Nöbetçi Eczaneler
Uluslararası Para Fonu, Ortadoğu’da devam eden savaşın küresel ekonomi üzerindeki baskısını artırdığı uyarısında bulundu. IMF’ye göre çatışmalar enerji fiyatlarını yükseltirken büyümeyi yavaşlatıyor, gıda güvenliği riskini artırıyor ve özellikle enerji ithalatçısı ülkeleri daha kırılgan hale getiriyor.
Uluslararası Para Fonu, Ortadoğu’da süren savaşın dünya ekonomisine etkilerine ilişkin dikkat çekici bir analiz yayımladı. Kurum, çatışmaların yalnızca bölgesel güvenlik sorununa yol açmadığını, aynı zamanda enerji, ticaret ve finans kanalları üzerinden küresel ekonomiyi de baskıladığını bildirdi.
IMF ekonomistlerinin hazırladığı “Ortadoğu’daki Savaş, Enerji, Ticaret ve Finansı Nasıl Etkiliyor?” başlıklı değerlendirmede, savaşın farklı senaryolarda farklı şiddette etkiler yaratabileceği ancak tüm olasılıkların ortak noktasında yüksek enflasyon ve düşük büyüme görünümünün bulunduğu vurgulandı.
Enerji maliyetleri savaşla birlikte yükseldi
IMF’nin analizine göre, çatışmaların ekonomiye en güçlü etkisi enerji piyasaları üzerinden hissediliyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki seçici ablukası nedeniyle enerji maliyetlerinin hızla yükseldiği belirtilirken, dünyanın Ortadoğulu üreticilerden gelen günlük yaklaşık 20 milyon varillik petrol arzından mahrum kaldığına dikkat çekildi.
Bu durum, petrol fiyatlarının yanı sıra taşımacılık ve üretim maliyetlerinde de yukarı yönlü baskı oluşturdu. Enerji piyasalarında yaşanan daralma, sadece petrolü değil, küresel lojistik ve sanayi üretim zincirlerini de etkileyen bir gelişme olarak öne çıktı.
Hürmüz Boğazı’ndaki daralma ticareti vurdu
Savaşın etkilerinin en görünür alanlarından biri de Hürmüz Boğazı oldu. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik geniş çaplı hava harekatı başlatmasının ardından bölgedeki gerilim hızla tırmandı. İran’ın İsrail’e ve ABD üslerine yönelik misillemeleriyle birlikte savaş daha geniş bir coğrafyaya yayıldı.
Bu gerilim, küresel enerji ve deniz taşımacılığı açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nda sert bir trafik düşüşüne yol açtı. 1-23 Mart tarihleri arasında boğazdan yalnızca 144 geminin geçebildiği belirtildi. Bu tablo, küresel enerji akışında ve tedarik zincirinde kırılganlığın ciddi ölçüde arttığını ortaya koydu.
IMF: En çok enerji ithalatçıları etkilenecek
IMF, özellikle Asya ve Avrupa’daki büyük enerji ithalatçılarının bu süreçten en ağır etkilenen kesimler arasında yer aldığını bildirdi. Artan petrol ve enerji maliyetlerinin; üretim, ulaştırma, ısınma ve tüketici fiyatları üzerinde doğrudan baskı oluşturduğu değerlendirildi.
Petrol ithalatına bağımlı Asya ve Afrika ülkelerinin ise daha ağır bir tabloyla karşı karşıya olduğu ifade edildi. Bu ülkelerin, ihtiyaç duydukları enerji kaynaklarına yüksek fiyatlarla dahi erişmekte zorlandığı kaydedildi. Bu durumun hem ekonomik büyüme hem de kamu maliyesi açısından yeni baskılar doğurabileceği vurgulandı.
Gıda ve gübre fiyatları da alarm veriyor
IMF’nin dikkat çektiği bir diğer risk ise gıda ve tarımsal girdi maliyetleri oldu. Kurum, savaşın etkisiyle artan gıda ve gübre fiyatlarının birçok ülkeyi etkilemeye başladığını bildirdi.
Özellikle düşük gelirli ekonomiler için gıda güvenliği riskinin büyüdüğü uyarısında bulunan IMF, enerji krizinin tarımsal üretimi ve temel tüketim maddelerine erişimi de zorlaştırabileceğine işaret etti. Böylece savaşın ekonomik etkisinin yalnızca petrol piyasasıyla sınırlı kalmadığı, doğrudan halkın yaşam maliyetine de yansıdığı vurgulandı.
Büyüme yavaşlıyor, enflasyon kalıcılaşıyor
IMF’nin analizinde, savaşın küresel ekonomi üzerinde çift yönlü bir baskı kurduğu görülüyor. Bir yandan enerji ve emtia fiyatları yükselirken diğer yandan üretim ve ticaret akışında yaşanan aksama büyüme hızını aşağı çekiyor. Bu tablo, klasik anlamda stagflasyon riskini yeniden gündeme taşıyor.
Kurum, çatışmaların süresine, hangi alanlara yayılacağına ve altyapı ile tedarik zincirlerinde ne ölçüde hasar bırakacağına bağlı olarak ekonomik görünümün daha da bozulabileceğini belirtiyor. IMF’ye göre kısa vadede yüksek fiyatlar, orta vadede ise daha zayıf büyüme dünya ekonomisinin temel sorunu haline gelebilir.
Diplomasi trafiği piyasalardaki gerilimi düşürmedi
Savaş sahasında yaşanan gelişmeler kadar, diplomatik açıklamalar da piyasalarda etkili oldu. ABD Başkanı Donald Trump, 21 Mart’ta İran’ı yok etmekte olduklarını söyleyerek ateşkes istemediğini açıklamıştı. 22 Mart’ta ise İran’a Hürmüz Boğazı’nı gemi trafiğine açması için 48 saat süre vermiş, aksi durumda enerji altyapısını vurmakla tehdit etmişti.
Ardından 23 Mart’ta İran’la “düşmanlıklara kesin çözüm” amacıyla yapıcı görüşmeler yürütüldüğünü açıklayan Trump, bu nedenle İran’ın enerji altyapısına yönelik tüm saldırıları beş gün ertelediğini duyurmuştu. Ancak İranlı yetkililer, ABD ile herhangi bir müzakere yapılmadığını savunarak bu açıklamaları yalanladı ve konunun finans ile petrol piyasalarını manipüle etmek amacıyla kullanıldığını öne sürdü.
24 Mart’ta da aktif müzakerelerin sürdüğünü ileri süren Trump, İran’ın anlaşmayı çok istediğini savundu. Buna karşılık İran Devrim Muhafızları Ordusu Hatemul Enbiya Merkez Karargahı, ABD ile müzakere yapılmayacağını duyurdu. 25 Mart’ta ise ABD’nin İran’a bir aylık ateşkes içeren 15 maddelik plan sunduğu iddia edildi. İran bu planı reddettiğini açıklarken, ateşkes için tazminat ve Hürmüz Boğazı’nın kontrolü dahil ABD’ye beş şart ileri sürdü.
IMF’nin mesajı net: Risk yalnızca bölgesel değil
IMF’nin son analizi, Ortadoğu’daki savaşın artık yalnızca bölgesel bir güvenlik meselesi olmadığını açık biçimde ortaya koydu. Enerji arzı, deniz ticareti, gıda fiyatları, enflasyon ve büyüme başlıkları üzerinden tüm dünyayı etkileyen bu süreç, özellikle kırılgan ekonomiler için daha ağır sonuçlar doğurma potansiyeli taşıyor.
Kurumun verdiği mesaj net: Çatışmalar uzadıkça dünya ekonomisinde fiyat baskısı sürecek, büyüme daha da yavaşlayacak ve enerjiye bağımlı ülkeler başta olmak üzere birçok ekonomi yeni bir kırılganlık dalgasıyla karşı karşıya kalacak.