Avrupa'nın Askeri Kapasitesi, Kimlik Krizi, ABD'nin Yayılmacı Politikaları ve ABD-Çin Rekabetinin Küresel Etkileri

Yazar: Hamdi Bağcı

1. Avrupa’nın ABD ile askerî olarak savaşma kapasitesi: güç dengeleri, teknoloji ve siyasi irade

1.1 NATO içindeki güç dengeleri ve liderlik

Avrupa’nın askerî kapasitesi değerlendirilirken NATO’nun merkezi rolü ve ABD’nin ittifak içindeki liderliği belirleyici olmaya devam etmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde Avrupa, güvenliğini büyük ölçüde ABD’nin sağladığı nükleer şemsiye ve askerî varlık üzerinden inşa etmiştir. 2026 yılı itibarıyla NATO’nun 32 üyesi bulunmakta; ABD, askerî kapasite, teknoloji ve stratejik komuta açısından ittifakın tartışmasız lideri konumunu sürdürmektedir.

NATO’nun 2026 yılı için belirlediği askerî bütçe 2,42 milyar avro olarak açıklanmıştır. Sivil bütçe ise 528,2 milyon avro olup toplam ortak bütçe yaklaşık 2,95 milyar avroya ulaşmaktadır. Bu bütçeler; askerî adaptasyon, müttefikler arası birlikte çalışabilirlik, kriz önleme ve yönetimi ile işbirliğine dayalı güvenliğe katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bununla birlikte ortak bütçeler, üye ülkelerin ulusal savunma harcamalarıyla kıyaslandığında sınırlı bir ölçeğe sahiptir.

ABD’nin NATO içindeki liderliği, yalnızca kapasiteyle değil; stratejik vizyon ve karar alma süreçlerindeki belirleyici rolüyle de pekişmektedir. Özellikle Ukrayna Savaşı sonrasında ABD’nin Avrupa güvenliğine verdiği destek ve askerî varlığını artırması, ittifakın caydırıcılığını güçlendirmiştir. Ancak son yıllarda “Önce Amerika” (America First) yaklaşımıyla birlikte, Avrupa’nın kendi savunma kapasitesini artırması yönündeki baskı da artmıştır.

1.2 Avrupa’nın savunma harcamaları ve GSYH oranları

Avrupa ülkeleri 2022’den itibaren askerî harcamalarını hızla artırmaya başlamıştır. 2025 yılında AB üyesi 27 ülkenin toplam savunma harcamalarının 381 milyar avroya ulaşarak rekor kırması beklenmektedir. Bu rakam, AB GSYH’sinin yaklaşık %2,1’ine karşılık gelmektedir. NATO ise 2025 yılında savunma harcamalarının GSYH’nin %2,6’sına ulaştığını; 2035’e kadar bu oranın %5’e çıkarılmasının hedeflendiğini açıklamıştır.

2023 itibarıyla seçili AB ülkelerinde savunma harcamalarının GSYH’ye oranı

Ülke	Savunma harcaması (GSYH, %)
Letonya	3,1
Estonya	2,7
Litvanya	2,5
Yunanistan	2,2
Polonya	2,1
Fransa	1,8
Almanya	1,1
AB ortalaması	1,3

Veriler, Rusya tehdidini daha yakından hisseden Doğu Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını hızla artırdığını; Batı Avrupa’nın ise hedeflenen seviyelerin gerisinde kaldığını göstermektedir.

Buna karşın, harcamalardaki artış Avrupa’nın askerî sanayi kapasitesi ve mühimmat stoklarında Ukrayna Savaşı’nın ortaya çıkardığı yüksek talebi karşılamaya yetmemektedir. Özellikle mühimmat ve ağır silah üretimindeki darboğazlar, uzun süreli savaş kabiliyeti açısından zafiyet olarak öne çıkmaktadır.

1.3 Teknolojik yeterlilik: İHA, siber, uzay ve yapay zekâ

Avrupa’nın askerî teknoloji kapasitesi, ABD ile kıyaslandığında önemli eksiklikler barındırmaktadır. İHA, siber güvenlik, uzay ve yapay zekâ gibi yeni nesil alanlarda ABD’nin belirgin bir üstünlüğü bulunur. Avrupa bu başlıklarda yatırımlarını artırsa da, Ukrayna Savaşı’nın işaret ettiği üzere İHA teknolojisi ve üretim kapasitesi açısından geride kalabilmektedir.

Avrupa Komisyonu’nun 2025’te yayımladığı “Savunma Hazırlık Yol Haritası 2030”; İHA savunma girişimi, Doğu Kanadı gözetimi, Avrupa Hava Kalkanı ve Avrupa Uzay Kalkanı gibi projelerle teknolojik kapasitenin artırılmasını hedeflemektedir. Ayrıca yapay zekâ ve kuantum teknolojileri gibi yenilikçi savunma çözümlerine yatırım yapılması, askerî dönüşümün hızlandırılmasına dönük bir yaklaşım olarak konumlanmaktadır.

Buna rağmen savunma sanayisinin entegrasyonu, ortak tedarik ve üretim kapasitesinin artırılması gibi alanlarda yapısal sorunlar sürmektedir. Özellikle mühimmat, ağır silah ve ileri teknoloji üretiminde ABD merkezli tedarik zincirlerine bağımlılık devam etmektedir.

1.4 Siyasi irade ve iç bütünlük: Macaristan örneği

Avrupa’nın askerî kapasitesindeki zayıf halkalardan biri, siyasi irade ve iç bütünlük konusundaki kırılganlıktır. AB’nin dış politika ve savunma kararlarında oybirliği gerekliliği, Macaristan gibi ülkelerin vetolarıyla zaman zaman tıkanmaktadır. Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın AB bütçesi ve Ukrayna’ya destek başlıklarında veto tehdidi üzerinden Brüksel ile Budapeşte arasındaki gerilimi artırması, bu kırılganlığı görünür kılmıştır.

Bu durum, AB’nin ortak savunma politikası geliştirme çabalarını sekteye uğratmakta ve stratejik bütünlüğün sınırlı kaldığını göstermektedir. Ayrıca oybirliği mekanizması, hızlı ve etkili tepki kapasitesini de daraltmaktadır. Bu nedenle AB içinde nitelikli çoğunluk esasına geçiş ve veto mekanizmasının sınırlandırılması yönündeki tartışmalar güçlenmektedir.

1.5 Avrupa’nın bağımsız savaş kabiliyeti ve NATO’ya bağımlılık

Avrupa’nın NATO’dan bağımsız bir savaş kabiliyeti geliştirmesi kısa ve orta vadede gerçekçi görünmemektedir. Uzman değerlendirmeleri, Avrupa’nın tek başına ABD ile askerî olarak savaşabilecek kapasiteye ulaşmasının uzun yıllar alacağına işaret etmektedir. Nükleer caydırıcılık, stratejik hava taşımacılığı, istihbarat ve ileri teknoloji gibi alanlarda ABD desteği olmaksızın Avrupa’nın kolektif savunma kapasitesi belirgin biçimde zayıflayacaktır.

Ukrayna Savaşı, askerî özerklik arayışını hızlandırmış olsa da pratikte NATO şemsiyesi ve ABD liderliği olmadan kıta güvenliğinin sağlanması güç görünmektedir. Finlandiya ve İsveç gibi tarafsız ülkelerin NATO’ya katılımı da bu bağımlılığın somut göstergeleri arasında değerlendirilebilir.

Avrupa’nın küresel krizlerde pasifliği ve kimlik krizi: sosyopolitik etkiler ve genç nüfusun algısı

2.1 Küresel krizlerde pasiflik ve etkisizlik algısı

Avrupa Birliği, son yıllarda küresel krizlerde pasif veya etkisiz bir aktör olarak algılanabilmektedir. Ukrayna Savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar ve Çin’in yükselişi karşısında AB’nin ortak ve kararlı bir dış politika üretmekte zorlanması, bu algıyı beslemiştir. ABD liderliğinde şekillenen krizlerde AB’nin çoğu zaman “hakem” rolüyle sınırlı kalması ve “oyuncu” kapasitesini zayıf göstermesi, Avrupa kamuoyunda gelecek ve kimlik tartışmalarını derinleştirmektedir.

Ekonomik büyüme, inovasyon ve teknoloji alanlarında ABD ve Çin’in gerisinde kalan Avrupa, “Brüksel Etkisi” olarak adlandırılan düzenleme/standart belirleme gücünü korusa da bu etki, tek başına teknolojik yenilikçilik ve pazar hâkimiyetinin yerini dolduramamaktadır.

2.2 Kimlik krizi ve AB’nin iç bütünlüğü

Avrupa kimliği, tarihsel olarak ulus-devlet kimlikleriyle rekabet eden; çoğu zaman belirsiz ve kırılgan bir üst kimlik olarak tanımlanmıştır. 2020’li yıllardaki göç dalgaları, ekonomik durgunluk ve güvenlik kaygıları, AB kimliğini sınamış; dayanışma ve ortak değerler ekseninde hareket kapasitesini zayıflatmış; ulusal çıkarların öne çıktığı bir iklimi güçlendirmiştir.

Dış politika ve savunma kararlarında oybirliği gerekliliği; Macaristan ve Polonya gibi ülkelerin vetolarıyla sık sık gündeme gelen tıkanıklık tartışmalarını büyütmekte, iç bütünlüğe ilişkin kırılganlığı artırmaktadır.

2.3 Genç nüfusun algısı ve gelecek beklentileri

Avrupa’da genç nüfusun algısı; ekonomik belirsizlik, yaşam maliyeti ve kimlik krizinin etkisiyle karmaşık bir tablo sunmaktadır. 2024 Eurobarometre Gençlik Anketi’ne göre gençlerin en çok önemsediği değerler insan hakları, demokrasi ve barışın korunmasıdır (%45). Buna karşılık gençlerin %40’ı artan fiyatlar ve yaşam maliyetlerini, %33’ü çevre ve iklim değişikliğini, %31’i ise ekonomik durum ve iş yaratmayı AB’nin öncelikli konuları olarak görmektedir.

Gençlerin AB’nin öncelik vermesini istediği konular (özet)

Konu	Yüzde (%)
Artan fiyatlar, yaşam maliyeti	40
Çevre ve iklim değişikliği	33
Ekonomik durum ve iş yaratmak	31
Toplumsal koruma ve sağlık	29
Eğitim ve öğretim	27
AB’nin savunması ve güvenlik	21

Aynı çerçevede, gençlerin önemli bir bölümü ulusal kimliğe ve yerel topluluğa bağlılık hissetmekte; kendini öncelikli olarak “Avrupalı” kimliğiyle tanımlayanların oranı daha sınırlı kalmaktadır. Bu durum, AB’nin üst kimlik inşa sürecindeki zorluklara işaret eder.

2.4 Popülizm, aşırı sağ ve AB’nin geleceği

Son on yılda Avrupa’da popülizm ve aşırı sağın yükselişi, AB bütünleşme süreci ve iç istikrar açısından risk alanı oluşturmaktadır. 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde sağ popülist ve aşırı sağ partilerin birçok ülkede güçlü sonuçlar alması; kutuplaşmayı artırmış, AB karşıtı söylemlerin etkisini genişletmiştir.

Bu partiler, göç, güvenlik ve kimlik başlıklarını mobilize ederek AB yetkilerinin azaltılması ve ulusal egemenliğin güçlendirilmesi hedeflerini öne çıkarabilmektedir. Bu tablo, reform ve genişleme gündemlerini bloke edebilecek bir risk alanı yaratırken, karar alma süreçlerindeki tıkanıklık AB’nin küresel aktör kapasitesini de sınırlamaktadır.

2.5 Demografik değişim, göç ve işsizlik

Avrupa’nın demografik yapısı yaşlanmakta; genç nüfusun oranı azalmakta; göç ise nüfus artışının ana kaynaklarından biri haline gelmektedir. Bu eğilimler kamu harcamalarını artırırken, genç işsizliği gibi yapısal sorunları da derinleştirebilmektedir. Sosyal entegrasyon, eğitim ve istihdam politikalarında beklentilerin karşılanamaması, AB’nin geleceğine dair iyimserliği zayıflatmaktadır.

ABD Başkanı’nın yayılmacı/müdahaleci politikalarının riskleri: Orta Doğu, Asya ve Avrupa’da etkiler

3.1 ABD dış politikasının evrimi: yalnızcılıktan hegemonyaya

ABD dış politika stratejisi tarihsel olarak yalnızcılık (izolasyonizm), güç dengesi ve hegemonya arasında salınmıştır. 20. yüzyılın başında Monroe Doktrini ile başlayan yalnızcılık, İkinci Dünya Savaşı sonrasında küresel liderlik ve müdahaleciliğe evrilmiştir. Soğuk Savaş boyunca SSCB’yi çevreleme ve caydırma politikası izleyen ABD, 1991 sonrası dönemde tek kutuplu düzenin başat aktörü olmuştur.

Hegemonya stratejisi; askerî, ekonomik, siyasi ve ideolojik unsurları bir araya getirerek küresel düzeni şekillendirmeyi hedeflemiş; uluslararası kurumlar, enerji güvenliği ve müttefik ağları üzerinden pekiştirilmiştir.

3.2 Yayılmacı/müdahaleci politikaların riskleri: genel çerçeve

ABD’nin yayılmacı ve müdahaleci dış politikası, dünya barışı ve uluslararası düzen açısından çeşitli riskler üretebilmektedir. Bölgesel istikrarsızlık, radikalleşme, müttefikler arasında güvensizlik ve küresel güç rekabetinin tırmanması bu riskler arasındadır.

Ukrayna ve Orta Doğu’daki çatışmalarda ABD’nin rolü, Avrasya coğrafyasında yeni askerî senaryoları gündeme getirmiştir. İran, Pakistan ve Hindistan arasındaki gerilimlerin artması, çok cepheli çatışma riskini büyütebilecek bir çerçeve olarak değerlendirilmektedir.

3.3 Orta Doğu’da ABD politikalarının etkileri: vaka çerçevesi

ABD’nin Orta Doğu politikası, 1990’lardan itibaren askerî müdahaleler, rejim değişikliği girişimleri ve enerji güvenliği öncelikleriyle şekillenmiştir. Körfez Savaşı, Irak’ın işgali, Arap Baharı süreci ve Suriye iç savaşı, bu müdahaleciliğin örnekleri arasında sayılmaktadır.

Kısa vadede askerî başarılar elde edilse de uzun vadede radikalleşme, devlet kapasitesinin zayıflaması ve Amerikan karşıtlığının artması gibi sonuçlar tartışma konusu olmuştur. Irak ve Suriye’deki istikrarsızlıklar, bölgesel güç dengelerini sarsmış ve yeni güvenlik tehditlerine zemin hazırlamıştır.

ABD’nin İsrail’e verdiği güçlü destek, Filistin meselesinde barış sürecinin tıkanması ve bölgesel kutuplaşmanın derinleşmesi tartışmalarıyla birlikte anılmaktadır. Yemen’de Husilere yönelik ABD ve Birleşik Krallık hava saldırıları da vekâlet savaşları ve insani krizin ağırlaşması bağlamında değerlendirilmektedir.

3.4 Asya’da ABD politikalarının etkileri: Orta Asya ve Pasifik

ABD’nin Asya politikası; Çin ve Rusya etkisini dengelemeye, enerji ve ticaret hatlarını güvenceye almaya ve bölgesel ittifakları güçlendirmeye odaklanmaktadır. Orta Asya’da askerî işbirliği, enerji yatırımları ve “demokrasi teşvikleri” bu yaklaşımın araçları arasında yer almıştır.

Bununla birlikte, insan hakları ve demokrasi başlıklarında baskı algısı, bazı Orta Asya ülkelerini Rusya ve Çin’e daha fazla yakınlaştırabilmiştir. 2021’de Afganistan’dan çekilme, bölgesel güvenlik mimarisi tartışmalarını etkileyen bir eşik olarak görülmüştür.

Pasifik’te ABD; Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Filipinler ile askerî işbirliğini derinleştirerek Çin’in yükselişini dengelemeyi hedeflemektedir. Tayvan ve Güney Çin Denizi kaynaklı gerilimler ise caydırıcılık, silahlanma ve kriz yönetimi başlıklarını öne çıkarmaktadır.

3.5 Avrupa’da ABD politikalarının etkileri: Ukrayna Savaşı ve güvenlik mimarisinin dönüşümü

ABD’nin Ukrayna Savaşı’ndaki liderliği, Avrupa’nın güvenlik mimarisini dönüştürmüştür. ABD’nin askerî ve mali desteği, Ukrayna’nın direncini güçlendirmiş; Rusya’nın ilerleyişini sınırlayan bir faktör olarak görülmüştür. Buna karşılık ABD’nin Avrupa’daki rolünü azaltmaya dönük açıklamalar, AB’nin savunma kapasitesini artırma baskısını büyütmüştür.

Avrupa’dan asker ve silah çekme tartışmaları, NATO içindeki güç dengeleri ve transatlantik ittifakın geleceği açısından belirsizlik üretmiştir. Savunma harcamalarının artırılması talepleri, Avrupa’nın “stratejik özerklik” arayışını hızlandıran unsurlardan biri olarak ele alınmıştır.

3.6 Küresel riskler ve uluslararası düzen

ABD’nin müdahaleci çizgisi; müttefikler arasında güven sorunları, radikalleşme ve büyük güç rekabetinin sertleşmesi gibi sonuçlar doğurabilmektedir. ABD-Çin ve ABD-Rusya ilişkilerinin “sıfır toplamlı” bir rekabet mantığına yaklaşması, üçüncü ülkelerin manevra alanını daraltabilir; küresel yönetişimde boşluklar yaratabilir.

ABD-Çin rekabetinin küresel sisteme etkileri: ekonomik, çevresel ve diplomatik sonuçlar

4.1 Ekonomik boyut

2026 itibarıyla ABD-Çin rekabeti; ticaret, teknoloji, savunma ve diplomasi alanlarında küresel dengeleri belirlemeye devam etmektedir. Karşılıklı bağımlılık sürse de stratejik alanlarda “seçici ayrışma” (selective decoupling) eğilimleri öne çıkmaktadır.

ABD teknoloji ihracat kontrolleri ve yatırım kısıtlamalarıyla Çin’in ilerleyişini yavaşlatmaya çalışırken; Çin yerli üretim kapasitesini artırmakta ve alternatif pazarlara yönelmektedir. Yarı iletkenler, yapay zekâ, yeşil teknolojiler ve ileri üretim kapasitesi gibi alanlar rekabetin yoğunlaştığı başlıklardır.

Çin’in Kuşak ve Yol Projesi kapsamında Avrasya’da büyük ölçekli projelere kaynak ayırması; ABD’nin ise enerji hatları ve kara taşımacılığı güzergâhları üzerinden karşı ağlar kurma arayışı, jeoekonomik rekabeti derinleştirmektedir. Ticaret savaşları, tarifeler ve tedarik zinciri kırılmaları küresel belirsizliği artırmakta; özellikle gelişmekte olan ülkeler üzerinde baskı yaratabilmektedir.

4.2 Çevresel rekabet ve yeşil teknolojiler

ABD, Çin ve AB arasında sıfır karbon teknolojilerinde belirgin bir rekabet yaşanmaktadır. Yenilenebilir enerji, bataryalı elektrikli araçlar ve ısı pompaları gibi alanlarda Çin güçlü bir üretim ve ölçek avantajına sahiptir; AB ise bazı alt başlıklarda (ör. yenilenebilir enerji ve ısı pompaları) önemli bir kapasite sergilemektedir. ABD ise inovasyon ve Ar-Ge yatırımlarında güçlü bir performans sunmaktadır.

2022’de Çin’in yenilenebilir enerjiye 538 milyar dolar, AB’nin 180 milyar dolar ve ABD’nin 138 milyar dolar yatırım yaptığı bilgisi bu rekabetin ölçeğini göstermektedir. Bununla birlikte yeşil teknolojiler rekabeti; tedarik zinciri bağımlılıkları, nadir elementler ve teknoloji üstünlüğü mücadelesi üzerinden yeni jeopolitik riskler üretmektedir. Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki ağırlığı, ABD ve AB açısından stratejik bir zafiyet olarak görülmektedir.

4.3 Diplomatik sonuçlar ve çok kutupluluk tartışması

ABD-Çin rekabeti, sistemin çok kutupluluğa mı yoksa iki kutuplu bir düzene mi evrildiği tartışmalarını gündeme taşımıştır. 2025 itibarıyla rekabetin giderek ABD ve Çin tarafından belirlenen “eş hegemonik” iki kutupluluğa yaklaştığı; ancak bunun Soğuk Savaş’taki katı bloklaşmadan farklı biçimde, rekabet ve sınırlı işbirliğinin aynı anda görülebildiği daha esnek bir karakter taşıdığı değerlendirilmektedir.

Avrupa, Rusya, Hindistan ve diğer bölgesel güçlerin etki alanını büyütmeye çalıştığı bir dönemde, ABD’nin askerî, ekonomik ve teknolojik üstünlüğü hâlâ belirleyici bir faktör olarak kalmaktadır. ABD’nin daha kapsayıcı bir küresel sistem kurma kapasitesi ise iç siyasi kutuplaşma ve müttefiklerle yaşanan güven sorunları nedeniyle sınırlı görülebilir. RAND Corporation’ın 2025 tarihli raporu çerçevesinde, rekabetin tamamen çatışmaya mahkûm olmadığı; ancak yönetilebilir bir çerçeveye oturtulmasının kritik olduğu vurgulanmaktadır.

4.4 Tayvan ve Güney Çin Denizi: askerî ve diplomatik gerilimler

Tayvan, 2026 itibarıyla ABD-Çin rekabetinin en riskli sıcak noktalarından biri olarak öne çıkmaktadır. Çin’in 2027’ye kadar askerî kapasite hedefleri, ABD’nin Tayvan’a desteğini artırmasıyla birlikte değerlendirilmekte; bölgesel müttefiklerin güvenlik kaygıları yükselmektedir.

2025 yılında Çin’in Tayvan çevresindeki kapsamlı tatbikatları ve ABD’nin 11 milyar dolarlık silah paketini onaylaması, gerilimin askerî boyutunu büyüten gelişmeler olarak kayda geçmiştir. Güney Çin Denizi’nde Çin’in “gri bölge” taktikleri ve deniz/hava sahası sürtüşmeleri, istikrarsızlık riskini artırmaktadır. ABD’nin Filipinler ve Japonya ile askerî işbirliğini derinleştirmesi, bu denklemde caydırıcılık ve güç gösterisi yarışını beslemektedir.

4.5 Yönetilebilir rekabet ve sistem sürdürülebilirliği

ABD-Çin rekabetinin sürdürülebilirliği; ekonomik karşılıklı bağımlılık, çevresel işbirliği ve diplomatik istikrar mekanizmalarının güçlendirilmesine bağlıdır. RAND raporunda vurgulandığı çerçeveyle, rekabetin “yönetilebilir” kalması; kriz yönetimi, iletişim kanallarının açık tutulması ve risk algılarının doğru yönetilmesini gerektirir.

Sonuç ve değerlendirme

2026 yılı itibarıyla Avrupa’nın ABD ile askerî olarak savaşabilecek kapasiteye ulaşması kısa ve orta vadede gerçekçi görünmemektedir. NATO içindeki güç dengeleri, savunma harcamalarındaki artış ve teknolojik yatırımlar Avrupa’nın savunma kapasitesini güçlendirse de siyasi irade ve iç bütünlükteki kırılganlıklar bağımsız askerî güç olma yolunda ciddi engeller oluşturmaktadır. AB’nin ortak savunma vizyonu, veto krizleri ve popülist/aşırı sağ hareketlerin yükselişiyle daha da zorlanmaktadır.

AB’nin küresel krizlerde pasiflik algısı, genç nüfusun gelecek algısını ve iç bütünlüğü olumsuz etkileyebilmektedir. Ekonomik belirsizlikler, işsizlik ve kimlik tartışmaları reform kapasitesini sınamaktadır.

ABD’nin müdahaleci çizgisi, Orta Doğu, Asya ve Avrupa’da istikrarsızlık, radikalleşme ve müttefikler arası güvensizlik gibi risk alanları doğurabilmektedir. ABD’nin küresel liderliği ise iç siyasi kutuplaşma ve müttefiklerle yaşanan gerilimler nedeniyle dönemsel dalgalanmalar gösterebilmektedir.

ABD-Çin rekabeti; ticaret, teknoloji, çevre ve güvenlik başlıklarında küresel sistemi yeniden şekillendirmektedir. Bu rekabetin sürdürülebilirliği, yönetilebilir bir çerçeve kurulmasına ve uluslararası işbirliği kanallarının açık tutulmasına bağlıdır. Uluslararası sistem, çok kutupluluğa evrilen; ancak hâlâ ABD ve Çin’in belirleyici olduğu bir döneme girmiş görünmektedir. Bu yeni dönemde kriz yönetimi, işbirliği ve stratejik sabır, küresel barış ve istikrar açısından kritik önem taşımaktadır.

Kaynakça

NATO Defence Expenditure Report, 2025.
European Council on Foreign Relations (ECFR), “Europe’s Strategic Autonomy Debate”, 2024.
Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), Military Expenditure Database, 2025.
RAND Corporation, “US vs European Military Capabilities”, 2023.
Brookings Institution, “Transatlantic Security and NATO’s Future”, 2024.
European Commission, “EU-China Strategic Competition Report”, 2025.
Council on Foreign Relations (CFR), “US Foreign Policy and Expansionism”, 2024.
Carnegie Endowment for International Peace, “Risks of US Interventionism”, 2023.
Chatham House, “Europe’s Identity Crisis in Global Politics”, 2024.
Pew Research Center, “European Youth and Future Perceptions”, 2025.
International Monetary Fund (IMF), “Global Economic Outlook”, 2025.
World Bank, “US-China Trade Rivalry Impact”, 2024.
UNCTAD, “Global Supply Chains and Geopolitics”, 2025.
Financial Times, “US-China Tech War Escalates”, 2025.
BBC News, “Europe’s Military Readiness Debate”, 2024.
Politico Europe, “EU’s Strategic Autonomy Challenges”, 2025.
Al Jazeera, “US Foreign Policy in the Middle East”, 2024.
Foreign Affairs, “The Risks of American Expansionism”, 2023.
Der Spiegel, “Germany’s Defence Spending Debate”, 2025.
Le Monde, “France’s Role in NATO”, 2024.
New York Times, “US-China Rivalry and Global Risks”, 2025.
Washington Post, “Biden/Trump Administration’s Foreign Policy Outlook”, 2025.
Bloomberg, “Global Markets and US-China Competition”, 2025.
Economist Intelligence Unit (EIU), “Future of Global Order”, 2025.