Nöbetçi Eczaneler
İran-ABD geriliminin yeniden tırmandığı dönemlerde, Washington’un Ortadoğu’daki askeri varlığı “kaç üs var, nerede, ne kadar personel bulunuyor” sorularıyla birlikte yeniden gündeme geliyor. Açık kaynak haritalama çalışmaları ve resmi/yarı-resmi raporlar, ABD’nin bölgede “tek bir dev üs” yaklaşımından ziyade; hava gücü, deniz gücü ve lojistiği birbirine bağlayan dağıtık bir ağ kurduğunu ortaya koyuyor.
Bu ağın omurgası büyük ölçüde Körfez’de: Katar (hava komuta ve hava harekâtı), Bahreyn (deniz gücü ve 5. Filo), Kuveyt (kara lojistiği ve ileri karargâh) üçgeni; Suudi Arabistan ve BAE’deki tesislerle tamamlanıyor.
Açık kaynak analizlerine göre ABD, Ortadoğu’da en az 19 sahada (kalıcı üsler ile ABD güçlerinin erişimine açık askeri bölgeler) varlık gösteriyor. Bunların sekizi kalıcı üs niteliğinde. Bölgede konuşlu ABD personelinin sayısı, güvenlik ortamına göre değişmekle birlikte 40 bin ile 50 bin arasında tahmin ediliyor. Bu rakamlar; kara, hava ve deniz unsurlarının yanı sıra sivil Savunma Bakanlığı (DoD) personelini de kapsayabiliyor.
Kaç Arap ülkesinde ABD üssü var?
Birden fazla Arap ülkesinde ABD’nin askeri üsleri bulunuyor. Bu üslerin çoğu Asya kısmındaki Arap ülkelerinde yer alıyor. Arap Afrika ülkeleri arasında ise daha az sayıda üs bulunuyor.
Katar | El Udeyd Hava Üssü
|
Bahreyn | NSA Bahrain
|
Kuveyt | Camp Arifjan – Ali Al Salem – Camp Buehring
|
Birleşik Arap Emirlikleri | Al Dhafra – Jebel Ali – Fujairah
|
Suudi Arabistan | Prince Sultan Hava Üssü
|
Umman | Duqm – Salalah (erişim)
|
Irak | Ayn el-Esed – Erbil
|
Ürdün | Muwaffaq al Salti (Azrak)
|
Türkiye | İncirlik – İzmir
|
Ayrıca, ABD üslerinin 10 Arap ülkesinde olduğu ve bu üslerin çoğunun Orta Doğu’daki önemli ABD üsleri arasında yer aldığı biliniyor.
ABD’nin üslerine ev sahipliği yapan Arap ülkeleri şunlar;
Bahreyn: 5. Filo’ya ev sahipliği yapan Bahreyn Deniz Destek Faaliyetleri Üssü, Şeyh İsa Hava Üssü ve Muharraq Hava Üssü (Deniz Kuvvetleri için)
Kuveyt: Ali Al-Salem Hava Üssü, Camp Arifjan, Camp Buehring ve Camp Patriot.
Umman: Rafo Masirah Üssü, Maskat Uluslararası Havaalanı Üssü, Rafo Thumrait Üssü, El Musannah Hava Üssü ve Duqm ve Salalah limanları.
Katar: ABD’nin bölgedeki en büyük üssü olan El Udeid Hava Üssü ve Camp Al Sayliyah.
Suudi Arabistan: İskan Köyü Yerleşkesi.
BAE: El Zafra Hava Üssü, Fujairah Deniz Üssü ve Cebel Ali Limanı.
Ürdün: Muvaffak Salti Hava Üssü ve Burj (Kule) 22 üssü gibi diğer resmi olmayan üsler.
Irak: Ayn El Esad Hava Üssü, Harir Askeri Üssü, Balad Hava Üssü, El Habbaniya Üssü, Camp Taji ve Speicher Hava Üssü.
Suriye: Suriye’de 20’den fazla ABD üssü bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri El Tanf Üssü, Tel Abyad, Rimelan, Kobani (Ayn el-Arab), Ayn Issa ve el-Mabruka’daki üslerdir.
Cibuti: Camp Lemonnier Askeri Üssü.
Mısır: Mısır’daki ABD ordusu tesisleri, Kahire’de bulunan tek bir tıbbi araştırma tesisiyle sınırlı.
Orta Doğu’daki en büyük ABD üssü hangisi?
Orta Doğu’daki ABD üslerinin sayısına rağmen, bölgedeki en büyük ABD üssü, Katar’da bulunan ve birçok ABD askeri komutanlığının merkezini temsil eden El-Udeid üssüdür.
Bu üs, ABD Müşterek Hava Operasyonları Merkezi, ABD Hava Kuvvetleri Merkezi Komuta Merkezi, ABD Özel Harekat Komutanlığı Merkezi Cephe Karargahı ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’na (CENTCOM) ev sahipliği yapıyor.
19 saha, 40–50 bin arası personel
Açık kaynak derlemeler, ABD’nin Ortadoğu’da en az 19 sahada (kalıcı üsler + erişime açık askeri bölgeler/tesisler) varlık gösterdiğini, toplam personel büyüklüğünün ise güvenlik ortamına göre değişmekle birlikte 40–50 bin bandında seyredebileceğini aktarıyor.
Burada kritik nokta şu: “Personel sayısı” tek bir kalem değil. Bazı hesaplara gemilerde görevli denizciler, bazılarına sivil/DoD çalışanları, bazılarına yalnızca askerî birlikler dâhil ediliyor. Bu nedenle farklı kaynaklar aynı döneme dair farklı toplamlar verebiliyor.
Körfez omurgası: Hava, deniz ve lojistik aynı hatta bağlanıyor
1) Katar – El Udeyd: Hava gücünün komuta düğümü
Katar’daki El Udeyd Hava Üssü, bölgedeki en büyük ABD tesislerinden biri ve ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) için ileri karargâh niteliğinde. Açık kaynaklar, üste yaklaşık 10 bin ABD personelinin bulunduğunu ve buranın Irak-Suriye-Afganistan gibi sahalarda yürütülen operasyonlarda merkezi rol oynadığını aktarıyor.
Reuters, Ocak ayında El Udeyd’de entegre hava ve füze savunma koordinasyonunu güçlendirmeye dönük yeni bir koordinasyon hücresinden (bölgesel ortaklarla birlikte) söz ediyor. Bu tür mekanizmalar, üssün yalnızca “uçak konuşlandırma” değil, bölgesel hava savunma mimarisinin koordinasyon noktası olarak da görüldüğünü gösteriyor.
2) Bahreyn – NSA Bahrain: 5. Filo ve denizden caydırıcılık
Bahreyn’deki Naval Support Activity (NSA) Bahrain, ABD Donanması’nın 5. Filosu için karargâh işlevi görüyor. Al Jazeera’nin derlemesine göre üste yaklaşık 9 bin DoD personeli (asker + sivil) bulunuyor.
Bu yapı, Körfez-Kızıldeniz-Arap Denizi ve Hint Okyanusu’nun bir bölümünü kapsayan geniş alanda deniz trafiği güvenliği, kriz anında süratle kuvvet kaydırma ve bölgesel “varlık gösterme” kapasitesinin temel dayanaklarından biri olarak değerlendiriliyor.
3) Kuveyt – Camp Arifjan ve diğerleri: Kara lojistiğinin omurgası
Kuveyt, birden fazla büyük tesisle ABD için ikmal, intikal ve kara lojistiği açısından kilit bir “arka üs” rolü oynuyor. Reuters, Camp Arifjan (ABD Kara Kuvvetleri Merkez Komutanlığı için ileri karargâh), Ali Al Salem Hava Üssü ve Camp Buehring gibi tesisleri öne çıkarıyor.
CENTCOM’un 2024 tarihli duruş belgesinde de Körfez ortaklarının; Katar’da hava harekât merkezi, Bahreyn’de 5. Filo ve Kuveyt’te belirli komuta yapılarına ev sahipliği yaptığı vurgulanıyor.
İkinci halka: Suudi Arabistan, BAE ve Umman
Suudi Arabistan – Hava/füze savunma kapasitesi
ABD’nin Suudi Arabistan’daki varlığının önemli bir kısmı hava ve füze savunması ile ilişkilendiriliyor. Kongre Araştırma Servisi’nin (CRS) Kongre’ye sunduğu çalışmada, Haziran 2024 itibarıyla yaklaşık 2.300 ABD askerî personelinin Suudi Arabistan’da konuşlu olduğu ve bu varlığın İran kaynaklı tehditlere karşı “ABD güç ve çıkarlarını koruma” çerçevesinde konumlandığı belirtiliyor.
Reuters ise bu varlığın bir bölümünün Prens Sultan Hava Üssü gibi noktalarda hava/füze savunma unsurlarını desteklediğini aktarıyor.
Birleşik Arap Emirlikleri – Keşif/istihbarat ve “liman kapasitesi”
BAE’de öne çıkan tesislerin başında Al Dhafra Hava Üssü geliyor. Reuters, burayı ABD Hava Kuvvetleri için “kritik bir merkez” olarak tanımlarken; keşif ve operasyonel görevleri desteklediğini not ediyor.
Aynı kaynak, Dubai’deki Cebel Ali Limanının resmî bir askeri üs olmamakla birlikte ABD Donanması için bölgede en büyük liman uğrağı olduğunu ve uçak gemileri dâhil birçok gemiye düzenli ev sahipliği yaptığını vurguluyor.
Umman – “Erişim” ve Hint Okyanusu’na açılan kapı
Umman, özellikle erişim anlaşmaları ve lojistik/operasyonel esneklik açısından anılıyor. Açık kaynak haritalamalar Masirah, Thumrait ve Duqm gibi noktaları bir “erişim ağı” içinde değerlendiriyor.
Levant hattı: Irak, Ürdün, Suriye
ABD, Irak’ta sınırlı fakat stratejik bir varlığı sürdürüyor. Reuters, Ayn el-Esed ve Erbil çevresindeki tesisleri; eğitim, koordinasyon ve güvenlik işbirliği çerçevesinde öne çıkarıyor.
Ürdün’de Muvaffak el-Salti (Azrak) üssü, ABD Hava Kuvvetleri’nin bölgesel görevleri için bir platform olarak anılıyor.
Suriye’deki ABD varlığı ise hem siyasi hem de operasyonel açıdan en tartışmalı alanlardan biri; CFR, bölgedeki üs/tesis ağını sayarken Suriye’yi de dâhil ediyor ve ev sahibi ülke anlaşmalarının Suriye özelinde farklılaştığına işaret ediyor.
Türkiye: İncirlik’in rolü ve sınırlılıkları
Reuters, Türkiye’de İncirlik Hava Üssü’nün ortak kullanımda olduğunu; uluslararası koalisyon faaliyetlerinde kullanıldığını ve ayrıca üste ABD nükleer başlıklarının bulunduğunu aktarıyor.
ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı Military OneSource verisi ise İncirlik’te yaklaşık 1.465 askerî personel ve buna ek sivil/DoD çalışanı bulunduğunu bildiriyor.
Bu tablo, Türkiye’nin ABD’nin bölgesel mimarisinde bir “ileri konuşlanma noktası” olmakla birlikte; operasyonların kapsamının siyasi/ittifak dinamikleri ve ikili mutabakatlarla şekillendiğini de gösteriyor.
“Güç” yalnızca üs sayısı değil: Neyi mümkün kılıyor?
ABD’nin Ortadoğu’daki üs ağı, tek tek tesislerin kapasitesinden çok, ağ etkisi üzerinden “güç” üretiyor:
Komuta-kontrol: El Udeyd gibi düğümler, hava harekâtını ve bölgesel koordinasyonu merkezileştiriyor.
Denizden süreklilik: Bahreyn’deki 5. Filo karargâhı, denizde varlık göstermeyi ve kriz yönetimini kolaylaştırıyor.
Lojistik derinlik: Kuveyt ve çevresindeki tesisler, intikal/ikmal kapasitesi sağlayarak “sürdürme” gücünü artırıyor.
Hava ve füze savunma mimarisi: Suudi Arabistan ve Körfez’deki unsurlar, entegre savunma tartışmalarının merkezinde yer alıyor.
Önceden konuşlandırılmış stoklar: İsrail’de bulunan WRSA‑I gibi depolar, “acil durumda hızlı ikmal” mantığıyla ABD’nin lojistik esnekliğini büyüten bir unsur olarak geçiyor.
Son haftalardaki yığınak ne anlatıyor?
Bölgedeki üs ağı “sabit altyapı”yı sağlarken, kriz anlarında asıl farkı yaratan unsur çoğu zaman deniz ve hava unsurlarının hızla bölgeye kaydırılması oluyor. Reuters, USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve eşlik eden savaş gemilerinin Ortadoğu bölgesine girdiğini ve bunun ABD’nin seçenek setini genişlettiğini aktarıyor.
Bu tür sevkiyatlar, üs ağının “güç çarpanı” rolünü—yani hazır pistler, limanlar, ikmal hatları ve komuta merkezleri olmadan sürdürülebilir bir yığınağın zorlaşacağını—gösteriyor.