Nöbetçi Eczaneler
Kalp ve damar hastalıkları, dünya genelinde en önemli ölüm nedenleri arasında yer alıyor. Kalp ve beyin damarlarının daralması ya da tıkanması; kalp krizi, inme ve felç gibi ciddi sonuçlara yol açabiliyor.
Damar tıkanıklığının temelinde damar duvarının zaman içinde bozulması, kolesterol birikimi ve damar sertliği gibi mekanizmaların bulunduğu biliniyor. Yaş, sigara kullanımı, diyabet ve yüksek tansiyon gibi faktörler de bu süreci hızlandırabiliyor.
Ancak yeni bir bilimsel çalışma, aterom plaklarının oluşumunda mikroorganizmaların da rol oynayabileceği ihtimalini gündeme taşıdı.
Damarları tıkayan plaklarda parazit DNA’sı bulundu
Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Tanıl Kocagöz ve ekibi, damar tıkanıklığı nedeniyle ameliyat veya girişimsel işlemler sırasında çıkarılan aterom plaklarını inceledi.
Araştırma kapsamında 20 örnek üzerinde yapılan incelemede, 8 örnekte Toxoplasma gondii parazitinin DNA’sına rastlandı.
Prof. Dr. Kocagöz, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Damar tıkanıklığı yıllardır büyük ölçüde damar sertliği ve kolesterol birikimi üzerinden açıklanıyor. Ancak biz şu soruyu sorduk: Acaba damarları tıkayan aterom plaklarının oluşumunda mikroorganizmaların da bir rolü olabilir mi?”
Kocagöz, daha önce bazı mikroorganizmaların damar hastalıklarıyla ilişkili olabileceğinin öne sürüldüğünü, ancak bugüne kadar damar tıkanıklığının doğrudan nedeni olduğuna ilişkin kesin bir kanıt elde edilemediğini belirtti.
20 örneğin 8’inde rastlandı
Araştırma sürecini anlatan Kocagöz, şunları söyledi:
“Damar tıkanıklığı nedeniyle ameliyat veya girişimsel işlemler sırasında çıkarılan aterom plaklarını inceledik. Bu dokuların tüm DNA’sını analiz ederek özellikle mikrobiyal DNA üzerinde yoğunlaştık. Ve sonuç olarak büyük bir sürprizle karşılaştık. 20 örneğin 8’inde, yani neredeyse yarısında Toxoplasma gondii parazitinin DNA’sına rastladık. İncelediğimiz örneklerde başka bir mikroorganizmaya ait DNA’ya rastlamadık.”
Ancak araştırmacılar, yalnızca parazit DNA’sının bulunmasının damar tıkanıklığına neden olduğu anlamına gelmediğinin altını çiziyor.
Şimdi kritik soru araştırılıyor: Parazit canlı mı?
Araştırmanın yeni aşamasında, aterom plaklarındaki parazitin canlı olup olmadığı ve çoğalıp çoğalmadığı incelenecek.
Prof. Dr. Kocagöz, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Parazitin DNA’sını bulmuş olmamız, tek başına bu parazitin damar tıkanıklığına neden olduğunu kanıtlamıyor. Şimdi asıl soruya yanıt arıyoruz: Bu parazit gerçekten damarda canlı olarak bulunuyor ve çoğalıyor mu? Bunu kanıtlarsak gelecekte basit bir antibiyotik tedavisiyle damar tıkanıklıkları engellenebilir, kalp krizi, felç gibi sıkıntılar da önlenebilir.”
Toxoplasma toplumda yaygın görülüyor
Toxoplasma gondii, toplumda yaygın olarak görülen bir parazit olarak biliniyor.
İnsanlara çoğunlukla yeterince pişirilmemiş et, kontamine su veya uygun şekilde temizlenmemiş gıdalar yoluyla bulaşabiliyor. Enfeksiyon sonrasında vücudun çeşitli dokularında uzun süre kalabiliyor.
Araştırmacılar ise parazitin aterom plağında bulunmasının ne anlama geldiğini ortaya koymaya çalışıyor.
TÜBİTAK destekli yeni aşama
TÜBİTAK tarafından desteklenmesi kabul edilen proje kapsamında, aterom plaklarında bulunan parazitin canlılığı ve çoğalma kapasitesi incelenecek.
Prof. Dr. Kocagöz, şu ifadeleri kullandı:
“Eğer parazitin, aterom plağında canlı olduğunu gösterebilir ve burada çoğaldığını ortaya koyabilirsek, bunun yalnızca geçmişten kalmış bir DNA parçası olmadığını, aktif bir enfeksiyon etkeni olabileceğini daha güçlü biçimde ortaya koyabiliriz.”
Plağın büyümesini durdurmak bile önemli olabilir
Damar tıkanıklığında yalnızca mevcut daralma değil, plağın zaman içinde büyümesi de büyük önem taşıyor.
Kocagöz, olası bir tedavinin plağı tamamen ortadan kaldırmasa bile büyümesini durdurmasının önemli bir klinik fayda sağlayabileceğini belirtti.
“Damarın yüzde 50 oranında tıkalı olduğunu düşünelim. Eğer bir tedaviyle bu plağın büyümesini durdurabiliyorsak, bu bile önemli bir kazanım olabilir. Çünkü plağın ilerlemesini engellemek, damarın daha ileri düzeyde tıkanmasını ve buna bağlı kalp krizi veya inme riskinin artmasını önlemeye katkı sağlayabilir.”
Antibiyotik tedavisi gündeme gelebilir
Araştırmada Toxoplasma gondii parazitinin damar plağında canlılığını sürdürdüğü ve plağın büyümesine katkı sağladığı bilimsel olarak kanıtlanırsa, gelecekte kalp ve damar hastalıklarının tedavisinde yeni bir yaklaşım gündeme gelebilir.
Bu durumda mevcut plağı hedeflemek yerine enfeksiyon etkenini hedefleyen antibiyotik tedavileri değerlendirilebilir.
Araştırmacılar, benzer mekanizmaların yalnızca kalp damarlarında değil, beyne kan taşıyan şah damarı gibi damarlarda da araştırılabileceğini belirtiyor.
Çalışmanın 1-1,5 yıl içinde sonuçlanması bekleniyor
Araştırmanın yaklaşık 1-1,5 yıl içinde sonuçlanması bekleniyor.
Prof. Dr. Tanıl Kocagöz, çalışmanın henüz araştırma aşamasında olduğuna dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
“Şu anda elimizde umut verici bir bulgu var; ancak bu bulgunun tedaviye dönüşebilmesi için önümüzde kat edilmesi gereken önemli bir bilimsel yol bulunuyor.”
Çalışma henüz klinik uygulamaya dönüşmüş bir tedavi sunmuyor ancak damar tıkanıklığının nedenlerinin anlaşılması ve gelecekte yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi açısından dikkat çekici bir araştırma olarak öne çıkıyor.