Ankara Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve \u0130ktisat Halkas\u0131 Uluslararas\u0131 Ekonomi Politikalar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Ba\u015fkan\u0131 Do\u00e7. Dr. Recep Yorulmaz, savunma yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n k\u00fcresel ekonomiye etkisini analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
D\u00fcnya ekonomisi, yeni bir e\u015fi\u011fe gelmi\u015f durumda. Bu kez kriz finansal sistemin i\u00e7inden de\u011fil do\u011frudan jeopoliti\u011fin merkezinden y\u00fckseliyor. B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabeti sertle\u015fiyor, bloklar belirginle\u015fiyor ve devletler, benzer bir refleksle silahlanarak b\u00fcy\u00fcmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n
Devletlerin bu hamleleri, ilk ba\u015fta bir b\u00fcy\u00fcme hikayesi gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Savunma harcamalar\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda \u00fcretim canlan\u0131yor, istihdam y\u00fckseliyor, savunma sanayisinin ard\u0131l sekt\u00f6rlerinde h\u0131zl\u0131 bir geni\u015fleme ya\u015fan\u0131yor ancak bu hareketin y\u00fczeyiyle derinli\u011fi ayn\u0131 \u015feyi yans\u0131tm\u0131yor. Uluslararas\u0131 Para Fonu’nun (IMF) 2026 D\u00fcnya Ekonomik G\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, bu geni\u015flemenin arka plan\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ortaya koyuyor. Savunma harcamalar\u0131, k\u0131sa vadede ekonomik aktiviteyi destekleyebilir ancak ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7 enflasyonu y\u00fckseltiyor, b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fct\u00fcyor, kamu borcunu art\u0131r\u0131yor ve d\u0131\u015f dengeleri zay\u0131flat\u0131yor. \u00dcstelik bu geni\u015fleme \u00e7o\u011fu zaman sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ve altyap\u0131 gibi alanlar\u0131n geri plana itilmesiyle birlikte ilerliyor.<\/p>\n
Bu tabloyu yaln\u0131zca ekonomik tercihlerin bir sonucu olarak g\u00f6rmek yan\u0131lt\u0131c\u0131 olur. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nem, s\u0131radan bir dalgalanma de\u011fil k\u00fcresel d\u00fczenin \u00e7\u00f6z\u00fclme an\u0131d\u0131r. Uzun y\u0131llar boyunca d\u00fcnya ekonomisi, belirli bir merkez etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlendi ancak bug\u00fcn bu yap\u0131 a\u015f\u0131n\u0131yor ve y\u00fckselen g\u00fc\u00e7ler, sistemin kurallar\u0131n\u0131 zorlamaya ba\u015fl\u0131yor. Hegemonya ge\u00e7i\u015fi d\u00f6nemlerinin do\u011fas\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. G\u00fc\u00e7 dengesi de\u011fi\u015fti\u011finde sistem kendili\u011finden dengelenmez; belirsizlik artar, rekabet sertle\u015fir ve \u00e7at\u0131\u015fma ihtimali y\u00fckselir. Bug\u00fcn ya\u015fanan geli\u015fmeler, bu \u00e7er\u00e7evenin d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fildir. Jeopolitik gerilimler, art\u0131k istisna de\u011fil yeni d\u00f6nemin ana karakteridir.<\/p>\n
Bu nedenle savunma harcamalar\u0131ndaki art\u0131\u015f, ge\u00e7ici de\u011fil yap\u0131sal ve kal\u0131c\u0131d\u0131r. Devletler, yaln\u0131zca bug\u00fcn\u00fcn risklerine de\u011fil belirsiz bir g\u00fc\u00e7 da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na haz\u0131rlan\u0131yor. Ortaya \u00e7\u0131kan b\u00fcy\u00fcmenin kimlere yarad\u0131\u011f\u0131 sorusu, bu noktada kritik hale geliyor. Savunma harcamalar\u0131yla olu\u015fan canlanma, genellikle dar bir alanda yo\u011funla\u015f\u0131r. Savunma sanayisi, ileri teknoloji \u00fcretimi ve stratejik sekt\u00f6rler, bu geni\u015flemeden do\u011frudan fayda sa\u011flar. B\u00fcy\u00fck \u015firketler ve askeri teknoloji a\u011flar\u0131, bu s\u00fcrecin en g\u00f6r\u00fcn\u00fcr kazananlar\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k bu b\u00fcy\u00fcme, geni\u015f toplumsal kesimlere ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde yay\u0131lmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc savunma harcamalar\u0131, \u00fcretkenli\u011fi yayg\u0131nla\u015ft\u0131ran bir yat\u0131r\u0131m t\u00fcr\u00fc de\u011fildir ve \u00e7o\u011fu zaman \u00f6zel yat\u0131r\u0131mlar\u0131 geri plana iter (crowd-out etkisi).<\/p>\n
Savunma sanayisine aktar\u0131lan b\u00fcy\u00fck kaynaklar, ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirme (AR-GE) faaliyetlerini sivil refah\u0131 art\u0131racak alanlardan kopar\u0131p y\u0131k\u0131c\u0131 teknolojilere kanalize eder. Sivil t\u0131p veya ye\u015fil enerji gibi alanlarda kullan\u0131labilecek nitelikli i\u015f g\u00fcc\u00fc, stratejik \u00f6ncelikler gerek\u00e7esiyle savunma kompleksinin i\u00e7ine hapsedilir ve bu durum uzun vadede ekonomilerin ger\u00e7ek b\u00fcy\u00fcme potansiyelini a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7eker.<\/p>\n
Bu tablonun \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6zden ka\u00e7an bir boyutu da gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r. Savunma harcamalar\u0131yla gelen b\u00fcy\u00fcme, toplumun geneline yay\u0131lan bir refah \u00fcretmez, aksine gelir e\u015fitsizliklerini derinle\u015ftirme e\u011filimi ta\u015f\u0131r. Bu harcamalar, y\u00fcksek sermaye yo\u011funluklu ve s\u0131n\u0131rl\u0131 istihdam yaratan sekt\u00f6rlerde yo\u011funla\u015f\u0131r. B\u00fcy\u00fck savunma \u015firketleri ve bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 finansal yap\u0131lar kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken geni\u015f kesimler artan enflasyon ve daralan sosyal harcamalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. Reel \u00fccretler bask\u0131 alt\u0131nda kal\u0131rken kamu kaynaklar\u0131n\u0131n \u00f6ncelik de\u011fi\u015ftirmesi alt ve orta gelir gruplar\u0131n\u0131 daha k\u0131r\u0131lgan hale getirir. B\u00f6ylece sava\u015f ekonomisi, yaln\u0131zca makro dengeleri de\u011fil toplumsal dengeyi de a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Geli\u015fmekte olan ekonomiler, s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 toplumsal kalk\u0131nma yerine ithal silahlara ay\u0131rmak zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131rken sermaye transferi tersine yani zaten g\u00fc\u00e7l\u00fc olan askeri-end\u00fcstriyel merkezlere do\u011fru akmaya devam eder. Bu dinamik, uluslararas\u0131 kutupla\u015fmay\u0131 kal\u0131c\u0131 bir ekonomik u\u00e7urum olarak per\u00e7inler ancak konjonkt\u00fcrel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hem k\u00fcresel hegemonyal ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin getirdi\u011fi bask\u0131 hem de b\u00f6lgesel olarak artan belirsizlik ve tehlikeler, T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerde bu harcamalar\u0131 elzem k\u0131lar.<\/p>\n
Enflasyon meselesi de bu \u00e7er\u00e7evede yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmek zorunda. Bug\u00fcn kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olunan durum yaln\u0131zca talep art\u0131\u015f\u0131yla a\u00e7\u0131klanamaz. E\u015f zamanl\u0131 k\u00fcresel silahlanma, \u00fcretim kapasitesini yeniden y\u00f6nlendiriyor, enerji ve kritik girdiler \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 art\u0131r\u0131yor, tedarik zincirlerini g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131yla yeniden \u015fekillendiriyor. Bu geli\u015fmeler, maliyetleri yukar\u0131 iterken daha kal\u0131c\u0131 fiyat bask\u0131s\u0131 yarat\u0131yor.<\/p>\n
Ortaya \u00e7\u0131kan tablo, para politikas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan yeni bir enflasyon dinami\u011fine i\u015faret ediyor. Jeopolitik gerilimler, mali geni\u015fleme ve arz k\u0131s\u0131tlar\u0131 birle\u015ferek fiyatlar \u00fczerinde kal\u0131c\u0131 bir bask\u0131 olu\u015fturuyor. Bu nedenle merkez bankalar\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na fiyat istikrar\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 giderek zorla\u015f\u0131yor.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda as\u0131l soru de\u011fi\u015fiyor. Mesele, savunma harcamalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmeyi destekleyip desteklemedi\u011fi de\u011fildir. As\u0131l mesele, bu b\u00fcy\u00fcmenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Tarih, hegemonya ge\u00e7i\u015fi d\u00f6nemlerinde ortaya \u00e7\u0131kan ekonomik geni\u015flemelerin kal\u0131c\u0131 refaha d\u00f6n\u00fc\u015fmedi\u011fini g\u00f6sterir. Bu s\u00fcre\u00e7ler daha \u00e7ok borcun artt\u0131\u011f\u0131, enflasyonun yerle\u015fti\u011fi ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerdir.<\/p>\n
Bug\u00fcn d\u00fcnya, tam da b\u00f6yle bir d\u00f6nemin i\u00e7inden ge\u00e7iyor. B\u00fcy\u00fcme, giderek daha fazla askeri harcamalara dayan\u0131yor. Bu durum k\u0131sa vadede bir canlanma yaratabilir ancak uzun vadede ekonomik ve toplumsal temelleri zay\u0131flatma riski ta\u015f\u0131r. D\u00fcnya b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ama bu b\u00fcy\u00fcme, giderek daha fazla sava\u015f\u0131n g\u00f6lgesinde \u015fekilleniyor. As\u0131l soru art\u0131k daha net: D\u00fcnya, ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fcyor mu yoksa sadece daha b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rt\u0131naya m\u0131 haz\u0131rlan\u0131yor?<\/p>\n
[Do\u00e7. Dr. Recep Yorulmaz, Ankara Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve \u0130ktisat Halkas\u0131 Uluslararas\u0131 Ekonomi Politikalar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Ba\u015fkan\u0131d\u0131r.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Savunma harcamalar\u0131ndaki art\u0131\u015f, ge\u00e7ici de\u011fil yap\u0131sal ve kal\u0131c\u0131d\u0131r. Devletler, yaln\u0131zca bug\u00fcn\u00fcn risklerine de\u011fil belirsiz bir g\u00fc\u00e7 da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na haz\u0131rlan\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21965,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[7559,7558],"class_list":["post-21964","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","tag-doc-dr-recepyorulmaz","tag-savunmaharcamalari"],"yoast_head":"\n