17 A\u011fustos 1999 depreminin y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fc yakla\u015f\u0131rken, b\u00fcy\u00fck afetlerin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan kayg\u0131, korku ve travma tepkilerinin insan ya\u015fam\u0131ndaki etkileri yeniden g\u00fcndeme geldi. Uzmanlar, deprem sonras\u0131 g\u00f6r\u00fclen her kayg\u0131 ve stres belirtisinin ruhsal bir hastal\u0131k olarak de\u011ferlendirilmemesi gerekti\u011fini, ancak belirtilerin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131 etkileyecek d\u00fczeye ula\u015fmas\u0131 halinde profesyonel deste\u011fin \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n
\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi NP\u0130STANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. Erman \u015eent\u00fcrk, deprem gibi b\u00fcy\u00fck felaketlerden sonra yeti\u015fkinlerde ve \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclebilen ruhsal tepkileri, bu belirtilerin hangi durumlarda ola\u011fan kabul edilebilece\u011fini ve ne zaman profesyonel yard\u0131m al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
Her deprem ya\u015fayan travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu geli\u015ftirmiyor<\/strong><\/p>\n B\u00fcy\u00fck ve tehdit edici olaylar\u0131n haf\u0131zada s\u0131radan an\u0131lardan farkl\u0131 \u015fekilde yer edebildi\u011fini belirten Do\u00e7. Dr. Erman \u015eent\u00fcrk, ki\u015finin ya\u015fanan olay\u0131n \u00fczerinden y\u0131llar ge\u00e7ti\u011fini bilmesine ra\u011fmen baz\u0131 ses, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, sars\u0131nt\u0131, tarih veya haberlerin ge\u00e7mi\u015fteki korku ve s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 yeniden canland\u0131rabilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n Travma sonras\u0131 stres belirtileri bulunan ki\u015filerde olay\u0131n istemsiz bi\u00e7imde hat\u0131rlanmas\u0131, k\u00e2buslar, olayla ilgili hat\u0131rlat\u0131c\u0131lara kar\u015f\u0131 yo\u011fun duygusal veya bedensel tepkiler ve kolay irkilme gibi durumlar\u0131n g\u00f6r\u00fclebilece\u011fine i\u015faret eden \u015eent\u00fcrk, ancak bunun deprem ya\u015fayan herkes i\u00e7in ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n \u015eent\u00fcrk, \u201cB\u00fcy\u00fck bir deprem ya\u015fam\u0131\u015f herkes travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu geli\u015ftirmez. \u0130nsanlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131nda ilk d\u00f6nemde g\u00f6r\u00fclen yo\u011fun stres tepkileri zaman i\u00e7erisinde azal\u0131r.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n Y\u0131l d\u00f6n\u00fcmleri an\u0131lar\u0131 yeniden canland\u0131rabilir<\/strong><\/p>\n Deprem y\u0131l d\u00f6n\u00fcmleri de baz\u0131 ki\u015filer i\u00e7in \u00f6nemli bir tetikleyici olabiliyor. Aradan uzun y\u0131llar ge\u00e7mesine ra\u011fmen belirli tarihler, haberler veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan korkunun yeniden hissedilmesine neden olabiliyor.<\/p>\n \u015eent\u00fcrk, bu durumun ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 olay\u0131 geride b\u0131rakamad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorumlanmas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Travman\u0131n \u015fiddeti, \u00f6l\u00fcm veya yaralanma tehdidi, yak\u0131n kayb\u0131, enkaz alt\u0131nda kalma, bar\u0131nma ve g\u00fcvenlik sorunlar\u0131, \u00f6nceki ya\u015fam deneyimleri ve sosyal destek gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn travman\u0131n ruhsal etkileri \u00fczerinde belirleyici olabilece\u011fini kaydetti.<\/p>\n \u015eent\u00fcrk, \u201cBu, olay\u0131n hi\u00e7 geride kalmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez; baz\u0131 hat\u0131rlat\u0131c\u0131lar\u0131n y\u0131llar sonra bile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir duygusal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6sterir.\u201d dedi.<\/p>\n Deprem kayg\u0131s\u0131 tek ba\u015f\u0131na ruhsal bozukluk anlam\u0131na gelmiyor<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye gibi deprem riskinin g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu toplumlarda deprem konusunda kayg\u0131 duyman\u0131n tek ba\u015f\u0131na psikiyatrik bir hastal\u0131k belirtisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan \u015eent\u00fcrk, belirli d\u00fczeydeki kayg\u0131n\u0131n ki\u015fiyi \u00f6nlem almaya y\u00f6neltebilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n Deprem kayg\u0131s\u0131n\u0131n, ya\u015fan\u0131lan binan\u0131n g\u00fcvenli\u011finin sorgulanmas\u0131na, aile afet plan\u0131 haz\u0131rlanmas\u0131na ve acil durumlara kar\u015f\u0131 tedbir al\u0131nmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayabilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, as\u0131l problemin haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmakla s\u00fcrekli bir tehlike varm\u0131\u015f gibi ya\u015famak aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131n ortadan kalkmas\u0131yla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n B\u00fcy\u00fck depremlerden veya yo\u011fun deprem tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan sonra ki\u015filerin k\u00fc\u00e7\u00fck sars\u0131nt\u0131lara, bina seslerine ve \u00e7evredeki hareketlere daha fazla dikkat edebildi\u011fini kaydeden \u015eent\u00fcrk, baz\u0131 insanlar\u0131n uykudan daha kolay uyanabildi\u011fini, yak\u0131nlar\u0131na ula\u015famama veya ya\u015fad\u0131klar\u0131 binan\u0131n g\u00fcvenli\u011fi konusunda daha fazla endi\u015fe ya\u015fayabildi\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n Afet sonras\u0131 stres tepkileri zamanla azalabilir<\/strong><\/p>\n Deprem gibi b\u00fcy\u00fck afetlerin ard\u0131ndan kayg\u0131, \u00fcz\u00fcnt\u00fc, uyku g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc, huzursuzluk ve \u00e7abuk \u00f6fkelenme gibi stres tepkilerinin g\u00f6r\u00fclmesinin beklenebilece\u011fini ifade eden \u015eent\u00fcrk, bu belirtilerin bir\u00e7ok ki\u015fide zaman i\u00e7erisinde azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n Ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olan\u0131n belirsizli\u011fi tamamen ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten \u015eent\u00fcrk, ki\u015filerin kontrol edebildi\u011fi ve edemedi\u011fi alanlar\u0131 birbirinden ay\u0131rmas\u0131n\u0131n daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funu dile getirdi.<\/p>\n Binan\u0131n g\u00fcvenli\u011fini kontrol ettirmek, aile afet plan\u0131 olu\u015fturmak, acil durum \u00e7antas\u0131 haz\u0131rlamak ve do\u011fru bilgi kaynaklar\u0131na ula\u015fmak gibi \u00f6nlemlerin al\u0131nabilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, buna kar\u015f\u0131l\u0131k depremin tam olarak ne zaman ger\u00e7ekle\u015fece\u011fine ili\u015fkin s\u00fcrekli kesinlik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n ki\u015fiye ger\u00e7ek bir kontrol sa\u011flamayabilece\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n Korkulan ortamlardan s\u00fcrekli ka\u00e7\u0131nmak kayg\u0131y\u0131 art\u0131rabilir<\/strong><\/p>\n Deprem kayg\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda bina g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc, hafif bir titre\u015fim veya benzer uyaranlarla yeniden ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, b\u00f6yle durumlarda \u00f6ncelikle ger\u00e7ek bir deprem olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n Ger\u00e7ek bir sars\u0131nt\u0131 varsa \u00f6nceli\u011fin afet g\u00fcvenli\u011fi kurallar\u0131na uymak oldu\u011funu belirten \u015eent\u00fcrk, ruhsal olarak rahatlama \u00e7abas\u0131n\u0131n fiziksel g\u00fcvenli\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irilmemesi gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n Ger\u00e7ek bir tehlike bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bedensel ve duygusal tepkinin fark\u0131na varmas\u0131n\u0131n yararl\u0131 olabilece\u011fini ifade eden \u015eent\u00fcrk, yo\u011fun kayg\u0131 s\u0131ras\u0131nda kalp at\u0131\u015flar\u0131n\u0131n h\u0131zlanmas\u0131, terleme, titreme, nefesin s\u0131kla\u015fmas\u0131 ve \u00e7evredeki hareketlere a\u015f\u0131r\u0131 dikkat kesilme gibi belirtilerin g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n Kayg\u0131 an\u0131nda dikkati bulundu\u011funuz ortama y\u00f6neltmek yard\u0131mc\u0131 olabilir<\/strong><\/p>\n \u015eent\u00fcrk, yo\u011fun kayg\u0131 ya\u015fayan ki\u015finin \u00e7evresindeki somut ayr\u0131nt\u0131lara dikkatini y\u00f6neltmesinin, bulundu\u011fu yeri ve zaman\u0131 kendisine hat\u0131rlatmas\u0131n\u0131n ve bedensel fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131n\u0131n gerginli\u011fin azalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini belirtti.<\/p>\n Otururken ayaklar\u0131n yere temas\u0131na odaklanmak ve solunumu zorlamadan yava\u015flatmak gibi y\u00f6ntemlerin bedensel gerginli\u011fi azaltabilece\u011fini dile getiren \u015eent\u00fcrk, travmatik stresle ba\u015fa \u00e7\u0131kmada gev\u015feme y\u00f6ntemlerinin, g\u00fcnl\u00fck etkinliklere yeniden y\u00f6nelmenin ve sosyal destekten yararlanman\u0131n \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n Ka\u00e7\u0131nma hayat\u0131n tamam\u0131n\u0131 etkilemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda dikkat<\/strong><\/p>\n Deprem korkusu ya\u015fayan ki\u015filerin asans\u00f6r, kapal\u0131 alan veya y\u00fcksek katl\u0131 binalar gibi korku duyduklar\u0131 ortamlardan tamamen uzak durmay\u0131 tercih edebildi\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, bunun k\u0131sa vadede rahatlama sa\u011flayabilse de uzun vadede kayg\u0131y\u0131 daha kal\u0131c\u0131 hale getirebilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n Ka\u00e7\u0131nma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n zaman i\u00e7inde geni\u015flemesi ve ki\u015finin g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n\u0131 belirlemeye ba\u015flamas\u0131 halinde yaln\u0131zca anl\u0131k pani\u011fi yat\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n yeterli olmayaca\u011f\u0131n\u0131 kaydeden \u015eent\u00fcrk, kayg\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl \u015fekilde de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n Deprem haberlerini s\u00fcrekli takip etmek kayg\u0131y\u0131 b\u00fcy\u00fctebilir<\/strong><\/p>\n Deprem gibi insanlar\u0131n kontrol\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu konularda daha fazla bilgi edinme iste\u011finin k\u0131sa s\u00fcreli olarak belirsizli\u011fi azaltt\u0131\u011f\u0131 hissini olu\u015fturabilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, bu nedenle baz\u0131 ki\u015filerin haber sitelerini, deprem uygulamalar\u0131n\u0131 ve sosyal medyay\u0131 tekrar tekrar kontrol edebildi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n \u015eent\u00fcrk, bilgi edinmek ile s\u00fcrekli kontrol etmek aras\u0131nda \u00f6nemli bir fark bulundu\u011funa dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n Afet g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine ve haberlere yo\u011fun \u015fekilde maruz kalman\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 art\u0131rabilece\u011fini ifade eden \u015eent\u00fcrk, \u00f6zellikle ayn\u0131 y\u0131k\u0131m ve kay\u0131p g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin tekrar tekrar izlenmesinin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini dile getirdi.<\/p>\n Hedef haberlerden uzakla\u015fmak de\u011fil, bilgiyle sa\u011fl\u0131kl\u0131 ili\u015fki kurmak<\/strong><\/p>\n Deprem haberlerinin tamamen hayat\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131n da do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten \u015eent\u00fcrk, \u00f6nemli olan\u0131n bilgiyle daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ili\u015fki kurulmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n Saatler boyunca y\u0131k\u0131m g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini, do\u011frulu\u011fu belirsiz tahminleri ve en k\u00f6t\u00fc senaryolar\u0131 takip etmenin zihni s\u00fcrekli ayn\u0131 tehditle me\u015fgul edebilece\u011fine dikkat \u00e7eken \u015eent\u00fcrk, sosyal medyada bilimsel bilgi ile spek\u00fclasyonun birbirine kar\u0131\u015fabildi\u011fini ifade etti.<\/p>\n G\u00fcvenilir kaynaklar\u0131n tercih edilmesi, haber kontrol\u00fcn\u00fcn g\u00fcn i\u00e7inde belirli zamanlarla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u00f6zellikle yatmadan \u00f6nce yo\u011fun afet g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine maruz kal\u0131nmamas\u0131 daha dengeli bir yakla\u015f\u0131m olarak g\u00f6sterildi.<\/p>\n \u00c7ocuklar deprem kayg\u0131s\u0131n\u0131 farkl\u0131 \u015fekillerde g\u00f6sterebilir<\/strong><\/p>\n Deprem sonras\u0131 ruhsal etkilerin \u00e7ocuklarda ya\u015f ve geli\u015fim d\u00f6nemlerine g\u00f6re farkl\u0131 \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, baz\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n korkular\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirdi\u011fini, baz\u0131lar\u0131n\u0131n ise davran\u0131\u015flar\u0131yla g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n \u00c7ocuklarda ebeveyne daha fazla yak\u0131n durma iste\u011fi, uyku sorunlar\u0131, huzursuzluk, \u00f6fke, dikkat g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc veya daha \u00f6nce kazan\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 becerilerde gerileme g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, ergenlerde ise i\u00e7e kapanma, huzursuzluk, \u00e7abuk \u00f6fkelenme, uyku ve dikkat sorunlar\u0131 ile okul i\u015flevselli\u011finde de\u011fi\u015fiklikler ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n \u015eent\u00fcrk, bu belirtilerin tek ba\u015f\u0131na \u00e7ocu\u011fun travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n \u00c7ocuklara ger\u00e7ek\u00e7i ve anla\u015f\u0131l\u0131r bilgi verilmeli<\/strong><\/p>\n Ebeveynlere \u00f6nemli g\u00f6revler d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirten \u015eent\u00fcrk, \u00e7ocuklara ya\u015flar\u0131na uygun, do\u011fru ve anla\u015f\u0131l\u0131r bilgi verilmesinin \u00f6nemine i\u015faret etti.<\/p>\n \u201cBir daha asla deprem olmayacak\u201d gibi ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan g\u00fcvenceler yerine, depremin zaman\u0131n\u0131n bilinmedi\u011fini ancak g\u00fcvende kalmak i\u00e7in yap\u0131labileceklerin bilindi\u011fini anlatan ger\u00e7ek\u00e7i bir dil kullan\u0131labilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n \u00c7ocu\u011fun konu\u015fmak istedi\u011finde dinlenmesi gerekti\u011fini ancak ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 tekrar tekrar anlatmaya zorlanmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan \u015eent\u00fcrk, g\u00fcnl\u00fck rutinlerin, okulun, oyunun ve sosyal ili\u015fkilerin yeniden kurulmas\u0131n\u0131n \u00e7ocuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi art\u0131rabilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n \u00c7ocuklar\u0131n afet g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine maruz kalmas\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmal\u0131<\/strong><\/p>\n Televizyon ve sosyal medyada yer alan y\u0131k\u0131m ve \u00f6l\u00fcm g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin \u00e7ocuklar taraf\u0131ndan tekrar tekrar izlenmesinin korku ve s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 yeniden art\u0131rabilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, ebeveynlerin bu konuda \u00f6zellikle dikkatli olmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etti.<\/p>\n Ebeveynlerin kendi kayg\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ocuklar\u0131ndan tamamen gizlemek zorunda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydeden \u015eent\u00fcrk, \u00f6nemli olan\u0131n yeti\u015fkinin kendi kayg\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ocu\u011fun ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken bir y\u00fck haline getirmemesi oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n \u00c7ocu\u011fun, yeti\u015fkinlerin zor durumlarla ba\u015f edebildi\u011fini hissetmesinin \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n Travma ile fiziksel hastal\u0131k aras\u0131nda basit bir neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi yok<\/strong><\/p>\n Travman\u0131n fiziksel sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkilerine ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerde de bulunan \u015eent\u00fcrk, ya\u015fanan bir travman\u0131n yeterince \u201ci\u015flenmemesinin\u201d ilerleyen d\u00f6nemde mutlaka fiziksel bir hastal\u0131k olu\u015fturaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki d\u00fc\u015f\u00fcncenin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n \u201cRuhsal travma ile bedensel hastal\u0131klar aras\u0131nda bu kadar basit ve do\u011frudan bir neden-sonu\u00e7 ili\u015fkisi yoktur.\u201d diyen \u015eent\u00fcrk, buna kar\u015f\u0131l\u0131k uzun s\u00fcre devam eden travma sonras\u0131 stres belirtileri ile bedensel sa\u011fl\u0131k aras\u0131nda ili\u015fki bulundu\u011funu g\u00f6steren bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n Uzun s\u00fcreli stres mevcut sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimini zorla\u015ft\u0131rabilir<\/strong><\/p>\n Travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011funun uyku bozukluklar\u0131, bedensel gerginlik, sigara veya alkol kullan\u0131m\u0131nda art\u0131\u015f, fiziksel aktivitenin azalmas\u0131 ve sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden yeterince yararlanamama gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6rle birlikte g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu ile kalp-damar ve di\u011fer kronik sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 aras\u0131nda ili\u015fkiler g\u00f6sterildi\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n Ancak bu bulgular\u0131n \u201ctravma do\u011frudan belirli bir hastal\u0131\u011fa neden olur\u201d \u015feklinde yorumlanmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan \u015eent\u00fcrk, biyolojik, davran\u0131\u015fsal ve sosyal bir\u00e7ok unsurun s\u00fcre\u00e7te etkili olabilece\u011fini kaydetti.<\/p>\n Uzun s\u00fcre devam eden stresin mevcut sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimini de zorla\u015ft\u0131rabilece\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, uyku d\u00fczeninin bozulabilece\u011fini, ki\u015filerin tedavi veya g\u00fcnl\u00fck rutinlerine daha az dikkat edebilece\u011fini, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, kas gerginli\u011fi ve mide-ba\u011f\u0131rsak yak\u0131nmalar\u0131n\u0131n stres d\u00f6nemlerinde artabilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n Profesyonel destek i\u00e7in belirli bir s\u00fcrenin ge\u00e7mesini beklemek gerekmiyor<\/strong><\/p>\n Deprem sonras\u0131nda ya\u015fanan ruhsal sorunlarda profesyonel destek almak i\u00e7in mutlaka belirli bir s\u00fcrenin dolmas\u0131n\u0131 beklemenin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten \u015eent\u00fcrk, baz\u0131 belirtilerin \u00f6zellikle dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n Depremi hat\u0131rlatan durumlarda yo\u011fun s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n devam etmesi, k\u00e2buslar veya istemsiz an\u0131lar\u0131n s\u00fcrmesi, s\u00fcrekli tetikte olma, belirgin ka\u00e7\u0131nma davran\u0131\u015f\u0131, uyku sorunlar\u0131, depresif belirtiler veya panik ataklar\u0131n devam etmesi ve bu durumlar\u0131n ki\u015finin i\u015fini, aile ili\u015fkilerini, sosyal hayat\u0131n\u0131 veya g\u00fcnl\u00fck i\u015flevselli\u011fini etkilemeye ba\u015flamas\u0131 profesyonel de\u011ferlendirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli i\u015faretler aras\u0131nda g\u00f6sterildi.<\/p>\n Kendine zarar verme d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin, belirgin umutsuzlu\u011fun veya alkol ve madde kullan\u0131m\u0131nda art\u0131\u015f\u0131n e\u015flik etti\u011fi durumlarda ise yard\u0131m araman\u0131n ertelenmemesi gerekti\u011fini belirten \u015eent\u00fcrk, travma sonras\u0131 ruhsal sorunlar\u0131n tedavisinde etkili psikoterapi y\u00f6ntemleri ve gerekti\u011finde ila\u00e7 tedavisi se\u00e7eneklerinin bulundu\u011funu ifade etti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 17 A\u011fustos 1999 depreminin y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fc yakla\u015f\u0131rken deprem kayg\u0131s\u0131n\u0131n ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki etkilerine dikkat \u00e7eken Psikiyatri Uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. Erman \u015eent\u00fcrk, b\u00fcy\u00fck afetlerin ard\u0131ndan ya\u015fanan korku, huzursuzluk ve stres tepkilerinin her ki\u015fide ayn\u0131 seyretmedi\u011fini belirtti. \u015eent\u00fcrk, \u201cB\u00fcy\u00fck bir deprem ya\u015fam\u0131\u015f herkes travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu geli\u015ftirmez.\u201d dedi.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":44181,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[286,14386,14387],"class_list":["post-44180","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","tag-deprem","tag-depremkaygisi","tag-travma"],"yoast_head":"\n