Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Yayın/Gazete
Yayınlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya
Hamdi Bağcı
Hamdi Bağcı

Konya’da ticaretin iki yüzü! Alın teriyle üretenler, ihracatçının sorunları ve fon iddiaları

Dün akşam, Merceknet Medya Yayıncılık Limited Şirketi Yönetim Kurulu Başkanımız Hüseyin Coşkun Bey ile birlikte Konya Ticaret Odasının düzenlediği bir toplantıya katıldık. Doğrusunu söylemek gerekirse böyle bir toplantının yapıldığından haberdar değildim. Meğer Konya Ticaret Odası, yeni üye olan şirketlerin sahiplerini ve yöneticilerini belirli aralıklarla bir araya getiriyor, birlikte yenilen akşam yemeğinin ardından da üyelerin düşüncelerini dinleyerek Konya’nın ekonomik geleceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunuyormuş. Türkiye’deki diğer ticaret odalarında da böyle bir uygulama var mı, bilmiyorum. Ancak KTO Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Selçuk Öztürk’ün sürdürdüğü bu yöntemi, üzerinde düşünülmesi ve takdir edilmesi gereken bir yönetim anlayışı olarak görüyorum.

Çünkü yeni bir şirket kurmak, yalnızca ticaret siciline kaydolmak, vergi levhası almak veya bir iş yerinin kapısını açmak değildir. Şirket kuran insan, sermayesini, bilgi birikimini, emeğini ve hayallerini ortaya koyarken çok daha büyük bir ekonomik ve kurumsal yapının da parçası hâline gelir. Artık karşısında yalnızca müşterileri veya tedarikçileri yoktur; Ticaret Odası, sanayi kuruluşları, yerel yönetimler, bakanlıklar, finans kuruluşları ve devletin ilgili kurumları da vardır. Selçuk Başkan’ın bu buluşmalarla yeni girişimcilere bir anlamda bunu hatırlattığını düşünüyorum. Onlara yalnızca hoş geldiniz demiyor, ticari hayatın kurumsal ilişkilerle, iş birliğiyle ve ortak akılla yürütülmesi gerektiğini de anlatıyor. Kendi işletmesini kuran insanın, bulunduğu şehrin ve ülkenin ekonomik yapısıyla bütünleşmesini sağlamak bakımından bu yaklaşımı önemsiyorum.

Toplantıda kıymetli dostum Akif Solak’a, Konya’da gerçekten bu kadar fazla şirket kurulup kurulmadığını sordum. Her buluşmada yaklaşık 300 yeni üyeyle bir araya gelindiğini, yıllık yeni üyelik sayısının da 1.200-1.500 civarında olduğunu ifade etti. Kapanan işletmeleri de merak ettim. Sohbetimizde, kapanmaların yeni kuruluşlara kıyasla yaklaşık yüzde 20 düzeyinde olduğuna ilişkin bir değerlendirme yapıldı. Elbette bunlar resmî istatistikler değil, konuşmalar sırasında edindiğim yaklaşık bilgiler. Ancak insanların bütün ekonomik güçlüklere rağmen şirket kurması, üretime ve ticarete yönelmesi, önemli bir bölümünün de faaliyetlerini sürdürebilmesi kıymetli. Bu tablo, girişimcilik cesaretimizin ve geleceğe duyduğumuz güvenin henüz kaybolmadığını göstermesi bakımından bana umut veriyor.

Toplantıda dikkatimi çeken bir başka husus da yeni girişimciler arasında gençlerin ve hanımefendilerin bulunmasıydı. Özellikle kendi işini kuran kadınların varlığını görmekten büyük memnuniyet duydum. Kadınların ekonomik hayatta daha fazla sorumluluk üstlenmesi, üretime ve ticarete katılması, kendi işletmelerini kurarak istihdam oluşturması yalnızca bireysel bir başarı değil, toplumumuz açısından da önemli bir kazanımdır. Önümüzdeki yıllarda çok daha fazla kadın girişimciyle, kendi şirketini kuran, dünyaya açılma cesareti gösteren gençlerle karşılaşmayı diliyorum. Allah hepsinin yolunu açık etsin, emeklerini karşılıksız bırakmasın, kazançlarına bereket versin.

O akşam tanıştığımız dostlarımızla yaptığımız sohbetlerden birinde söylediğim bir düşüncemi burada da paylaşmak isterim. Bir insanın ekonomik sıkıntıya düşmesi elbette üzücüdür; ancak bir işletme sahibinin ekonomik sıkıntıya düşmesi çoğu zaman yalnızca kendisinin veya ailesinin yaşadığı bir güçlük olarak kalmaz. O işletmede iki kişi çalışıyorsa iki ailenin, yüz kişi çalışıyorsa yüz ailenin, bin kişi çalışıyorsa bin ailenin hayatı etkilenebilir. Üstelik çalışanların yanında tedarikçiler, nakliyeciler, hizmet sağlayıcılar ve o ekonomik faaliyet sayesinde geçimini sürdüren başka insanlar da vardır. İşte bu nedenle işletmelerimizin ayakta kalmasını, büyümesini ve sürdürülebilir bir ekonomik yapıya kavuşmasını önemsiyorum. Bir işletmenin başarısı yalnızca sahibinin kazancıyla ölçülemez; oluşturduğu istihdamla, ürettiği değerle ve topluma sağladığı katkıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Dünya değişiyor, ticaret de değişiyor

Gelelim Selçuk Başkan’ın konuşmasına… Bence üzerinde en fazla düşünülmesi gereken değerlendirmelerinden biri, geleneksel ticaret anlayışıyla günümüzün ekonomik düzeni arasındaki değişimdi. Dünya büyük bir dönüşümün içerisinden geçiyor ve bu dönüşüm yalnızca teknolojik araçların gelişmesiyle sınırlı değil. İnsanların alışveriş alışkanlıkları, üretim yöntemleri, pazarlama anlayışı ve ticaretin kuralları değişiyor. Selçuk Başkan’ın meslek komiteleri üzerinden verdiği örnek oldukça dikkat çekiciydi. Geçmişte ayrı komitelerde temsil edilen bazı geleneksel iş kollarının üye sayılarındaki azalma nedeniyle birleştirildiğini, buna karşılık yaklaşık on yıl önce bugünkü yapısıyla bulunmayan e-ticaret komitesinin artık güçlü bir temsil alanına dönüştüğünü anlattı. Kırtasiyeciler ve matbaacılar üzerinden verdiği örnek, ticaretin geçirdiği dönüşümü anlamak bakımından önemliydi.

Bundan çıkarılması gereken sonuç, geçmişteki ticaret anlayışının yanlış olduğu değildir. Geçmişin tecrübesi, güven ilişkileri, meslek ahlakı ve ticari birikimi bugün de son derece değerlidir. Ancak yalnızca bunlarla yetinerek geleceğe hazırlanamayacağımız da ortada. Dün başarılı olan bir iş modeli bugün aynı sonucu vermeyebilir, güçlü bir pazara sahip olan sektörler daralabilir veya daha önce yeterince önemsenmeyen faaliyetler ekonominin temel unsurlarından birine dönüşebilir. Yapay zekâyı da bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Artık bu teknoloji yalnızca bilgisayar mühendislerinin veya teknoloji şirketlerinin konusu değil; üretimden muhasebeye, pazarlamadan müşteri ilişkilerine, lojistikten kurumsal yönetime kadar hemen her alanda kullanılabilecek imkânlar sunuyor. İşletmelerimizin bu değişimi anlamadan, çalışanlarını geliştirmeden ve kendi faaliyet alanlarına uygun teknolojik dönüşümü gerçekleştirmeden geleceğin rekabet koşullarında güçlü kalmaları kolay görünmüyor.

Bütün bunların yanında özellikle üzerinde durmamız gereken bir başka mesele de işletmelerimizin finansal yapısı ve yönetim anlayışı. Çok kaliteli ürünler ürettiği hâlde öz sermaye yetersizliği, yanlış finansman tercihleri, tahsilat güçlükleri veya pazarlama eksiklikleri nedeniyle ciddi sıkıntılar yaşayan şirketler görüyoruz. Bunun nedenlerini yalnızca piyasadaki daralmaya veya artan maliyetlere bağlamak yeterli değil. Ürettiğiniz ürün ne kadar kaliteli olursa olsun, o ürünü doğru pazarda, doğru müşteriye, sürdürülebilir bir ticari ilişki içerisinde satamıyorsanız yalnızca üretim gücünüz sizi ayakta tutmayabilir. Bu nedenle finans yönetimi, kurumsal iletişim, markalaşma, yeni pazarlar bulma ve teknolojik dönüşüm birbirinden ayrı düşünülmemeli. Özellikle yeni kurulan işletmelerimizin daha başlangıçta bu konular üzerinde titizlikle durması gerekiyor.

İhracatçımıza yüzde 3 destek veriyoruz ama bu destekten kimler yararlanabiliyor?

Toplantıda tanıştığımız girişimciler arasında ihracata yönelik faaliyet gösteren işletmelerin bulunması ayrıca sevindiriciydi. Selçuk Başkan’ın paylaştığı rakamlara göre Konya, 2026 yılının ekim ayında 328 milyon 176 bin dolarlık ihracat gerçekleştirmiş, yılın ilk on ayında ise 3 milyar dolar sınırını aşmış. Konya’nın Türkiye’nin önemli ihracat merkezlerinden biri olma yolunda ilerlemesi elbette kıymetli. Ancak ihracatçı dostlarımızla sohbet ettiğimizde, özellikle Merkez Bankasının uyguladığı yüzde 3’lük döviz dönüşüm desteği konusunda önemli güçlüklerle karşılaştıklarını öğrendik. Devletimiz ihracatçılarımızı desteklemek amacıyla bir imkân oluşturmuş ama uygulamaya getirilen sınırlamalar, bazı işletmelerimizin bu destekten bekledikleri ölçüde yararlanmasını zorlaştırıyor.

Konuyu biraz araştırdım. İhracatçılarımızın döviz gelirlerinin belirli bir bölümünü bankalar aracılığıyla Merkez Bankasına satma yükümlülüğü bulunuyor. Bunun yanında, gerekli şartları sağlayarak dövizlerini Türk lirasına dönüştüren firmalara yüzde 3 oranında destek veriliyor. Ancak 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle destekten yararlanılabilecek döviz tutarı, işletmelerin faaliyet kârı ve iş gücü maliyetleri üzerinden hesaplanan katma değerleriyle sınırlandırılmış. Ayrıca işletmenin likit döviz varlıklarının, net satış hasılatı veya aktif büyüklüğünden yüksek olanına oranının yüzde 10’u aşmaması gerekiyor. Yıllık destek tutarına 100 milyon lira, 2026’nın son üç ayı için ise 25 milyon lira üst sınır getirilmiş. Mali müşavir onaylı belgeler ve çeşitli işlem yükümlülükleri de var. Gerçi 26 Ekim’de yapılan değişiklikle bazı işlemler kolaylaştırılmış ama temel sınırlamaların önemli bölümü devam ediyor.

Daha önemlisi, Merkez Bankasının 28 Eylül 2026’da yayımladığı değerlendirmeye göre, 2026 yılında döviz dönüşüm desteğinden yararlanan firmaların toplam ihracatçılar içerisindeki payı yüzde 34’e ulaşmış. Merkez Bankası bunu önceki dönemlere göre bir gelişme olarak değerlendiriyor. Elbette artış kıymetlidir ama ben meselenin diğer tarafına bakıyorum. İhracatçılarımızın yalnızca yüzde 34’ünün bu destekten yararlanmış olması, üzerinde düşünmemiz gereken bir oran değil midir? Her ihracatçının destek şartlarını taşıdığını veya desteğe ihtiyaç duyduğunu söyleyemeyiz ama bu oranı yeterli bulmak da kolay değil. Üstelik yeni sınırlamaların küçük ve orta ölçekli işletmelerimize nasıl yansıdığının ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

Bakınız, sınırlı sermayeyle işletmesini kuran, yurt dışında müşteri arayan, gecesini gündüzüne katarak ihracat yapmaya çalışan insanlarımız var. Bunlar yalnızca kendileri için çalışmıyor; üretim yapıyor, istihdam oluşturuyor ve ülkemize döviz kazandırıyorlar. Böyle bir işletmenin ithal edeceği hammadde için hesabında döviz bulundurması gerekebilir veya düşük kâr marjıyla ihracatını sürdürmeye çalışması söz konusu olabilir. Dolayısıyla destek şartlarının işletmelerin gerçek ihtiyaçlarıyla ne ölçüde örtüştüğünü sorgulamak zorundayız. Büyük ihracatçılarımız elbette desteklensin ama bugün küçük olan, yarın büyük bir sanayi kuruluşuna dönüşebilecek girişimcilerimiz de görülmeli. Ticaret Bakanlığımızın, Hazine ve Maliye Bakanlığımızın ve Merkez Bankamızın katma değer sınırlarını, döviz yükümlülüklerini ve bürokratik güçlükleri ihracatçılarımızla birlikte yeniden değerlendirmesinde fayda görüyorum. Çünkü önemli olan yalnızca destek açıklamak değil, o desteğin gerçekten ihtiyaç duyan, alın teriyle üretim yapan işletmelerimize ulaşmasını sağlamaktır.

Konya’da herkes fon meselesini konuşuyor: Cumhurbaşkanına yakınlık iddiası kimlere kazanç kapısı oldu?

Bir de şu fon meselesi var ki doğrusu üzerinde durmadan geçmek istemiyorum. Son zamanlarda Konya’da nereye gitsek, hangi toplantıya katılsak, kimlerle sohbet etsek konu dönüp dolaşıp buraya geliyor. Çeşitli ilişkilerden, büyük paralardan, kısa sürede elde edildiği ileri sürülen servetlerden ve farklı isimlerden söz ediliyor. Hatta Konya’da yakından tanıdığımız, hiç beklemediğimiz bazı önemli isimlerin de bu meseleyle bağlantılı oldukları yönündeki iddialar kulağımıza kadar geldi. Açıkçası bize ulaşan bazı isimler karşısında ciddi biçimde şaşırdığımı söylemeliyim. İnsan bazen yıllardır tanıdığını düşündüğü kişiler hakkında böylesine iddialar duyduğunda ne diyeceğini bilemiyor. Ancak duyduklarımızın doğruluğunu henüz ortaya koymuş değiliz. Bu nedenle şimdilik isimleri açıklamayı doğru bulmuyorum. Kimsenin itibarını söylentiler üzerinden tartışmaya açmak istemem. Elbette konuyla ilgili iddiaların araştırılması ve gerçeğin ortaya çıkarılması gerekir.

Beni özellikle rahatsız eden hususlardan biri de Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’a yakın olduklarını söyleyen, kendilerini onun siyasal mücadelesinin önemli bir parçası gibi gösteren bazı isimlerin bu tartışmalarda anılması. Konya’da da Türkiye’nin başka yerlerinde de kendisini Cumhurbaşkanına yakın gösterdiği söylenen insanlardan söz ediliyor. Şimdi burada önemli bir ayrım yapmamız gerekiyor. Bir insanın Cumhurbaşkanıyla tanışması, aynı siyasi düşünceyi paylaşması veya birlikte fotoğraf çektirmesi elbette suç değildir. Ancak Cumhurbaşkanına yakınlık iddiası ticari ilişkilerde güven sağlamak, nüfuz sahibi görünmek veya ekonomik menfaat elde etmek amacıyla kullanılmışsa bunun adı siyaset değil, düpedüz fırsatçılıktır.

Daha açık söyleyeyim: Bir insan kendisini Recep Tayyip Erdoğan’ın en yakınındaki kişilerden biriymiş gibi tanıtıyor, Erdoğan’cılığı bir kimlik olmaktan çıkarıp paraya, nüfuza ve kişisel kazanca dönüştürüyorsa bunun adı ahlaksızlıktır. Hele ki Cumhurbaşkanının adını kullanarak başkalarının güvenini kazanıyor, bu güven üzerinden haksız menfaat sağlıyorsa yapılan iş, yalnızca ticari bir usulsüzlük olarak değerlendirilemez. Bu, aynı zamanda insanların inançlarını, bağlılıklarını ve güven duygularını istismar etmek anlamına gelir. Böyle bir davranışı yapanların hangi siyasi görüşü savunduğunun da benim açımdan önemi yoktur. Cumhurbaşkanımızın adını kendi çıkarına kalkan yapanların, bu yakınlık iddiasını kazanç kapısına dönüştürenlerin yaptıkları, doğrulanması hâlinde, açık bir şeref yoksunluğudur. 

Burada cevaplandırılması gereken önemli sorular da var. Cumhurbaşkanına yakın olduklarını söyleyen bu insanlar gerçekten hangi ilişkilerin içerisindeydiler? Bu yakınlık iddialarını kimlere karşı ve ne amaçla kullandılar? Kendilerinin faaliyetlerinden Cumhurbaşkanının ne ölçüde haberi vardı? Acaba kendisine bütün gerçekler anlatıldı mı, yoksa onun adını ve makamının sağladığı itibarı kendi çıkarları için kullanmaya çalışanlar mı oldu? Eğer böyle bir durum varsa bunun Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, temsil ettiği siyasi harekete ve devlet kurumlarına duyulan güvene zarar vereceği açıktır. Ancak bütün bu soruların cevabını söylentilerle değil, somut delillerle ve hukuk içerisinde aramak zorundayız.

İnsanı asıl üzen, bu iddiaları Konya’da yeni şirket kurmuş, üretmeye çalışan girişimcilerimizin mücadelesiyle yan yana koyduğumuzda ortaya çıkan manzaradır. Bir tarafta, iddialar doğruysa, çeşitli finansal ilişkiler ve nüfuz kullanımı yoluyla kısa zamanda büyük servetler elde edenler; diğer tarafta alın teriyle, emeğiyle, üretimiyle ayakta kalmaya çalışan insanlarımız var. Bir tarafta haksız kazanç iddialarıyla gündeme gelen ilişkiler, diğer tarafta çalışanlarının maaşlarını ödeyebilmek, üretimini sürdürebilmek, ihracatını geliştirebilmek için gece gündüz mücadele eden işletme sahipleri bulunuyor. Bu iki tabloyu yan yana koyduğumuzda üzülmemek mümkün değil. Çünkü üretim yapan işletmelerimizin ayakta kalması, yanlarında çalışan insanların ve ailelerinin de ayakta kalması anlamına geliyor. Onlar yalnızca kendi sofralarını değil, çok sayıda insanın sofrasını da düşünmek zorundalar.

Benim üzerinde durduğum mesele tam da budur. Fon soruşturmasında gündeme gelen iddialar bütün yönleriyle araştırılmalı, sorumluluğu bulunanlar varsa hukuk önünde hesap vermeli, hiç kimsenin makamı, bağlantıları veya siyasi yakınlık iddiası kendisine ayrıcalık sağlamamalıdır. Finans sistemini düzenleyen ve denetleyen kurumların sorumlulukları da aynı ciddiyetle değerlendirilmelidir. Ancak bütün bunları yaparken üretim gerçekleştiren, yatırım yapan, istihdam oluşturan dürüst işletmelerimizin sorunları da çözülmelidir. Onların finansmana ve desteklere ulaşmasını kolaylaştırmak yalnızca Ticaret Odamızın değil, ilgili bakanlıklarımızın ve devletimizin bütün kurumlarının ortak sorumluluğudur.

Ben alın teriyle kazanılmış bir liranın, haksız yöntemlerle elde edilmiş milyonlardan çok daha değerli olduğuna inanıyorum. Çünkü o bir liranın içerisinde emek vardır, fedakârlık vardır, sabır vardır, gecesini gündüzüne katan insanların mücadelesi vardır. Bir işletmenin kurulması, üretime başlaması ve ayakta kalabilmesi bazen yıllar süren gayretlerin sonucudur. Bu insanların önünü açmak, karşılaştıkları güçlükleri azaltmak ve emeklerinin karşılığını almalarını sağlamak zorundayız. Gerçek anlamda güçlü bir ekonomi istiyorsak kolay kazancın değil, emeğin, dürüst ticaretin, üretimin ve istihdamın değer gördüğü bir düzeni güçlendirmeliyiz.

Konya Ticaret Odasının toplantılarına yeniden dönersek, bu buluşmaların değerini biraz da burada aramak gerekiyor. Bir tarafta yeni girişimcilerin hayalleri, beklentileri ve sorunları, diğer tarafta onları dinleyen köklü bir kurumun yöneticileri var. Elbette toplantıların gerçek başarısı, salonda dile getirilen meselelerin sonrasında ne ölçüde takip edildiği ve çözümlerine ne kadar katkı sağlandığıyla anlaşılacaktır. Selçuk Öztürk Başkan’ın yeni üyelerle bir araya gelmesini, onları dinlemesini ve geleceğin ticaretine ilişkin değerlendirmelerde bulunmasını bu nedenle kıymetli buluyorum. Çünkü kurumların gücü yalnızca sahip oldukları binalardan, bütçelerden veya projelerden değil, temsil ettikleri insanların hayatına ne ölçüde dokunabildiklerinden de anlaşılır.

Toplantıdan ayrılırken aklımda yalnızca ihracat rakamları, yapay zekâ veya finansal sorunlar yoktu. Yeni şirket kurmanın heyecanını yaşayan insanların yüzleri, kadınlarımızın ve gençlerimizin girişimcilik cesareti, gelecek için kurdukları hayaller de vardı. Bütün ekonomik güçlüklere rağmen insanların hâlâ üretmeye, istihdam oluşturmaya ve ülkesinin geleceğine yatırım yapmaya istekli olması bana umut veriyor. Allah bütün girişimcilerimizin, esnafımızın, sanayicimizin ve çalışanlarımızın yolunu açık etsin; emeklerine bereket, kazançlarına hayır versin.

Çünkü bir işletmenin kapısında yanan ışık yalnızca o işletmeyi aydınlatmaz; o ışığın altında çalışan insanların evlerine, sofralarına, çocuklarının geleceğine ve bu ülkenin yarınlarına da ulaşır.

YORUMLAR

Bir yanıt yazın