Ba\u011f\u0131ms\u0131z Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Dr. H\u00fcseyin Korkmaz, \u0130stanbul Kuzey Demir Yolu Ge\u00e7i\u015fi Projesi’ni ve bu g\u00fczergah\u0131n T\u00fcrkiye’nin ba\u011flant\u0131sall\u0131\u011f\u0131na etkilerini analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
D\u00fcnya, Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131\u2019yla ba\u015flayan, Gazze\u2019deki soyk\u0131r\u0131mla derinle\u015fen ve ABD\/\u0130srail-\u0130ran Sava\u015f\u0131\u2019yla kronikle\u015fen \u00e7ok katmanl\u0131 bir krizler d\u00f6neminden ge\u00e7iyor. 2023’ten bu yana K\u0131z\u0131ldeniz\u2019de Husiler\u2019in tetikledi\u011fi kriz, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’nda cereyan eden \u00e7at\u0131\u015fmalar, \u201ckoridor sava\u015flar\u0131n\u0131n\u201d somutla\u015fm\u0131\u015f \u00f6rnekleri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. H\u00fcrm\u00fcz krizi ile beraber \u00f6zellikle k\u00fcresel enerji ticaretinin sekteye u\u011framas\u0131, alternatif hatlar\u0131 yeniden ve daha acil bir \u015fekilde g\u00fcndeme getirmi\u015f vaziyette.<\/p>\n
14 Nisan 2026’da T\u00fcrkiye ve D\u00fcnya Bankas\u0131 aras\u0131nda Washington’da imzalanan 1,67 milyar avroluk finansman anla\u015fmas\u0131, alternatif hatlardan birisi olan Orta Koridor\u2019un \u00f6nemini bir kez daha ortaya koyuyor. D\u00fcnya Bankas\u0131 tarihinde onaylanan en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc proje olarak kay\u0131tlara ge\u00e7en \u0130stanbul Kuzey Demir Yolu Ge\u00e7i\u015fi Projesi (\u0130stanbul North Rail Crossing Project-INRAIL) toplamda 8,1 milyar dolarl\u0131k uluslararas\u0131 bir finansmanla destekleniyor.<\/p>\n
Bahse konu proje, Yavuz Sultan Selim K\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u00fczerinden ge\u00e7ecek 127 kilometrelik elektrikli ve y\u00fcksek kapasiteli demir yolu hatt\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131 kaps\u0131yor. Hizmete girdi\u011finde bo\u011faz boyunca y\u0131ll\u0131k demir yolu y\u00fck ta\u015f\u0131ma kapasitesinin 3 milyon tondan 50 milyon tona \u00e7\u0131kmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n
Burada ak\u0131llara Parag Khanna\u2019n\u0131n 2016’da yapt\u0131\u011f\u0131 “Ba\u011flant\u0131sal Co\u011frafya: K\u00fcresel Uygarl\u0131\u011f\u0131n Gelece\u011fini Haritalamak” adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 geliyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada yazar k\u00fcresel d\u00fczenin, ak\u0131\u015flar\u0131n ve ba\u011flant\u0131lar\u0131n mant\u0131\u011f\u0131yla \u015fekillendi\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyordu. 21. y\u00fczy\u0131lda d\u00fcnya siyasetini sadece s\u0131n\u0131rlar ve askeri g\u00fc\u00e7 \u00fczerinden anlayamay\u0131z. Altyap\u0131, tedarik zincirleri, enerji hatlar\u0131, veri iletimleri, ula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131 ve co\u011frafyalar aras\u0131 ba\u011flant\u0131sall\u0131k \u00fczerinden \u015fekillenen yeni bir d\u00fcnyayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede devletlerin g\u00fcc\u00fc asl\u0131nda sahip olduklar\u0131 hatlar\u0131n say\u0131s\u0131, kapasitesi ve g\u00fcvenilirli\u011fiyle \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr noktaya gelmi\u015f durumda. Bunu bir egemenlik prati\u011fi olarak okumak da m\u00fcmk\u00fcn. Ama burada kritik nokta, sadece “ak\u0131\u015flar\u0131n” \u00fczerinden ge\u00e7ti\u011fi bir koridor \u00fclkesi olmaktansa kurallar\u0131 ve kapasiteyi belirleyen bir akt\u00f6r olmak.<\/p>\n
Yeni d\u00f6nemde altyap\u0131 projeleri birer jeopolitik enstr\u00fcmana d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. K\u0131z\u0131ldeniz’deki t\u0131kan\u0131kl\u0131klar, Trans-Sibirya Kuzey Koridoru’nu siyasi a\u00e7\u0131dan riskli k\u0131lan Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131, S\u00fcvey\u015f’e alternatif aray\u0131\u015flar ve i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde cereyan eden H\u00fcrm\u00fcz krizi bunu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir zemin olu\u015fturuyor.<\/p>\n
INRAIL, tam da bu konjonkt\u00fcrde, Orta Koridor’un en kritik darbo\u011fazlar\u0131ndan biri olan \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131 ge\u00e7i\u015fini h\u0131zland\u0131rarak T\u00fcrkiye\u2019yi yaln\u0131zca transit bir akt\u00f6r olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p i\u015flevsel bir lojistik ve jeostratejik merkeze d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir. Bu \u00e7er\u00e7evede Pekin-Londra hatt\u0131ndaki ta\u015f\u0131ma s\u00fcresinin 18 g\u00fcne kadar inmesi, T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Koridor \u00fczerindeki i\u015flevsel g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve vazge\u00e7ilmez konumunu bir kez daha ortaya koyuyor.<\/p>\n
Asl\u0131nda Avrasya co\u011frafyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn olarak i\u015fleyen bir ileti\u015fim ve ticaret havzas\u0131 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131 yeni bir olgu de\u011fil. Hatta Mackinder bunu 1904’te “Pivot B\u00f6lge” olarak form\u00fcle etmi\u015f ve 1919’da “Heartland” (Kalpgah) kavram\u0131yla olgunla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu b\u00f6lgeye hakim olan\u0131n d\u00fcnyaya hakim olaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyordu. Sonras\u0131nda ise Spykman, bunu “Rimland” (kenar ku\u015fak) kavram\u0131yla yeniden \u00e7er\u00e7evelemi\u015fti.<\/p>\n
T\u00fcrkiye, kenar ku\u015fa\u011f\u0131n hemen bat\u0131 kap\u0131s\u0131nda konumlanan ve \u00fc\u00e7 k\u0131tay\u0131 birbirine ba\u011flayan kilit bir \u00fclke. Ancak co\u011frafyan\u0131n konumundan \u00f6te onu nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z da jeopolitik olarak ifade etti\u011finiz anlam\u0131 belirliyor.<\/p>\n
Orta Koridor, Kuzey Koridoru’na k\u0131yasla 2 bin kilometre daha k\u0131sa ve 5 g\u00fcn daha h\u0131zl\u0131. Ayr\u0131ca, deniz yoluna g\u00f6re ise 15 g\u00fcnl\u00fck bir avantaj sunuyor. INRAIL projesiyle beraber \u015fu ana kadar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yolcu odakl\u0131 i\u015fleyen Marmaray hatt\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u00fck darbo\u011faz\u0131 a\u015f\u0131lacak ve ka\u011f\u0131t \u00fcst\u00fcndeki bu aritmetik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131rlayan etkenler hafifleyecektir.<\/p>\n
Di\u011fer yandan Zengezur Koridoru’nun i\u015flemeye ba\u015flamas\u0131yla beraber T\u00fcrkiye\u2019nin T\u00fcrk devletleriyle in\u015fa edece\u011fi fiziksel hat, Orta Koridor’un bat\u0131 kanad\u0131n\u0131 daha anlaml\u0131 hale getirecektir. T\u00fcrkiye’nin Avrupa tedarik zincirleri i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir lojistik omurga haline gelmesi, fonksiyonel entegrasyonun siyasi entegrasyondan \u00f6nce derinle\u015fti\u011fi paradoksal bir manzara yaratsa da T\u00fcrkiye’nin Avrupa ile total \u00e7er\u00e7evede b\u00fct\u00fcnle\u015fmesinde \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u015eunu unutmamak gerekir ki INRAIL, Avrupa Birli\u011fi (AB) tedarik zincirleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bir somut alternatif sunuyor. Avrupa’da “stratejik \u00f6zerklik” s\u00f6ylemiyle g\u00fcndeme gelen tedarik g\u00fcvenli\u011fi meselesi, T\u00fcrkiye \u00fczerinden ge\u00e7en koridoru ayn\u0131 zamanda yap\u0131sal bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k unsuruna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Orta Koridor’un jeopolitik seviyede ifade etti\u011fi anlam ve T\u00fcrkiye\u2019nin bu noktada \u00fcstlendi\u011fi rol son derece \u00f6nemli. Bununla birlikte elbette “karasal koridorlar\u0131n” \u00f6nemli dezavantajlar\u0131 da s\u00f6z konusu. Koridorlar\u0131n ekonomik fizibilitesini yaln\u0131zca fiziki kapasiteyle \u00f6l\u00e7emeyiz. G\u00fcmr\u00fck uyumundan tarife rejimlerine, Hazar’daki Ro-Ro filosunun yetkinli\u011finden Ermenistan-Azerbaycan normalle\u015fmesi gibi di\u011fer \u00f6nemli de\u011fi\u015fkenler de hesaba kat\u0131lmal\u0131.<\/p>\n
Deniz yollar\u0131, kapasite a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi anlamda avantajl\u0131 ama hem s\u00fcre uzun hem de \u00f6zellikle darbo\u011fazlarda (chokepoint) ya\u015fanan krizler ve belirsizlik, maliyetleri \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
INRAIL projesinin getirece\u011fi kazan\u00e7, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir diplomatik-lojistik mimarinin e\u015f zamanl\u0131 in\u015fas\u0131na ba\u011fl\u0131. Burada alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken bir di\u011fer husus da \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinin \u00fcretti\u011fi sonu\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu zaman ticari mant\u0131\u011f\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fabilmesidir.<\/p>\n
Ancak as\u0131l \u00f6nemli olan jeopolitik kapasitenin prati\u011fe yans\u0131t\u0131lmas\u0131nda g\u00f6sterilecek iradedir. T\u00fcrkiye’nin son d\u00f6nemde e\u015f zamanl\u0131 olarak T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131’n\u0131 (TDT) kurumsalla\u015ft\u0131rmas\u0131, Irak ile Kalk\u0131nma Yolu Projesi’ni olgunla\u015ft\u0131rmas\u0131 ve INRAIL’i hayata ge\u00e7irmesi, tam da bu iradenin \u00e7ok boyutlu bir d\u0131\u015favurumudur.<\/p>\n
INRAIL, Orta Koridor’un darbo\u011faz\u0131n\u0131 a\u00e7arken, Kalk\u0131nma Yolu Projesi ise Basra K\u00f6rfezi’ni Avrupa’ya T\u00fcrkiye \u00fczerinden ba\u011flayacak ve tamamlay\u0131c\u0131 bir unsur olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r. T\u00fcrkiye b\u00f6ylece birden fazla koridorun kesi\u015fim d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn\u00fc elinde tutan bir “in\u015fac\u0131 akt\u00f6r” konumuna yerle\u015febilir.<\/p>\n
[Dr. H\u00fcseyin Korkmaz, ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r. 2021 y\u0131l\u0131nda “K\u00fcresel Organik Kriz ve Yeni So\u011fuk Sava\u015f: ABD ve \u00c7in’in S\u0131n\u0131rs\u0131z Stratejik Rekabeti” ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131n yazar\u0131d\u0131r.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
INRAIL, Orta Koridor’un en kritik darbo\u011fazlar\u0131ndan biri olan \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131 ge\u00e7i\u015fini h\u0131zland\u0131rarak T\u00fcrkiye\u2019yi yaln\u0131zca transit bir akt\u00f6r olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p i\u015flevsel bir lojistik ve jeostratejik merkeze d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek s\u00fcreci tetikleyebilir.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20704,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[7189,7190],"class_list":["post-20703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","tag-dr-huseyinkorkmaz","tag-istanbulkuzeydemiryolugecisiprojesi"],"yoast_head":"\n