Nöbetçi Eczaneler
TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) Konya Şubesi, 16 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları Yönetmeliği’ne yönelik bilimsel, hukuki ve mesleki itirazlarını kamuoyuyla paylaştı.
“Bilimsel Gerçekleri Reddederek ve Mühendislik Jeolojisini ‘Veri Toplama’ya İndirgeyerek Güvenli Yapı Üretilemez” başlığıyla yapılan açıklamada, kazı destek yapılarının güvenli biçimde tasarlanabilmesi için yalnızca taşıyıcı sistem ve betonarme hesaplarının yeterli olmadığı ifade edildi.
Zemin ve kaya ortamlarının jeolojik özelliklerinin doğru modellenmesinin tasarımın temel aşamalarından biri olduğuna işaret edilen açıklamada, jeoloji mühendislerinin araştırma, tasarım, uygulama, gözlem ve izleme süreçlerinin tamamında etkin biçimde yer alması gerektiği savunuldu.
“Zemin ve kaya yalnızca yapıya yük getiren bir ortam değildir”
JMO Konya Şubesi, zemin ve kaya ortamlarının homojen ve değişmez yapılar olarak değerlendirilemeyeceğini belirtti. Türkiye’nin karmaşık jeolojik yapısı ile aktif tektonik özelliklerine dikkat çekilen açıklamada; faylar, süreksizlikler, yeraltı suyu hareketleri, anizotropi ve ayrışma derecelerinin mühendislik tasarımını doğrudan etkilediği kaydedildi.
Zemin ve kayanın yalnızca yapıya yük getiren veya yapıya mesnet oluşturan bir unsur olarak görülmesinin ciddi eksikliklere yol açabileceği belirtilerek, bu ortamların kendi özellikleri bulunan doğal mühendislik malzemeleri olduğu vurgulandı.
Odanın açıklamasında, “İnşaat mühendisliği yaklaşımı; zemini ve kayayı çoğunlukla homojen, izotrop ve basitleştirilmiş kabullere dayalı, yapıya sadece ‘yük getiren’ veya ‘mesnet oluşturan’ bir ortam olarak görme eğilimindedir. Oysa ülkemizin karmaşık jeolojik ve aktif tektonik yapısında zemin ve kaya; fay hatları, süreksizlikler, yeraltı suyu dinamikleri, anizotropi ve ayrışma dereceleriyle sürekli değişen canlı ve riskli ortamlardır” ifadelerine yer verildi.
Kaya kütlesinin doğru modellenmesi hayati önem taşıyor
Açıklamada, kaya ortamlarında güvenli bir kazı destek sisteminin tasarlanabilmesi için kaya kütlesinin jeolojik ve jeoteknik özelliklerinin ayrıntılı biçimde belirlenmesi gerektiği bildirildi.
Özellikle süreksizlik sistemlerinin doğru modellenmesi ve bu modele dayanılarak olası yenilme biçimlerinin analiz edilmesi gerektiğine dikkat çekildi. Devrilme, kama kayması ve düzlemsel kayma gibi mekanizmaların kinematik ve sayısal analizlerle değerlendirilmemesi durumunda, tasarlanan destek sisteminin sahadaki gerçek göçme biçimini karşılamayabileceği ifade edildi.
Kaya kütlelerinin mühendislik özelliklerinin belirlenmesinde kullanılan RMR, Q ve GSI gibi sınıflandırma yöntemlerinin önemine değinilen açıklamada, bu çalışmalar yapılmadan seçilecek betonarme kesit veya destek sistemlerinin güvenliği garanti edemeyeceği savunuldu.
Süreksizlik sistemlerinin tanımlanması ve mühendislik jeolojisi modelinin oluşturulmasının basit bir saha verisi toplama faaliyeti olmadığı belirtilerek, bunların tasarımın doğruluğunu belirleyen temel mühendislik aşamaları olduğu kaydedildi.
JMO, Türkiye’de meydana gelen çok sayıda kazı göçmesi ve heyelanın arkasında yalnızca yapısal hesap hatalarının bulunmadığını; jeolojik ve jeoteknik modelin arazideki gerçek koşulları yeterince yansıtmamasının da önemli bir risk oluşturduğunu bildirdi.
Uluslararası standartlar üzerinden “bütüncül yaklaşım” vurgusu
Açıklamada, İnşaat Mühendisleri Odasının Eurocode 7, FHWA ve AASHTO gibi uluslararası standartlara ilişkin değerlendirmelerine de karşılık verildi.
Söz konusu standartların tasarım ile veri toplamayı birbirinden tamamen ayırdığı yönündeki değerlendirmeye katılmadığını bildiren JMO, Eurocode 7’nin jeoteknik tasarım ile jeoteknik araştırma ve deney süreçlerini birbirini tamamlayan aşamalar olarak ele aldığını savundu.
EN 1997-1 ve EN 1997-2 standartlarının, zemin ve kaya kütlesine ilişkin modelin uygulama boyunca güncellenmesini öngördüğü belirtilen açıklamada, sahayı tanıyan mühendislik disiplinlerinin çalışmanın bütün aşamalarında etkin kalması gerektiği ifade edildi.
JMO’ya göre jeoteknik tasarım, yalnızca masa başında gerçekleştirilen statik hesaplardan ibaret değil. Tasarım sürecinin; mühendislik jeolojisi modeli, yapı-zemin etkileşimi, saha gözlemleri, uygulama kontrolleri ve izleme sonuçlarıyla birlikte yürütülmesi gerekiyor.
“Jeoloji mühendisi raporu hazırlayıp kenara çekilen aktör olmamalı”
Kazı destek yapılarında göçme ve hizmet görebilirlik sınır durumlarının sadece beton dayanımı, çelik donatı veya taşıyıcı sistem hesabı üzerinden değerlendirilemeyeceği bildirildi.
Kazı sırasında ortaya çıkan sondaj ve foraj kayıtlarının kontrolü, yeraltı suyu seviyesinde meydana gelen değişikliklerin izlenmesi, kazı aynasında görülen süreksizliklerin davranışı ve inklinometre gibi araçlardan elde edilen ölçümlerin yorumlanmasının mühendislik jeolojisi ve jeoteknik uzmanlığı gerektirdiği kaydedildi.
Açıklamada şu değerlendirmeye yer verildi:
“Jeoloji Mühendisi’ni sürecin en başında bir rapor verip kenara çekilen aktör durumuna düşürmek, uygulama sırasında karşılaşılabilecek öngörülemeyen jeolojik risklere karşı kör kalmak demektir. Bu durum açıkça kamu güvenliğini tehlikeye atmaktır.”
Bu nedenle jeoloji mühendislerinin görevlerinin yalnızca ilk etüt ve raporlama aşamasıyla sınırlandırılmaması; uygulama, saha kontrolü, gözlem, ölçüm ve model güncelleme süreçlerinde de devam etmesi gerektiği savunuldu.
Yönetmelikte görev ve sorumlulukların açık olmadığı ileri sürüldü
JMO Konya Şubesi, yönetmelikte mühendislik jeolojisine dayanan çok sayıda teknik kavram kullanılmasına rağmen, bu çalışmaları gerçekleştirecek meslek disiplinlerinin görev ve sorumluluklarının yeterince açık biçimde tanımlanmadığını ileri sürdü.
Açıklamada yönetmelik boyunca kullanılan temel kavramlar şöyle sıralandı:
- Jeoteknik karakterizasyon
- Jeolojik model
- Arazi araştırmaları
- Yeraltı suyu koşulları
- Kaya kütlesi sınıflandırması
- Mühendislik parametrelerinin belirlenmesi
Bu kavramların jeoteknik tasarımın temel girdileri olduğu ifade edilerek, söz konusu verilerin kimler tarafından üretileceği, yorumlanacağı ve tasarıma aktarılacağı konusunda disiplinler arası sorumluluğun açıkça düzenlenmesi gerektiği belirtildi.
Yönetmeliğin teknik altyapısı ile mesleki görev tanımları arasında uyumsuzluk bulunduğunu savunan oda, jeoteknik arazi karakterizasyonuna ilişkin hükümlerin çok disiplinli çalışma esasına göre yeniden değerlendirilmesini istedi.
“Çok disiplinli çalışma tercih değil, zorunluluktur”
Açıklamada, kazı destek sistemlerinin tasarım ve uygulamasında çok disiplinli çalışmanın isteğe bağlı bir yöntem olmadığı, bilimsel ve teknik bir zorunluluk olduğu vurgulandı.
İnşaat mühendisliğinin yapı elemanlarının boyutlandırılması, taşıyıcı sistemlerin hesaplanması ve strüktürel tasarım konularındaki yetkisinin tartışmasız olduğu belirtilirken; zemin ve kaya kütlesinin davranışının belirlenmesi, jeolojik-jeoteknik modelin kurulması ve mühendislik parametrelerinin tayininin ise jeoloji mühendisliğinin temel uzmanlık alanları arasında bulunduğu ifade edildi.
JMO, İnşaat Mühendisleri Odasının “Çok disiplinli çalışma, aynı proje müellifliği yetkisine sahip olmak anlamına gelmez” yaklaşımını eleştirerek, bu değerlendirmenin diğer mühendislik disiplinlerinin uzmanlık alanlarını sınırlandırdığı görüşünü dile getirdi.
Açıklamada, jeoteknik projelendirme ve sorumluluğun tek bir mühendislik disiplinine bırakılamayacak kadar kapsamlı olduğu savunularak, bütün meslek gruplarının kendi bilimsel ve teknik uzmanlıkları doğrultusunda sorumluluk üstlenmesi gerektiği kaydedildi.
Güvenli yapı için ortak sorumluluk çağrısı
JMO Konya Şubesi, güvenli yapı üretiminin mesleki yetki tartışmalarının ötesinde doğrudan kamu güvenliğiyle ilgili olduğunu belirtti. Kazı sırasında ortaya çıkabilecek beklenmedik jeolojik koşulların; çalışanlar, çevredeki yapılar, ulaşım altyapısı ve vatandaşların can ve mal güvenliği açısından ciddi sonuçlara yol açabileceği ifade edildi.
Bu nedenle saha araştırmasıyla başlayan sürecin tasarım, uygulama, kontrol ve izleme aşamalarında kesintisiz şekilde devam ettirilmesi gerektiği bildirildi. Jeolojik ve jeoteknik modelin, kazı sırasında elde edilen yeni bulgular doğrultusunda güncellenmesinin önem taşıdığı belirtildi.
Açıklamada, güvenli yapı üretimi ve kamu yararının; mesleki alanları daraltarak veya bir mühendislik disiplinini diğerinin altında konumlandırarak değil, gerçek bir iş birliği ve ortak sorumluluk anlayışıyla sağlanabileceği vurgulandı.
Yönetmeliğe karşı hukuki süreç devam edecek
TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, 16 Temmuz 2026 tarihli yönetmelikte meslektaşlarının yetki, sorumluluk ve imza haklarının yeterince gözetilmediğini savunarak düzenlemeye karşı başlatılan hukuki sürecin devam edeceğini açıkladı.
Odanın sonuç açıklamasında şu ifadelere yer verildi:
“Güvenli yapı üretimi ve kamu yararı; mesleki alanları daraltarak, diğer bilim dallarını ‘veri toplayıcı’ seviyesine indirgeyerek değil, gerçek bir disiplinler arası iş birliği ve ortak sorumlulukla sağlanabilir.”
JMO Yönetim Kurulu ayrıca;
- Kazı destek yapıları ile jeoteknik süreçlerin yalnızca inşaat yapım teknikleri ve taşıyıcı sistem hesapları üzerinden ele alınmasına karşı çıkılacağını,
- Mühendislik jeolojisi ve jeoteknik çalışmalarının hiyerarşik bir alt hizmet değil, tasarımın eşit ve asli unsuru olduğunu,
- Jeoloji mühendislerinin yetki, sorumluluk ve imza haklarının korunması amacıyla başlatılan hukuki sürecin kararlılıkla sürdürüleceğini kamuoyuna duyurdu.
Açıklamayla birlikte, kazı destek yapılarının tasarımında görev alacak mühendislik disiplinlerinin yetki ve sorumluluklarının açıkça tanımlanması, mühendislik jeolojisi çalışmalarının tasarımın ayrılmaz bir par birçası olarak kabul edilmesi ve uygulama sürecinde saha gözlemine dayanan bütüncül bir model benimsenmesi çağrısında bulunuldu.