Nöbetçi Eczaneler
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın yayımladığı Mart Ayı Fiyat Gelişmeleri Raporu, mart ayında enflasyon görünümünde hem yavaşlama sinyallerini hem de küresel gelişmelerin oluşturduğu yeni baskı alanlarını ortaya koydu. Raporda, aylık tüketici enflasyonunun ana eğiliminde gerileme yaşandığı belirtilirken, özellikle jeopolitik gelişmelere bağlı enerji fiyat artışlarının ve bunun ulaştırma hizmetlerine yansımalarının öne çıktığı ifade edildi. Merkez Bankası, eşel mobil uygulamasının ise uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona yansımasını önemli ölçüde sınırladığını vurguladı.
Tüketici enflasyonunda gerileme dikkat çekti
Rapora göre tüketici fiyatları mart ayında aylık bazda yüzde 1,94 arttı. Yıllık enflasyon ise 0,66 puanlık düşüşle yüzde 30,87 seviyesine geriledi. Buna rağmen çekirdek göstergelerde farklı yönlü bir görünüm ortaya çıktı. Yıllık tüketici enflasyonundaki düşüşe karşın B ve C endekslerinin yıllık değişim oranları yaklaşık 0,20’şer puan artarak sırasıyla yüzde 30,11 ve yüzde 29,68 olarak gerçekleşti. Merkez Bankası, mevsimsellikten arındırılmış veriler ışığında tüketici fiyatlarının aylık artışının bir önceki aya göre zayıfladığını belirtirken, üç aylık ortalamalar bazında enflasyonun ana eğiliminde belirgin bir değişim olmadığını kaydetti.
Enflasyona katkılarda enerji ve hizmet grupları öne çıktı
Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, gıda ve alkolsüz içecekler, temel mallar ile alkol-tütün ve altın gruplarının katkılarında düşüş görüldü. Buna karşılık enerji ile hizmet gruplarının katkılarında artış yaşandı. Raporda, gıda ve alkolsüz içeceklerin katkısının 0,84 puan, temel malların katkısının 0,30 puan, alkol-tütün ve altın gruplarının katkısının ise 0,22 puan azaldığı belirtildi. Enerji grubunun katkısı 0,36 puan, hizmet grubunun katkısı da 0,34 puan arttı. Bu tablo, mart ayında enflasyon baskısının özellikle enerji ve hizmet kanallarında yoğunlaştığını ortaya koydu.
Enerji fiyatlarında sert artış yaşandı
Merkez Bankası raporunda, mart ayında enerji fiyatlarının aylık bazda yüzde 4,75 arttığı bilgisine yer verildi. Bu artışın temel belirleyicisi ise ham petrol fiyatlarındaki gelişmelere bağlı olarak yükselen akaryakıt fiyatları oldu. Akaryakıt fiyatlarında yüzde 9,52’lik artış yaşandığı belirtilirken, jeopolitik gelişmelerin enerji maliyetleri üzerindeki etkisinin belirginleştiği vurgulandı. Buna rağmen eşel mobil uygulamasının devreye girmesiyle rafineri ürün fiyatlarındaki artışların önemli bir kısmının maktu ÖTV tutarından karşılanmasının daha olumsuz bir görünümü sınırladığı ifade edildi. Raporda açık biçimde, eşel mobil uygulamasının uluslararası enerji fiyatlarındaki yükselişin tüketici enflasyonuna yansımasını önemli ölçüde frenlediği kaydedildi.
Elektrik fiyatlarında hidroelektrik etkisi görüldü
Enerji grubundaki artışlara rağmen raporda dikkat çeken bir diğer unsur, elektrik fiyatlarındaki sınırlayıcı etki oldu. Yağışlara bağlı olarak hidroelektriğin elektrik üretimindeki payının artması sonucunda son kaynak tedarik tarifesi kaynaklı elektrik fiyatlarında düşüş sürdü. Elektrik fiyatlarındaki gerilemenin yüzde eksi 1,24 olduğu belirtilirken, bunun enerji grubundaki daha sert bir bozulmayı önleyen unsurlardan biri olduğu aktarıldı. Böylece mart ayında enerji tarafında akaryakıt fiyatları yukarı yönlü baskı yaratırken, elektrik kaleminde nispeten olumlu bir görünüm oluştu.
Ulaştırma hizmetlerinde jeopolitik baskı hissedildi
Raporda hizmet enflasyonunun mart ayında aylık yüzde 2,39 arttığı ve grup yıllık enflasyonunun 0,59 puan yükselerek yüzde 40,26 seviyesine çıktığı bildirildi. Bu gelişmede ulaştırma hizmetleri belirleyici oldu. Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle artan akaryakıt fiyatları ulaştırma hizmetleri fiyatlarını doğrudan etkiledi ve bu grupta aylık artış yüzde 6,07 olarak gerçekleşti. Özellikle hava yolu ile yurt dışı yolcu taşımacılığı fiyatlarında yüzde 10,94’lük yükseliş öne çıktı. Şehir içi ulaşım hizmetlerinde fiyat ayarlamalarının gerçekleşen ve sarkan etkileri görülürken, şehirlerarası otobüs ücretlerinde ise akaryakıt artışına ek olarak bayram etkisinin hissedildiği belirtildi. Böylece mart ayında hizmetler içinde en dikkat çekici yükseliş ulaştırma kaleminde kaydedildi.
Haberleşme, kira, lokanta ve diğer hizmetlerin görünümü
Merkez Bankası, haberleşme hizmetlerinde aylık enflasyonun yüzde 3,03 ile görece yüksek seyrettiğini bildirdi. Kira artışları aylık bazda yüzde 2,41 olurken, kira yıllık enflasyonu 1,46 puan azalışla yüzde 52,45’e geriledi. Raporda, eğitim başta olmak üzere diğer hizmetler ile lokanta-otel hizmetleri alt gruplarında ise daha ılımlı bir seyir izlendiği kaydedildi. Bu tablo, mart ayında hizmetler grubunda tüm alt kalemlerin aynı hızda artmadığını; ulaştırma ve haberleşmenin daha sert, kira ve diğer bazı kalemlerin ise daha dengeli bir seyir izlediğini gösterdi.
Gıda enflasyonundaki yüksek seyir hız kesti
Yılın ilk iki ayında gıda enflasyonunda gözlenen yüksek seyrin mart ayında yavaşladığı raporun en önemli başlıklarından biri oldu. Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda aylık fiyat artışı yüzde 1,79 olarak gerçekleşti. Grup yıllık enflasyonu ise 4,09 puanlık düşüşle yüzde 32,36 seviyesine geriledi. Merkez Bankası, yıllık enflasyonun işlenmemiş gıdada belirgin şekilde gerilediğini, işlenmiş gıdada ise daha yatay bir görünüm sergilendiğini bildirdi. Ayrıca her iki grupta da aylık fiyat artışlarının ivme kaybettiği ifade edildi. Özellikle ilk iki ayda sebze fiyatlarında gözlenen yüksek artışların martta görece düşük oranlı yükselişe dönüştüğü, buna karşın et fiyatlarındaki güçlü seyrin devam ettiği belirtildi. İşlenmiş gıdada ise aylık fiyat artışının yüzde 0,62 ile son iki aya göre belirgin biçimde yavaşladığı aktarıldı.
Alkollü içecekler ve tütün grubunda sarkan etki
Raporda alkollü içecekler ve tütün grubuna da yer verildi. Bu grupta fiyatların mart ayında yüzde 4,36 arttığı belirtilirken, artışın temel nedeninin tütün ürünlerinde şubat ayında yapılan fiyat düzenlemesinin mart ayına sarkan etkisi olduğu ifade edildi. Böylece mart ayı enflasyon görünümünde enerji ve ulaştırma kadar olmasa da tütün ürünlerinin de yukarı yönlü katkı verdiği görüldü.
Temel mal grubunda artış sınırlı kaldı
Temel mal grubu fiyatlarının mart ayında yüzde 0,44 ile sınırlı arttığı ve grup yıllık enflasyonunun 0,51 puan düşerek yüzde 16,06’ya gerilediği bildirildi. Bu grup içinde dayanıklı mal fiyatları altın hariç tutulduğunda yüzde 0,81 oranında yükseldi. Alt kalemlere bakıldığında beyaz eşya fiyatları yüzde 2,39, otomobil fiyatları yüzde 0,93, mobilya fiyatları ise yüzde 0,76 arttı. Buna karşılık diğer elektrikli ve elektriksiz alet fiyatlarında yüzde 0,26 düşüş yaşandı. Giyim ve ayakkabı fiyatları mart ayında yüzde 2,17 gerilerken, diğer temel mallar alt grubunda aylık enflasyon yüzde 2,20 ile önceki aya kıyasla güçlendi. Bu veriler, temel mallarda genel olarak sınırlı bir seyir görülmesine rağmen alt kalemler arasında farklılaşmanın sürdüğünü ortaya koydu.
Enerji dışı tüketici enflasyonu daha sınırlı kaldı
Merkez Bankası raporunda, enerji dışı aylık tüketici enflasyonunun yüzde 1,74 ile daha sınırlı gerçekleştiği bilgisine de yer verildi. Bu veri, mart ayında enflasyon baskısının ana kaynağının enerji ve buna bağlı hizmet kalemleri olduğunu gösterdi. Raporda, gıda enflasyonunun yavaşlamasına karşın gıda dışı tüketici enflasyonunun enerji fiyat gelişmelerine bağlı olarak yükseldiği kaydedildi. Ayrıca aylık artışların B endeksinde düşerken C endeksinde yükseldiği, B endeksini oluşturan gruplar içinde temel mallarda artışın bir miktar yükseldiği, hizmet grubunda ise yatay seyrettiği ifade edildi. İşlenmiş gıda tarafında ise belirgin bir zayıflama görüldü.
Üretici fiyatları yüksek seyrini sürdürdü
Yurt içi üretici fiyatları mart ayında yüzde 2,30 artarak yüksek seyrini korudu. Yıllık üretici enflasyonu 0,52 puan artışla yüzde 28,08 seviyesine yükseldi. Raporda, ana sanayi gruplarına göre bakıldığında enerji fiyatlarının jeopolitik gelişmelerin etkisiyle yüzde 4,65 ile yüksek oranda arttığı belirtildi. Bununla birlikte elektrikte üretici fiyatlarının yağışların seyrine bağlı olarak yüzde 11,2 gerilemesinin enerji tarafındaki daha sert baskıyı sınırladığı kaydedildi. Ayrıca dayanıklı tüketim malları ile sermaye malları fiyatlarında da ılımlı artışlar izlendiği, bu kalemlerde artış oranlarının sırasıyla yüzde 0,89 ve yüzde 0,68 olduğu ifade edildi.
Tüketici ve üretici enflasyonu arasında ayrışma sinyali
Raporda eşel mobil uygulamasının tüketici fiyatları üzerinde sınırlayıcı bir etki oluşturduğu, buna karşılık vergi dışı derlenen üretici fiyatlarının küresel gelişmelerden daha fazla etkilendiği vurgulandı. Merkez Bankası bu nedenle gelecek dönemde üretici ve tüketici enflasyonları arasında bir ayrışma gözlenebileceği değerlendirmesinde bulundu. Bu tespit, küresel enerji ve emtia fiyatlarındaki oynaklığın üretim maliyetlerini artırmaya devam ettiğini, ancak tüketici tarafında vergi ve maliye araçlarıyla daha sınırlı bir geçiş sağlandığını gösterdi.
Raporun genel resmi ne söylüyor
Mart ayı fiyat gelişmeleri raporu, enflasyonda ana eğilimin zayıfladığına işaret etse de fiyat baskılarının tamamen ortadan kalkmadığını gösterdi. Enerji fiyatları ve bunun ulaştırma hizmetlerine yansımaları ay boyunca belirleyici olurken, gıda enflasyonunda yavaşlama, temel mallarda sınırlı artış ve elektrik tarafındaki gerileme dengeleyici unsurlar olarak öne çıktı. Hizmet enflasyonunda özellikle ulaştırma ve haberleşme kalemlerinde yüksek seyir sürerken, üretici fiyatlarında da küresel gelişmeler kaynaklı baskının devam ettiği görüldü. Raporda öne çıkan en önemli sonuçlardan biri ise eşel mobil uygulamasının, uluslararası enerji fiyat şoklarının tüketici enflasyonuna geçişini ciddi ölçüde sınırlandırmış olması oldu.