Nöbetçi Eczaneler
Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişi sınırlamaya dönük eşel mobil sistemi yeniden devreye alındı. 5 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren düzenleme uyarınca, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurundaki artışın akaryakıt fiyatlarına yansıması halinde, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarı bu artışın yüzde 75’i kadar azaltılarak uygulanacak.
Karar, son günlerde Orta Doğu’daki gerilim ve petrol piyasasındaki sert yükseliş nedeniyle gündeme gelen akaryakıt zammı beklentisinin ardından geldi. Reuters’ın 3 Mart tarihli haberine göre, hükümet bu adımı yükselen petrol fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak amacıyla planlıyordu.
Düzenleme ile birlikte, akaryakıt ürünlerinde oluşacak zamların önemli bir kısmı doğrudan pompaya yansımak yerine vergi üzerinden dengelenecek. Böylece maliyet artışının tamamı tüketiciye yüklenmeyecek; devlet, vergi gelirinden feragat ederek fiyat baskısını azaltmaya çalışacak.
Eşel Mobil Sistemi Nasıl Çalışıyor?
Eşel mobil sistemi, petrol fiyatı ya da kur artışı nedeniyle akaryakıtın vergisiz fiyatı yükseldiğinde, bu artışın belirli kısmının ÖTV’den düşülmesi esasına dayanıyor. Böylece pompa fiyatındaki artış sınırlanıyor. Fiyatların gerilemesi halinde ise daha önce indirilen verginin bir bölümü yeniden sisteme eklenebiliyor.
Örnek olarak, motorin veya benzinde maliyet kaynaklı bir artış oluştuğunda, bu artışın yüzde 75’ine karşılık gelen bölüm vergi indirimiyle karşılanacak. Bu mekanizma, akaryakıt zamlarının enflasyonist etkisini yavaşlatmayı hedefliyor.
Zam Beklentisi Neden Ertelendi?
Piyasada, motorinde beklenen yüksek oranlı zammın eşel mobil düzenlemesi beklentisi nedeniyle ertelendiği yönünde haberler yer aldı. Haberlere göre, yeni sistemin yürürlüğe alınmasıyla birlikte zamların pompaya tam olarak yansıtılmasının önüne geçilmesi amaçlandı.
Daha Önce De Uygulanmıştı
Türkiye’de eşel mobil sistemi ilk olarak 2018’de devreye alınmış, akaryakıt fiyatlarındaki kur ve petrol kaynaklı artışların tüketiciye doğrudan yansımasını sınırlamak için kullanılmıştı. Sistem, 2021’in son çeyreğinde artan maliyet baskısı nedeniyle kademeli olarak sona ermişti.
Ekonomi yönetimi açısından yeni düzenleme, hem tüketiciyi koruma hem de dezenflasyon sürecini destekleme amacı taşıyor. Ancak uygulamanın bütçe gelirlerine etkisi ve petrol fiyatlarındaki seyrin ne kadar süreceği, önümüzdeki dönemde sistemin kapsamını belirleyecek başlıca unsur olacak. Bu değerlendirme, mevcut düzenlemenin vergi gelirinden feragat yoluyla çalışması nedeniyle yapılan bir çıkarımdır.