Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) b\u00fcnyesindeki Copernicus \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Servisi (C3S) analizine g\u00f6re, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak artan fosil yak\u0131t kullan\u0131m\u0131ndan kaynaklanan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi nedeniyle k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131, 1991-2020 ortalamas\u0131na g\u00f6re 2025\u2019te 0,59 derece oldu.<\/p>\n
Bu art\u0131\u015f “d\u00fcnyan\u0131n en h\u0131zl\u0131 \u0131s\u0131nan k\u0131tas\u0131” olarak nitelendirilen Avrupa i\u00e7in ise 1,17 derece \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc. Giderek artan k\u00fcresel \u0131s\u0131nma nedeniyle Avrupa’da s\u0131cak hava dalgalar\u0131 daha erken g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
May\u0131sta ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 \u015fekilde erken ve \u015fiddetli olan s\u0131cak hava dalgalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Avrupa son bir haftad\u0131r yeniden kavruluyor. A\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tehlike olu\u015ftururken, g\u0131da \u00fcretimini de olumsuz etkiliyor.<\/p>\n
AA muhabirinin Avrupa Komisyonu ve uluslararas\u0131 tar\u0131m raporlar\u0131ndan derledi\u011fi bilgilere g\u00f6re, azalan toprak nemi ve su stresi k\u0131\u015fl\u0131k mahsullerde rekolte tahminlerini a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekiyor, k\u00fcresel g\u0131da fiyatlar\u0131nda yeni bir art\u0131\u015f dalgas\u0131 riskini beraberinde getiriyor.<\/p>\n
Avrupa Komisyonu Ortak Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (JRC) taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan son Avrupa \u00dcr\u00fcn \u0130zleme (MARS) raporlar\u0131, Bat\u0131, Orta ve Do\u011fu Avrupa’da ilkbahar d\u00f6neminin kurak ge\u00e7mesinin ard\u0131ndan gelen erken s\u0131cak hava dalgalar\u0131n\u0131n toprak nemini kritik seviyelere d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koydu. Uzmanlar, El Nino anomalisiyle birle\u015fen bu y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar\u0131n bitkilerin polenle\u015fme d\u00f6nemini k\u0131saltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve k\u00f6k sistemlerini zay\u0131flatarak verim potansiyelini do\u011frudan baltalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n
S\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131ndan en fazla etkilenen \u00fcr\u00fcnlerin ba\u015f\u0131nda stratejik \u00f6neme sahip tah\u0131llar geliyor. AB verilerine g\u00f6re, bu y\u0131l Avrupa genelinde toplam tah\u0131l \u00fcretiminin ge\u00e7en sezona k\u0131yasla y\u00fczde 3,2 ila y\u00fczde 4 gerileyebilece\u011fi tahmin ediliyor. \u00d6zellikle temel g\u0131da maddesi olan yumu\u015fak bu\u011fday \u00fcretiminde y\u00fczde 6,2\u2019lik bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Kurakl\u0131ktan en \u00e7ok etkilenen bir di\u011fer \u00fcr\u00fcn olan m\u0131s\u0131rda ise \u00e7ift\u00e7iler y\u00f6n de\u011fi\u015ftiriyor. Fransa ve Balkanlar ba\u015fta olmak \u00fczere y\u00fcksek su stresi nedeniyle m\u0131s\u0131r ekim alanlar\u0131 daral\u0131rken, \u00fcreticiler suya daha dayan\u0131kl\u0131 olan ay\u00e7i\u00e7e\u011fi ve soya gibi alternatif \u00fcr\u00fcnlere y\u00f6neliyor. Avrupa’da ay\u00e7i\u00e7e\u011fi ekim alanlar\u0131nda bu nedenle y\u00fczde 14,5’lik art\u0131\u015f kaydedildi.<\/p>\n
Ge\u00e7en y\u0131l ilk olarak zirai don ve sonras\u0131nda yo\u011fun kurakl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye’de ise son d\u00f6nemdeki bol ya\u011f\u0131\u015flar bu\u011fday \u00fcretiminde y\u00fczde 15 ile 22 aras\u0131nda rekor bir verim art\u0131\u015f\u0131 getirdi.<\/p>\n
A\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar tar\u0131msal \u00fcretim kadar hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc de yak\u0131ndan etkiliyor. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve nem endeksinin y\u00fckselmesi nedeniyle \u00e7iftlik hayvanlar\u0131nda “\u0131s\u0131 stresi” ba\u015f g\u00f6sterdi. Veteriner hekimler ve hayvanc\u0131l\u0131k birlikleri, s\u0131cakl\u0131klar nedeniyle yem t\u00fcketimi azalan s\u00fct ineklerinde s\u00fct veriminin kayda de\u011fer oranda d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc rapor ediyor.<\/p>\n
K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ise El Nino’nun vurdu\u011fu Akdeniz havzas\u0131ndaki zeytinlikler ile Bat\u0131 Afrika’daki kakao plantasyonlar\u0131ndaki \u00fcretim krizleri, Avrupa pazar\u0131na do\u011frudan arz eksikli\u011fi ve y\u00fcksek fiyat olarak yans\u0131yor.<\/p>\n
Tar\u0131msal \u00fcretimde ya\u015fanan bu t\u0131kan\u0131kl\u0131k, k\u00fcresel finans ve emtia piyasalar\u0131nda da yak\u0131ndan takip ediliyor. Uluslararas\u0131 tar\u0131m bankas\u0131 Rabobank ve D\u00fcnya Bankas\u0131 analizleri, d\u00fc\u015f\u00fc\u015f e\u011filimine giren g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n yeniden yukar\u0131 y\u00f6nl\u00fc bir bask\u0131 alt\u0131na oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Tar\u0131msal \u00fcretimdeki bu daralmaya, \u00fcre g\u00fcbresi fiyatlar\u0131nda y\u00fczde 46’y\u0131 bulan art\u0131\u015f gibi y\u00fcksek girdi maliyetlerinin eklenmesi, maliyetleri do\u011frudan art\u0131r\u0131yor. Ayl\u0131k y\u00fczde 46’l\u0131k ani s\u0131\u00e7ramalar gibi y\u00fcksek girdi maliyetleri de eklenince, maliyetlerin do\u011frudan t\u00fcketiciye yans\u0131mas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale geliyor.<\/p>\n
S\u0131cakl\u0131klar nedeniyle zay\u0131flayan tar\u0131msal \u00fcretim, girdi maliyetlerindeki art\u0131\u015f ve El Nino’nun tetikledi\u011fi e\u015f zamanl\u0131 \u00fcr\u00fcn kay\u0131plar\u0131n\u0131n k\u00fcresel zincirde olu\u015fturdu\u011fu bask\u0131lar, gelecek aylarda nihai fiyatlar\u0131 etkileyerek g\u0131dada yeni bir fiyat \u015fokuna yol a\u00e7abilir.<\/p>\n
Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc (FAO) \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi, Biyo\u00e7e\u015fitlilik ve \u00c7evre Ofisi Do\u011fal Kaynaklar Uzman\u0131 Hideki Kanamaru, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar\u0131n \u00e7ift\u00e7iler, bal\u0131k\u00e7\u0131lar, hayvanc\u0131l\u0131kla ve ormanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fanlar\u0131n neyi yeti\u015ftirebilecekleri, ne zaman \u00e7al\u0131\u015fabilecekleri ve ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan tar\u0131msal gelirleri dahil bir\u00e7ok alanda belirleyici hale geldi\u011fini belirtti.<\/p>\n
A\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n, d\u00fcnyay\u0131 besleyen temel g\u0131da maddelerini \u015fimdiden etkiledi\u011fini dile getiren Kanamaru, “K\u00fcresel ortalama s\u0131cakl\u0131klardaki her 1 derecelik art\u0131\u015fla, d\u00f6rt ana mahsul m\u0131s\u0131r, pirin\u00e7, soya ve bu\u011fday veriminde y\u00fczde 6’ya varan bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6zlemliyoruz.” bilgisini payla\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kanamaru, \u00e7iftlik hayvanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise s\u0131cak hava dalgalar\u0131n\u0131n, verimlili\u011fi ve do\u011furganl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve zararl\u0131 b\u00f6cek ve hastal\u0131klar\u0131n artmas\u0131na neden oldu\u011funu dile getirerek, \u015fu ifadeleri kulland\u0131:<\/p>\n
“S\u0131cakl\u0131klar, Amazon’dan Avrupa ormanlar\u0131na kadar orman yang\u0131nlar\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckl\u00fcyor. \u00dcstelik bu etki sadece karayla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Deniz s\u0131cak dalgalar\u0131, k\u00fcresel bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k alanlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 15\u2019ini \u015fimdiden etkilemi\u015f durumda. Bu durum, 2013 ile 2022 aras\u0131nda 5,6 milyon tonluk kay\u0131p ve 6,6 milyar dolar ekonomik zarara yol a\u00e7t\u0131. En ciddi hasar, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n kurakl\u0131k ve orman yang\u0131nlar\u0131 gibi di\u011fer tehlikelerle birle\u015fti\u011finde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunlar bir araya geldi\u011finde, mahsul kayb\u0131, kurumu\u015f otlaklar, g\u0131da g\u00fcvensizli\u011fi ve tehlikeli \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131yla ayn\u0131 anda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliriz. Avrupa’daki m\u0131s\u0131r \u00fcretimi, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k ve kurakl\u0131k nedeniyle \u015fu anda daha y\u00fcksek risk alt\u0131nda olabilir.”<\/p>\n
FAO\u2019nun a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131ca\u011f\u0131n tar\u0131ma etkilerine ili\u015fkin k\u00fcresel sentezinin bu etkilerin t\u00fcm sekt\u00f6rlerde ve b\u00f6lgelerde hissedildi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini kaydeden Kanamaru, “Kan\u0131tlar, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131ca\u011f\u0131n tar\u0131m-g\u0131da sistemlerinin her alan\u0131nda iz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
Kanamaru, bu etkilerin mahsul verimlerinde keskin d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerden bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k, ormanc\u0131l\u0131k ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 etkilemeye kadar uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, “B\u00f6lge baz\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k, G\u00fcney Asya’n\u0131n ba\u015fl\u0131ca tar\u0131m havzalar\u0131ndan Kuzey Afrika’n\u0131n tah\u0131l ambar\u0131na kadar k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00fcreticileri vuruyor. Sa\u011fl\u0131k ve gelirler \u00fczerindeki birle\u015fik etki, genellikle daha fazla maruz kalan ve uyum sa\u011flama se\u00e7enekleri daha az olan k\u0131rsal kesimdeki kad\u0131nlar ile yoksul haneler \u00fczerinde en a\u011f\u0131r \u015fekilde hissediliyor.” dedi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnyan\u0131n en h\u0131zl\u0131 \u0131s\u0131nan k\u0131tas\u0131 Avrupa’da etkili olan a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar ve yakla\u015fan s\u00fcper El Nino etkileri, tar\u0131msal \u00fcretimi ciddi \u015fekilde tehdit ediyor.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":34097,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[11756,11754,11755],"class_list":["post-34096","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","tag-ecmwf","tag-sicaklar","tag-tarimsal-uretim"],"yoast_head":"\n