B\u00fcy\u00fckel\u00e7i \u00d6mer Faruk Do\u011fan, ABD\/\u0130srail-\u0130ran Sava\u015f\u0131’n\u0131n k\u00fcresel ekonomiye etkilerini analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n 45 g\u00fcn\u00fc geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7te, Pakistan\u2019da ba\u015flat\u0131lan ABD-\u0130ran bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri hen\u00fcz \u00fcmit verici bir safhaya gelmedi.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te sadece sava\u015f\u0131n i\u00e7erisinde yer alan K\u00f6rfez \u00fclkeleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda t\u00fcm Avrupa, Asya, Amerika ve en fazla da Afrika \u00fclkelerinin olumsuz y\u00f6nde etkilenebilece\u011fi tahmin edilmektedir.<\/p>\n
ABD\u2019de halen devam eden Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) y\u0131ll\u0131k toplant\u0131lar\u0131 \u00f6ncesi yay\u0131mlanan istatistiklere g\u00f6re, 2026 i\u00e7in en az y\u00fczde 4,6 olarak verilen ortalama k\u00fcresel b\u00fcy\u00fcme oran\u0131, mevcut sava\u015f\u0131n etkisiyle g\u00f6zden ge\u00e7irilerek y\u00fczde 3,1 olarak yeniden belirlenmi\u015ftir. Bu veri, \u00fcretim ve verimlili\u011fin bir\u00e7ok b\u00f6lgede yava\u015flamas\u0131 halinde, \u00fcretimde ilave maliyet art\u0131\u015f\u0131, b\u00fcy\u00fcmenin yava\u015flamas\u0131, enflasyonun da beklenen tahminlerin \u00f6tesinde h\u0131zla artabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde olumsuzluklara i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
IMF\u2019nin 14 Nisan Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc yay\u0131mlanan tahminlerinde, 28 \u015eubat \u00f6ncesinde y\u00fczde 3,4 olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclen b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 2026 i\u00e7in y\u00fczde 3,1 olarak yeniden belirlendi. D\u00fcnya ekonomisinin bu kadar k\u0131sa bir s\u00fcre\u00e7te bu denli h\u0131zl\u0131 gerileme dilimine girmesi beklenmiyordu. Mevcut b\u00fcy\u00fcme tahmininin dahi s\u00fcresi, \u015fiddeti ve kapsam\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 bir sava\u015f senaryosu \u00fczerinden hesapland\u0131\u011f\u0131, dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131lan tahminin sadece 2026 ilk yar\u0131s\u0131 i\u00e7in muteber olabilece\u011fi de anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka ifadeyle, mevcut belirsizli\u011fin devam\u0131 ve sava\u015f\u0131n daha da uzamas\u0131 halinde gelece\u011fe y\u00f6nelik isabetli tahmin y\u00fcr\u00fctmenin zorlu\u011fu ayr\u0131ca anla\u015f\u0131labilmektedir.<\/p>\n
Bu nedenle en olas\u0131 varsay\u0131mla, 2026’da b\u00fcy\u00fcmenin 2025’e g\u00f6re yava\u015flamas\u0131, hatta y\u00fczde 3,4’le s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmas\u0131 halinde enflasyonun tekrar ortalama y\u00fczde 4,4 seviyesine y\u00fckselmesi tahmin edilmektedir. Ancak mevcut veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda fiyatlar \u00fczerindeki yukar\u0131 do\u011fru art\u0131\u015f bask\u0131s\u0131n\u0131n, Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131’ndan sonra 2022’nin son petrol enerji \u015foku d\u00f6neminde ya\u015fanan seviyeden daha geride kalabilece\u011fi vurgulanmaktad\u0131r.\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b\u200b<\/p>\n
IMF, 2026’da b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131n y\u00fczde 2,1\u2019in alt\u0131na d\u00fc\u015febilece\u011fini ve enflasyonun 2027’de y\u00fczde 6’n\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken, enflasyonun etkisinin Afrika ve benzeri geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde, geli\u015fmi\u015f ekonomilere k\u0131yasla iki kat daha fazla \u015fekilde hissedilebilece\u011fi bir senaryonun da g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gerekti\u011fini belirtmektedir. Sava\u015f\u0131n ak\u0131betine y\u00f6nelik belirsizlikler nedeniyle tahminlere dayal\u0131 olas\u0131l\u0131klar\u0131n tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. E\u011fer b\u00f6lgede bir mutabakat sa\u011flanamaz ve jeopolitik durum mevcut \u015fartlara g\u00f6re daha da k\u00f6t\u00fcle\u015firse “modern \u00e7a\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck enerji krizinin\u201d bir s\u00fcrpriz olmayaca\u011f\u0131, bu s\u00fcrecin yapay zeka yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n verimlilik art\u0131\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir b\u00fcy\u00fcme trendine ula\u015f\u0131l\u0131ncaya kadar da devam edebilece\u011fi ihtimaline de yer verilmektedir.<\/p>\n
IMF, mevcut tahminlerine dayanarak \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylarda merkez bankalar\u0131n\u0131n artma e\u011filimindeki enflasyon oranlar\u0131n\u0131, \u00fcretim faaliyetlerini yava\u015flatmadan kontrol alt\u0131na almak gibi olduk\u00e7a hassas ve a\u011f\u0131r bir g\u00f6revle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabileceklerine i\u015faret etmektedir. Ayr\u0131ca IMF, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde h\u00fck\u00fcmetlerin g\u00f6revlerinin giderek zorla\u015faca\u011f\u0131n\u0131, artan enerji fiyatlar\u0131n\u0131n toplum ve ekonomiler \u00fczerindeki \u015fokunu azaltabilmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck gayret sarf etmekle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacaklar\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan bu yana 2025’te en y\u00fcksek seviyesine ula\u015fan kamu borcu oranlar\u0131n\u0131n Gayri Safi Yurt \u0130\u00e7i Has\u0131la’ya (GSYH) oran\u0131n\u0131n ilk defa y\u00fczde 93,9’a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131, \u00fclkeler i\u00e7in ge\u00e7ici mali destek \u00f6nlemleri al\u0131nmas\u0131 zorunlulu\u011funa i\u015faret edilirken, ayn\u0131 zamanda bu \u00fclkelerde vergi gelirlerinin de art\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde \u00e7a\u011fr\u0131da bulunulmaktad\u0131r. Do\u011fal olarak bu s\u00fcre\u00e7ten en \u00e7ok etkilenen \u00fclkeler, \u00f6zellikle de y\u00fckselen fiyatlar\u0131n etkisini azaltmak ve s\u00fcreci kontrol alt\u0131nda tutabilmek i\u00e7in mali imkana sahip olmayan d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerin \u00e7ok zor durumda kalabilece\u011finin alt\u0131 \u00e7izilmektedir.<\/p>\n
ABD\u2019de ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin 2025\u2019te y\u00fczde 2,1\u2019den 2026\u2019da y\u00fczde 2,3\u2019e \u00e7\u0131kmas\u0131 beklenmektedir. Ancak mali a\u00e7\u0131\u011f\u0131n da 2026\u2019da GSYH\u2019nin y\u00fczde 7,5\u2019ine kadar y\u00fckselmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Sava\u015f\u0131n uzamas\u0131 ise bu olumsuz tabloyu daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirebilir.<\/p>\n
Di\u011fer taraftan, avro b\u00f6lgesinde Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131 nedeniyle zaten y\u00fcksek olan enerji fiyatlar\u0131n\u0131n imalat faaliyetleri \u00fczerinde daha a\u011f\u0131r bir y\u00fck olu\u015fturmas\u0131 ve b\u00f6lgede GSYH b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131n 2025’teki y\u00fczde 1,4’ten 2026’da y\u00fczde 1,1’e gerilemesi beklenmektedir. Bu oran IMF\u2019nin Ocak 2026 tahminine g\u00f6re 0,2 puan daha gerilemesi anlam\u0131na gelmektedir. Avrupa Birli\u011fi (AB) ekonomisinin lokomotifi konumundaki Almanya’da, y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulan \u00f6nemli boyutlardaki mali te\u015fvik sistemi sayesinde b\u00fcy\u00fcmenin bir y\u0131l i\u00e7erisinde 0,2’den y\u00fczde 0,8’e y\u00fckselmesi hedeflenmektedir. Almanya\u2019y\u0131 takip eden Fransa’da ise b\u00fcy\u00fcmenin y\u00fczde 0,9 olarak stabil kalmas\u0131n\u0131n beklendi\u011fi belirtilmektedir.<\/p>\n
IMF taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan tahminlerden, ya\u015fanan sava\u015f nedeniyle petrol ve gaz fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015fa ra\u011fmen \u00fcretimdeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, y\u0131k\u0131m tahribat ve turizmin durmas\u0131, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n fiilen kapanmas\u0131 ve ihracat\u0131n tamamen engellenmesi, K\u00f6rfez \u00fclkelerinin b\u00fcy\u00fck bir darbo\u011fazla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabileceklerini g\u00f6stermektedir. Katar ve Irak, b\u00f6lgedeki petrol \u00fcretim ve sevkiyat\u0131nda en fazla etkilenebilecek \u00fclkelerdir. Bu \u00fclkelerde GSYH’de ise mevcut olumsuzluklar nedeniyle s\u0131ras\u0131yla y\u00fczde 8,6 ve y\u00fczde 6,8 oran\u0131nda gerileme ihtimali g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
K\u00f6rfez b\u00f6lgesinde Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan\u2019\u0131n y\u00fczde 3,1’lik b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 kaydeden yegane \u00fclkeler olabilece\u011fi, K\u00f6rfez’deki faaliyetlerin azalmas\u0131yla ya\u015fanan durgunluk ve tedirginlik nedeniyle \u00f6zellikle Nepal ve Banglade\u015f kaynakl\u0131 b\u00f6lgedeki g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7ilerin men\u015fe \u00fclkelerine g\u00f6nderdikleri, b\u00f6lge \u00fclkelerine ciddi kaynak sa\u011flayan d\u00f6viz transferlerinin de \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde aksayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.<\/p>\n
Sava\u015f\u0131n gelece\u011fine y\u00f6nelik belirsizlikler nedeniyle k\u00fcresel b\u00fcy\u00fcmenin 2010-2019 ortalamas\u0131n\u0131n y\u00fczde 3,7’nin olduk\u00e7a alt\u0131nda kalabilece\u011fi ancak 2028 ile 2031 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fcmenin y\u00fczde 3,1’in \u00fczerine \u00e7\u0131kabilece\u011fi tahmin edilmektedir. Bu durum d\u00fcnya ekonomisinde \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te “d\u00fc\u015f\u00fc\u015f” ve dalgal\u0131 bir d\u00f6neme i\u015faret etmektedir. Do\u011frudan yabanc\u0131 sermaye yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda jeopolitik belirsizlikler nedeniyle yava\u015flaman\u0131n muhtemel olabilece\u011fi, ayr\u0131ca eve d\u00f6n\u00fc\u015f yakla\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle g\u00f6\u00e7 ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n azalmas\u0131yla ev sahibi \u00fclkelerdeki \u00fcretim faaliyetlerinin durgunla\u015fmas\u0131, d\u00f6viz ak\u0131\u015f\u0131ndaki aksama ve yava\u015flama nedeniyle de k\u00f6ken \u00fclkelerde yoksullu\u011fun daha da artmas\u0131 ihtimali ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.<\/p>\n
[\u00d6mer Faruk Do\u011fan, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti B\u00fcy\u00fckel\u00e7isidir.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ABD\/\u0130srail-\u0130ran Sava\u015f\u0131 ve H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n kapal\u0131 kalmas\u0131, d\u00fcnya ekonomisinde \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te “d\u00fc\u015f\u00fc\u015f” ve dalgal\u0131 bir d\u00f6neme i\u015faret etmektedir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20701,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[7188],"class_list":["post-20700","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","tag-omerfarukdogan"],"yoast_head":"\n