Nöbetçi Eczaneler
Adana’da bu yıl mandalinada beklenenin üzerinde verim alınmasına rağmen, alıcı bulamayan tonlarca ürün bahçelerde kaderine terk edildi. Üreticiler, maliyetlerini dahi karşılayamayan fiyatlar nedeniyle hasat yapamaz hale gelirken, fırtına ve yağışın etkisiyle ağaçlardan dökülen mandalinalar bahçelerin zeminini turuncuya boyadı.
Kentte bazı üreticiler, ürün tamamen ziyan olmasın diye “gelin, bedava toplayın” çağrısı yapmak zorunda kalıyor. Ancak artan girdi maliyetleri ve nakliye giderleri, bu seçeneği bile çoğu kişi için cazip olmaktan çıkarıyor.
“Bereket var ama pazar yok”
Bölgede uzun süredir çalışan tarım alanında uzman bir isim, tabloyu şöyle özetliyor:
“Bu yıl ağaçlar gerçekten dolu, rekolte yüksek. Ancak üretim planlaması ve pazarlama zinciri sağlıklı işlemediği için bolluk üreticiye kazanç yerine zarar olarak dönüyor. İç piyasada tüketim aynı hızla artmıyor, ihracatta ise yeterli kanal oluşturulamadı. Sonuçta dalda kalan her meyve hem bu yılın emeğini hem gelecek yılın verimini tehdit ediyor.”
Uzmanlar, bereketli geçen hemen her sezonda benzer manzaraların yaşandığına dikkat çekerek, sorunun ‘fazla üretim’ değil, ‘yönetilemeyen üretim’ olduğunu vurguluyor.
Hasat yapılmazsa gelecek yılın verimi düşüyor
Ziraat mühendisleri, ağaç üzerinde aşırı yük oluşturan ve zamanında toplanmayan meyvenin, yeni sezondaki çiçeklenme ve meyve oluşumunu olumsuz etkilediğine işaret ediyor:
“Mandalina hasat edilmez, meyve uzun süre ağaçta kalır ya da ağaç dibinde çürümeye bırakılırsa, bitki strese giriyor. Bu da önümüzdeki yıl verim kaybına yol açıyor. Yani bugün dalda çürüyen ürün, yarının gelir kaybı demek.”
Bu nedenle uzmanlar, ekonomik olarak cazip olmasa bile ürünün mutlaka ağaçtan indirilmesi gerektiğini, en azından meyve suyu sanayii, hayvan yemi ya da sosyal destek projelerinde kullanılmak üzere değerlendirilebileceğini belirtiyor.
“On dönüm bahçeyi toplayamıyoruz, isteyen gelsin alsın”
Adana Ovası’nda yaklaşık 10 dönümlük bahçesi olan bir üretici yaşadıklarını şöyle anlatıyor:
“Mandalina bu sene çok bereketli ama alıcı yok. Fiyat öyle bir seviyede ki işçi, kasalama, nakliye masrafını bile karşılamıyor. Bahçenin büyük kısmına daha makas vurulmadı, meyvenin önemli bir bölümü rüzgârla yere döküldü. ‘Gelin, dalından toplayın, para istemiyorum’ diyorum; ona bile rağbet az.”
Üreticiler, bu durumun yalnızca bir sezonluk bir sıkıntı olmadığını, her yıl tekrarlanan bir “değer zinciri problemi” haline geldiğini dile getiriyor.
Uzmanlardan çağrı: “Kooperatifler ve kamu alımı devreye girmeli”
Tarım ekonomisi alanında çalışan uzmanlar, krizin çözümü için birkaç başlıkta adım atılması gerektiğini ifade ediyor:
- Kooperatifleşmenin güçlendirilmesi,
- İhracat pazarlarına erişimi kolaylaştıracak lojistik ve sözleşmeli üretim modelleri,
- Fazla ürünü, sosyal yardımlar ve okul beslenme programlarında kullanmak üzere kamu alım mekanizmalarının devreye girmesi,
- Bölgeye özel soğuk hava deposu ve işleme tesisi yatırımları.
Uzmanlar, “Bugün Adana’daki mandalina, üreticinin elinde kaldığı için değer bulmuyor; ama aynı ürün, birkaç gün sonra başka şehirlerde ve market raflarında çok daha yüksek fiyatlarla satılabiliyor. Aradaki bu uçurum kapatılmadıkça, üretici her bereketli yılda aynı acı tabloyla karşılaşacak” uyarısında bulunuyor.