çıkar.

1,2-1,3 milyon vatandaşımız vize için başvuruyor. Bunun aşağı yukarı 1 milyon küsuruna vize veriliyor ama verilemeyenler de oluyor.”

Avrupa’da aşırı sağın göç politikalarına etkisi

Fidan, Avrupa’daki aşırı sağ siyasi hareketlerin göç politikaları üzerinden hükümetlere baskı yaptığını ve bunun vize uygulamalarını etkilediğini savundu.

Fidan, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

“Diğer taraftan Avrupa’da daha önce de ifade etmiştik. Özellikle aşırı sağın göç politikaları üzerinden hükümetlere yüklenmesi ve bir taban bulması birçok hükümeti vize politikalarında aşırı fren basmaya itmiş durumda.

Özellikle genç nüfus bundan etkileniyor. Oradaki göçmen ajansları nezdinde genç bir nüfus bir yere hareket ettiği zaman, özellikle öğrenci pozisyonunda, orada daha fazla kalmaya ve yaşamaya yönelik bir irade koyacağına ilişkin bir algı var. Dolayısıyla öğrenci hareketliliğine gelen kısıtlamalar var.”

Üniversite öğrencilerinin vize sorunları takip ediliyor

Avrupa ülkelerindeki eğitim kurumlarından kabul almasına rağmen vize işlemleri geciken öğrencilerin sorunları için girişimlerde bulunulduğunu belirten Fidan, şunları söyledi:

“Özellikle belli kabulleri alan kardeşlerimizin daha geç vize aldığını gördükçe bunlara hem merkezden hem yerelden muazzam bir müdahalede bulunuyoruz. Kardeşlerimizin senesi, sömestirleri yanmasın diye.

Avrupa Birliği bunun farkında. Buradan bizim bir noktaya evrilmemiz gerekiyor. Buna yönelik çalışmalar devam ediyor.”

Vize serbestisi için düzenlemeler TBMM’ye gelecek

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye’nin Avrupa Birliği ile yürüttüğü vize serbestisi sürecinin ilerletilmesi için tamamlanması gereken bazı konular bulunduğunu açıkladı. Bu düzenlemelerin TBMM’den geçirilmesi gerektiğini belirten Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla kurumlar arası çalışmaların tamamlandığını söyledi.

Fidan, şu ifadeleri kullandı:

“Bu vize serbestliğinin hayata geçmesi için tamamlamamız gereken birkaç tane konu var. Meclisten geçirmemiz gerekiyor. Bunun yapılması için Cumhurbaşkanımız da talimat verdi.

Kurumlar arası çalışmalar da Cevdet Bey’in başkanlığında, Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlığında bitmiş durumda. Bunun şu anda bir taslağı hazırlandı.

İnşallah onu da yakında bitirip… Hatta hazırladığımız taslakları şimdi Avrupalılarla teknik düzeyde konuşuyor bizim AB Başkanlığındaki arkadaşlarımız, Dışişleri Bakanlığındaki arkadaşlarımız. Böyle yürüyen teknik süreçleri de var.”

Bakan Fidan’ın açıklamalarında vize serbestisine yönelik yasal hazırlıkların sürdüğü belirtilirken, Türk vatandaşlarının Avrupa ülkelerine vizesiz seyahat etmeye başlayacağına ilişkin kesin bir tarih paylaşılmadı.

Fidan’ın önümüzdeki dönem diplomasi programı

Programın son bölümünde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a gelecek dönemde katılacağı uluslararası toplantılar ve ziyaret programı da soruldu. Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a eşlik edeceği zirvelerin yanı sıra NATO toplantıları ve ikili ziyaretlerin gündeminde bulunduğunu açıkladı.

Bakan Fidan şöyle konuştu:

“Önümüzdeki sürece ilişkin Cumhurbaşkanımıza eşlik edeceğimiz programlar var. Bunlardan Türkiye-Afrika zirvesi önemli bir program. Hazırlıklarımız devam ediyor.

Cumhurbaşkanımızın Miami G20 Zirvesi’ne katılımı var. Zirvenin kendisi konusu itibarıyla önemli ama en az onun kadar, hatta ondan daha önemlisi Cumhurbaşkanımızın oradaki liderlerle yaptığı ikili görüşmeler.

Çin lideri, Rus lideri, Alman, İngiliz, Fransız, Amerikalı liderler, diğer ülkeler… Bunların hepsiyle yürüyen dosyalarımız, konularımız, işlerimiz var. Miami bizim için önemli.

Tabii benim katılmam gereken seyahatler var. NATO Bakanlar Konseyi toplantısı var, ona gideceğiz. R4-E4 toplantısı var Berlin’de, ona gitmemiz gerekiyor.

Böyle birkaç şu anda planlaması yapılan ikili ziyaret var. Onlara katılmamız gerekiyor. Gündem çok yoğun.”

Yoğun diplomasi trafiğinde çalışma ve dinlenme düzeni

Programın sonunda yoğun seyahat programı ve çalışma temposu hakkında da soruları yanıtlayan Bakan Fidan, uzun süreli diplomatik görevlerin bedensel ve zihinsel yorgunluk oluşturduğunu söyledi. Seyahatlerde kitap okumaya çalıştığını belirten Fidan, çalışma temposunu şöyle anlattı:

“Çok fazla arka arkaya seyahat edince bazen çok kısa anlığına, milisaniyeler mertebesinde, nerede olduğunuzu düşündüğünüz oluyor. Bazen gece farklı otelde yatmış oluyorsunuz.

Dinlenmek iki türlü. Herkesin başında var. Bir bedensel yorgunluk meselesi, bir zihinsel yorgunluk meselesi. Aslında zihinsel yorgunluk dediğiniz şey, yoğunlaştığınız konu belli bir yere ulaştıktan sonra o zihni başka bir yere kaydırmanız gerekiyor.

O kaydırma nasıl oluyor? O önemli. Onun için ya iyi okumalara dalmanız lazım ya da nitelikli sohbetlerin olması lazım. Eskiden nitelikli sohbet yapma imkânı daha çok olabiliyordu ama şimdi herhâlde daha çok kitaplarla baş başa kalıyoruz.

Zaman bulabilmek önemli. Seyahatlerde okuyoruz ama zaman bulmakta sıkıntı var. Bulabildiğimiz her zamanı işin içine katıyoruz. Aldığımız terbiye de bu şekilde. Cumhurbaşkanımız da bu şekilde çalışıyor.

Ne kadar zamanımız varsa, boş zaman mı çıktı, hemen ilave randevu ekleyelim, seyahat ekleyelim, kabul ekleyelim. İçeride toplantılarımız var, bakanlıkla ilgili toplantılar var. Hükümet içinde yapılması gereken çok sayıda koordinasyon var. Diğer bakanlıklarla oturmamız lazım.

Sürekli günün 24 saatini işinize hasretseniz konular bitmiyor. Bir de işin şöyle bir doğası var: İş yaptıkça, çalıştıkça daha fazla iş yürüyor. Allah sağlık sıhhat versin de işler sorun değil. Çok şükür işler yapılmak için var.

Sonuçta emanet. Bu emanetleri taşımak gerekiyor. Her zaman diyorum, birileri bu emanetleri taşımalı ki gerçekten ülke huzur içerisinde olsun, istikrar içerisinde olsun.

Sadece bizim değil bölgemizin de huzuru ve istikrarı Türkiye’nin, bizlerin çalışmasından bir noktada geçer duruma gelmiş durumda. Bu omuzlarınızdaki sorumluluğu daha da artırıyor.”

Programın sonunda Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un Türk diplomatlarına ilişkin değerlendirmelerinin hatırlatılması üzerine Fidan, Türkiye’nin diplomatik yaklaşımına ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Bizim gerçekten bir hikmetle, stratejik akılla ortaya koyduğumuz fikirlerin kıymetini bilenler her geçen gün artıyor. Niyetimizi de görüyorlar.”

 

Bir yanıt yazın Yanıtı iptal et