Ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Dr. Mustafa I\u015f\u0131k, Bulgaristan se\u00e7imlerinin \u00fclke siyaseti a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne ifade etti\u011fini analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
Siyasal krizler e\u015fli\u011finde son be\u015f y\u0131lda sekizinci kez genel se\u00e7ime giden Bulgaristan, siyasal istikrar\u0131n\u0131 ve h\u00fck\u00fcmetini aramaktad\u0131r. Hem Avrupa Birli\u011fi (AB) \u00fcyesi hem de Balkan \u00fclkesi olan Bulgaristan, ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmetlerle y\u00f6netildi\u011fi i\u00e7in uzun vadeli d\u0131\u015f politika geli\u015ftirmekte zorlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bulgaristan siyasetini Balkanlar’daki jeopolitik eksende de\u011ferlendirdi\u011fimizde Rusofil ve Avro-Atlantik ayr\u0131m\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla g\u00f6rebilmekteyiz. Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131, Bulgaristan siyasetinde Rusofil gruplarla AB ve NATO\u2019ya yak\u0131n gruplar\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda i\u00e7 siyasette ya\u015fanan bu g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesi, eski ve yeni d\u0131\u015f politika y\u00f6nelimlerini bir daha sorgulatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda 2016’dan 2026’ya kadar Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revinde bulunan Rumen Radev, \u00fclke siyasetindeki krizlerin a\u015f\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan istifa etmi\u015f, siyasi parti olarak \u201cProgresivna B\u0131lgariya\/\u0130lerici Bulgaristan\u201d hareketini kurmu\u015ftur. \u00dclkedeki siyasal sistemin t\u0131kand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Radev, parlamenter sistemi anayasal d\u00fczeyde kamuoyunda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Son 5 y\u0131lda h\u00fck\u00fcmetlerin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn 6 ila 8 ay oldu\u011fu Bulgaristan\u2019da oligar\u015fi ve yolsuzlu\u011fa kar\u015f\u0131 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki muhalefet gibi toplumsal bir blok olu\u015fmu\u015ftur. Bu durum Rusofil ve Avro-Atlantik tart\u0131\u015fmalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir di\u011fer temel mevzu olarak Bulgaristan siyasetinde yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sofya ve di\u011fer \u015fehirdeki y\u00fcz binleri a\u015fan g\u00f6stericiler, 19 Nisan se\u00e7imine giden yolu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Kom\u00fcnizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc sonras\u0131 demokrasiye ge\u00e7i\u015fteki 1990\u2019l\u0131 y\u0131llardaki siyasal atmosfer k\u0131smen bu s\u00fcre\u00e7te canlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan t\u00fcm bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n aras\u0131nda levadan avroya ge\u00e7en Bulgaristan, iktisadi ve ekonomik olarak yeni bir uyumlanma s\u00fcrecine girmi\u015ftir. Siyasi partilerin ekseriyeti avroya ge\u00e7meyi uygun g\u00f6r\u00fcrken Rusya yanl\u0131s\u0131 V\u0131zrajdane (Yeniden Do\u011fu\u015f) Partisi, levada kalmay\u0131 milli kimlik ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirmi\u015ftir.<\/p>\n
Son 5 y\u0131l i\u00e7erisindeki s\u00fcre\u00e7, 2013-2017 ve 1991-1994 aras\u0131ndaki s\u00fcre\u00e7lere \u00e7ok benzemektedir. Siyasal model aray\u0131\u015f\u0131 bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131kan bu se\u00e7im d\u00f6ng\u00fcs\u00fc, i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikada uzun vadeli politikalar \u00fcretmenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektedir. Di\u011fer yandan tekrar eden se\u00e7imler, siyasal y\u00f6nelim ve toplumun davran\u0131\u015flar\u0131 ba\u011flam\u0131nda yeni ortaya \u00e7\u0131kan siyasal olu\u015fumlar\u0131n “tepki oylar\u0131” ba\u011flam\u0131nda desteklendi\u011fini de g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Bulgaristan siyasetindeki AB ve NATO yanl\u0131s\u0131 partilerin kendi aralar\u0131ndaki sorunlardan kaynaklanan h\u00fck\u00fcmet kuramama problemi, Rusya yanl\u0131s\u0131 olu\u015fumlara alan a\u00e7maktad\u0131r. Son se\u00e7imlerde y\u00fckseli\u015fte olan Rusya yanl\u0131s\u0131 V\u0131zrajdane (Yeniden Do\u011fu\u015f) Partisinin 19 Nisan se\u00e7imlerinde yo\u011fun oy kaybetti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu durumun en \u00f6nemli nedeni ise eski Cumhurba\u015fkan\u0131 Radev\u2019in kurdu\u011fu Progresivna Bulgaria (\u0130lerici Bulgaristan) olu\u015fumunun, ideolojik ve taban olarak ayn\u0131 kesimlere hitap etmesidir.<\/p>\n
Milli bir kimlik olmas\u0131yla \u00f6n plana \u00e7\u0131kan Radev, son on y\u0131lda \u00fclke i\u00e7erisindeki en \u00f6nemli siyasi akt\u00f6r konumuna gelmi\u015ftir. \u00dclke i\u00e7indeki oligar\u015fiye kar\u015f\u0131 AB ve NATO yanl\u0131s\u0131 De\u011fi\u015fime Devam (PP) ve Demokratik Bulgaristan (DB) partileri ile beraber ortak bir s\u00f6ylem geli\u015ftiren sosyalist tabanl\u0131 Radev, Bulgaristan’da devlet kurumlar\u0131n\u0131n yeniden in\u015fas\u0131n\u0131 merkeze al\u0131rken Avrupa \u015f\u00fcpheci (Eurosceptic) yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 da elden b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle Radev, eski Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban benzeri ulusalc\u0131 bir tav\u0131r ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
Siyasi t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n as\u0131l nedeni, siyasi akt\u00f6rler aras\u0131ndaki g\u00fcvensizlik ve uzla\u015fma eksikli\u011fidir. Bu nedenle \u00fclke istikrar\u0131na yap\u0131sal reformlar yard\u0131mc\u0131 olabilir fakat siyasal kutupla\u015fman\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6ncelikle uzla\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Kom\u015fu \u00fclkelerdeki yakla\u015f\u0131mlara bakacak olursak Yunanistan, 2020 y\u0131l\u0131nda parlamento se\u00e7imlerinde birinci gelen partiye ek milletvekili takviye ederek h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131na m\u00fcdahil olmu\u015ftur.<\/p>\n
Buna benzer teklifler konu\u015fulsa da Bulgaristan siyasetindeki ayr\u0131m hem yap\u0131sal hem de ideolojik durmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 ile Ba\u015fbakanl\u0131k aras\u0131ndaki uyum, Bulgaristan siyasetinde \u00f6nemli bir konuyu te\u015fkil etmektedir. Son y\u0131llardaki krizin bir di\u011fer y\u00f6n\u00fc ise ulusalc\u0131-sosyalist tabanl\u0131 bir cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n, Avro-Atlantik y\u00f6nelimli h\u00fck\u00fcmetlerle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 uyumsuzluklar\u0131n, uzun vadede sistemsel bir soruna d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir.<\/p>\n
Se\u00e7im sonras\u0131 en olas\u0131 h\u00fck\u00fcmet senaryosunu de\u011ferlendirecek olursak Rumen Radev\u2019in olu\u015fumu olan \u201cProgresivna B\u0131lgariya\/\u0130lerici Bulgaristan\u201d partisinin, h\u00fck\u00fcmeti tek ba\u015f\u0131na kurabilecek milletvekili say\u0131s\u0131na sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Kurulmas\u0131 beklenen h\u00fck\u00fcmette T\u00fcrk bakan olma ihtimali ve Meclisteki T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman milletvekilleri, T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesinde \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Enerji arz\u0131 ba\u011flam\u0131nda Azerbaycan ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 ile ilgili d\u0131\u015f politika geli\u015ftirmesi beklenen Radev, h\u00fck\u00fcmetin istikrar\u0131 i\u00e7in b\u00f6lgesel dengeleri g\u00f6zeten d\u0131\u015f siyaset izleyecektir.<\/p>\n
Bulgaristan’daki T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman topluluklar ba\u011flam\u0131nda se\u00e7imler de\u011ferlendirildi\u011finde Hak ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Hareketi (H\u00d6H) i\u00e7erisinde son y\u0131llardaki b\u00f6l\u00fcnmenin hem Peevski hem de Do\u011fan grubuna oy kayb\u0131 olarak yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Di\u011fer yandan T\u00fcrk oylar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli partilere da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu se\u00e7imlerde etnik temelli y\u00f6nelimler k\u0131smen etkisini yitirmi\u015ftir. Se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131m oran\u0131n\u0131n T\u00fcrk b\u00f6lgelerinde hala d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131, uzun vadede d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir sorun olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r. Di\u011fer yandan 2024 parlamento se\u00e7imlerinde T\u00fcrkiye’de kurulan 167 sand\u0131kta 48 bin oy kullanan Bulgaristan T\u00fcrkleri, T\u00fcrkiye’deki sand\u0131k say\u0131s\u0131n\u0131n azalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu son se\u00e7imlerde ise 27 sand\u0131kta 35 bine yak\u0131n oy kullanabilmi\u015ftir.<\/p>\n
Son 5 y\u0131ld\u0131r Bulgaristan’da ya\u015fanan siyasal istikrars\u0131zl\u0131k ve geli\u015fmeler, Balkanlar’daki jeopolitik dengeyi derinden etkilemektedir. Bu ba\u011flamda istikrarl\u0131 bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131, art\u0131k elzem bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. Jeopolitik g\u00fc\u00e7 dengesinin yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Bulgaristan’da Radev’in \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde kurulacak h\u00fck\u00fcmetin, b\u00f6lgesel ba\u011flamda hem AB hem T\u00fcrkiye hem de Rusya fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc dikkate alarak siyaset \u00fcretece\u011fini \u00f6ng\u00f6rebiliriz. Di\u011fer yandan Bulgarlar i\u00e7in ulusal bir konu olarak beliren Makedonya meselesinde ise milliyet\u00e7i ve ulusal politikalara yak\u0131n bir tutum sergilenmesi beklense de sonu\u00e7 olarak AB politikalar\u0131n\u0131n belirleyici olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n
[Dr. Mustafa I\u015f\u0131k, ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jeopolitik g\u00fc\u00e7 dengesinin yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Bulgaristan’da Radev’in \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde kurulacak h\u00fck\u00fcmetin, b\u00f6lgesel ba\u011flamda hem AB hem T\u00fcrkiye hem de Rusya fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc dikkate alarak siyaset \u00fcretece\u011fini \u00f6ng\u00f6rebiliriz.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":20458,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[2208,7129],"class_list":["post-20456","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","tag-bulgaristan","tag-dr-mustafaisik"],"yoast_head":"\n