Anadolu Ajans\u0131 Stratejik \u0130leti\u015fim ve D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler M\u00fcd\u00fcr\u00fc Bilgehan \u00d6zt\u00fcrk, Antalya Diplomasi Forumu’nun stratejik \u00f6nemini ve T\u00fcrkiye’nin bu platform \u00fczerinden k\u00fcresel siyasette \u00fcstlendi\u011fi rol\u00fc analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
Antalya Diplomasi Forumu’nun (ADF) be\u015fincisi, 17-19 Nisan’da d\u00fczenlenecek. Bu y\u0131lki forumun temas\u0131 “Yar\u0131n\u0131 Tasarlarken Belirsizliklerle Ba\u015fetmek” olarak belirlendi. Forum, belirsizli\u011fin uluslararas\u0131 siyasetin kal\u0131c\u0131 ve yap\u0131sal par\u00e7as\u0131 haline geldi\u011fi kritik bir d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bir zamanlar ittifaklar\u0131, g\u00fcvenli\u011fi ve i\u015fbirli\u011fini belirleyen kurallar\u0131n giderek a\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ancak hen\u00fcz net bir alternatif d\u00fczenin kurulamad\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7iyoruz.<\/p>\n
B\u00f6yle bir ortamda devletler art\u0131k sadece n\u00fcfuz m\u00fccadelesi vermekle kalm\u0131yor, y\u00f6n\u00fcn dahi belirsiz oldu\u011fu bir sistemde kendilerini nas\u0131l konumland\u0131racaklar\u0131n\u0131 kestirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu ba\u011flamda stratejik bir “pusula” aray\u0131\u015f\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz jeopoliti\u011finin en temel belirleyicisi haline gelmi\u015f durumda. Bu tablo, \u00f6zellikle sistemik \u015foklara her ge\u00e7en g\u00fcn daha fazla maruz kalan ancak k\u00fcresel sistemi tek ba\u015flar\u0131na \u015fekillendirme g\u00fcc\u00fcne sahip olmayan orta \u00f6l\u00e7ekli \u00fclkeler ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in \u00e7ok daha belirgin. Bu akt\u00f6rler i\u00e7in as\u0131l mesele art\u0131k yeni bir d\u00fczen in\u015fa etmekten ziyade mevcut d\u00fczenin \u00e7\u00f6z\u00fcnme s\u00fcrecinde yollar\u0131n\u0131 kaybetmeden ilerleyebilmekte yat\u0131yor.<\/p>\n
T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131, mevcut zorlu ko\u015fullarda hareket edebilmek ad\u0131na sergilenen istikrarl\u0131 \u00e7abay\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye, tek bir blo\u011fa tamamen eklemlenmek ya da pasif bir bekleyi\u015fe ge\u00e7mek yerine diplomasiyi, ara buluculu\u011fu ve stratejik konumlanmay\u0131 birle\u015ftiren bir angajman stratejisi geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu \u00e7abalar kimi zaman ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, kimi zaman ise Pakistan, Katar ve M\u0131s\u0131r gibi ortaklarla ya da uluslararas\u0131 kurulu\u015flarla koordinasyon halinde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Elde edilen sonu\u00e7 bir tarafs\u0131zl\u0131k hali de\u011fil, aksine belirli bir saf tutma zorunlulu\u011fu hissetmeden, farkl\u0131 ve genellikle birbiriyle rekabet halindeki akt\u00f6rlerle ayn\u0131 anda temas kurabilme yetene\u011fini yans\u0131tan bir t\u00fcr “\u00e7ok y\u00f6nl\u00fc angajman” ba\u015far\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131m, do\u011frudan bir kapasite meselesidir. T\u00fcrkiye’nin h\u0131zla geli\u015fen savunma sanayisi, farkl\u0131 co\u011frafyalardaki operasyonel mevcudiyeti ve k\u00f6kl\u00fc NATO \u00fcyeli\u011fi, ona bir\u00e7ok orta \u00f6l\u00e7ekli g\u00fcc\u00fcn sahip olmad\u0131\u011f\u0131 geni\u015f bir esneklik alan\u0131 tan\u0131yor. Dahas\u0131 T\u00fcrkiye, gerekti\u011finde kendi stratejik de\u011ferlendirmeleri do\u011frultusunda ad\u0131m atman\u0131n getirece\u011fi maliyetleri g\u00f6\u011f\u00fcslemeye haz\u0131r oldu\u011funu da defalarca kan\u0131tlad\u0131. Kapasite ile siyasi iradenin bu birle\u015fimi, Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefiklerden b\u00f6lgesel ortaklara ve K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkelerine kadar uzanan geni\u015f bir yelpazede T\u00fcrkiye’nin nas\u0131l alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen temel unsurdur.<\/p>\n
ADF, tam da bu stratejik duru\u015fun bir meyvesidir. Buras\u0131 sadece bir g\u00f6r\u00fc\u015fme platformu de\u011fil, T\u00fcrkiye’nin pek \u00e7ok rakip akt\u00f6rle ayn\u0131 anda temas kurabilme yetene\u011fini, kurumsal bir diplomatik zemine d\u00f6kme \u00e7abas\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r. 2021 y\u0131l\u0131ndaki ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana ADF, devlet ve h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkanlar\u0131ndan bakanlara, uluslararas\u0131 kurulu\u015f temsilcilerinden politika yap\u0131c\u0131lara kadar olduk\u00e7a geni\u015f bir yelpazeyi bulu\u015fturdu. Forumun ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 devasa \u00f6l\u00e7ek dikkat \u00e7ekici olsa da as\u0131l fark yaratan nokta kat\u0131l\u0131mc\u0131 profilindeki \u00e7e\u015fitliliktir. Bu y\u0131lki zirve, Afrika, Avrupa ve Asya geneline dengeli \u015fekilde da\u011f\u0131lm\u0131\u015f 150’den fazla \u00fclkeden konu\u011fu a\u011f\u0131rlamaya haz\u0131rlan\u0131yor.<\/p>\n
ADF\u2019yi as\u0131l farkl\u0131 k\u0131lan unsur, etkile\u015fimin kurgulanma bi\u00e7imidir. D\u00fcnya Ekonomik Forumu (WEF) veya M\u00fcnih G\u00fcvenlik Konferans\u0131 gibi k\u00f6kl\u00fc pek \u00e7ok platformda tart\u0131\u015fmalar, genellikle \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir senaryo \u00e7er\u00e7evesinde ilerleme e\u011filimindedir. Kat\u0131l\u0131m ne kadar geni\u015f olursa olsun meselelerin ele al\u0131n\u0131\u015f bi\u00e7imi \u00e7o\u011funlukla belirli bir jeopolitik merkezin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. ADF ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 tek bir anlat\u0131ya hapsetmeden, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli perspektiflerin \u00f6zg\u00fcrce dile getirilmesine zemin haz\u0131rlayan farkl\u0131 bir yol izliyor.<\/p>\n
Forumun format\u0131, bu stratejik yakla\u015f\u0131m\u0131 destekler niteliktedir. Klasik kal\u0131plar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki daha esnek yap\u0131s\u0131 ve gayri resmi temaslara imkan tan\u0131yan tarz\u0131 sayesinde ADF, normal \u015fartlarda ayn\u0131 ortam\u0131 payla\u015fmayacak akt\u00f6rlerin do\u011frudan etkile\u015fim kurmas\u0131n\u0131 te\u015fvik ediyor. Bu da s\u00f6z konusu taraflar aras\u0131ndaki temas trafi\u011fini ciddi oranda art\u0131r\u0131yor. Anlaml\u0131 bir fikir al\u0131\u015fveri\u015fine zemin haz\u0131rlayan as\u0131l unsur ise tam da bu etkile\u015fim yo\u011funlu\u011fudur. 2022’de Rusya ve Ukrayna d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131n bir araya gelmesi ve 2025’te Azerbaycan ile Ermenistan d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 aras\u0131nda sa\u011flanan temaslar, bu t\u00fcr kritik g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin forumun genel g\u00fcndemiyle nas\u0131l uyum i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclebilece\u011fini somut \u015fekilde ortaya koyuyor.<\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131m, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temel ta\u015flar\u0131ndan biri olan “b\u00f6lgesel sahiplenme” ilkesiyle de yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Bu ilke, b\u00f6lgesel sorunlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan dayat\u0131lan \u00f6nceliklerle ele almak yerine hem sorunun te\u015fhisinde hem de \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn in\u015fas\u0131nda b\u00f6lge akt\u00f6rlerinin asli rol oynamas\u0131 gerekti\u011fini vurgular. T\u00fcrkiye D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Hakan Fidan taraf\u0131ndan da son d\u00f6nemde s\u0131kl\u0131kla vurgulanan bu prensip, ADF sayesinde kendine daha do\u011frudan bir ifade alan\u0131 buluyor. B\u00f6ylece b\u00f6lgesel seslerin, k\u00fcresel tart\u0131\u015fmalar\u0131n kenar\u0131nda kalmay\u0131p do\u011frudan merkeze ta\u015f\u0131nmas\u0131na imkan tan\u0131n\u0131yor.<\/p>\n
Bu y\u0131lki forumun zamanlamas\u0131, forumun \u00f6nemini bir kat daha art\u0131r\u0131yor. Bir yandan Avrupa g\u00fcvenli\u011finin gelece\u011fine dair tart\u0131\u015fmalar alevlenirken, di\u011fer yandan s\u00fcregelen \u00e7at\u0131\u015fmalar b\u00f6lgesel dengeleri k\u00f6kten sarsmaya devam ediyor. Bu s\u00fcre\u00e7te T\u00fcrkiye, art\u0131k k\u0131y\u0131da k\u00f6\u015fede kalm\u0131\u015f bir fig\u00fcr olarak de\u011fil, farkl\u0131 cephelerde ayn\u0131 anda varl\u0131k g\u00f6sterebilen, oyunun merkezindeki bir akt\u00f6r olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7at\u0131\u015fan taraflar aras\u0131nda ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k tutma becerisi ve gerilimi d\u00fc\u015f\u00fcrme \u00e7abalar\u0131ndaki etkin rol\u00fc, T\u00fcrkiye’nin art\u0131k sadece geli\u015fmeleri izleyen de\u011fil, sonu\u00e7lar\u0131 bizzat \u015fekillendiren daha proaktif bir konuma ge\u00e7ti\u011fini kan\u0131tl\u0131yor.<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede ADF, birbiriyle rekabet halindeki akt\u00f6rlerin herhangi bir saf tutma zorunlulu\u011fu hissetmeden temas kurabilece\u011fi bir ortam sunarak kendine \u00f6zg\u00fc bir i\u015flev \u00fcstleniyor. Forumun gayesi \u00e7eli\u015fkileri ortadan kald\u0131rmak de\u011fil, bu \u00e7eli\u015fkilerin y\u00f6netilebilece\u011fi bir alan a\u00e7mak. Bu durum asl\u0131nda uyumun azald\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n derinle\u015fti\u011fi ancak etkile\u015fimin bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fcz uluslararas\u0131 sisteminin \u00e7\u0131plak ger\u00e7e\u011fini yans\u0131t\u0131yor.<\/p>\n
Belirsizliklerin artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada bu t\u00fcr platformlara duyulan ihtiya\u00e7 da ku\u015fkusuz artacakt\u0131r. ADF, T\u00fcrkiye’nin \u00f6zg\u00fcn stratejik tecr\u00fcbesinden beslenmesi ve par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131k ile kronikle\u015fen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n ortas\u0131nda dahi diyalo\u011fu ayakta tutabilen bir format sunmas\u0131yla benzerlerinden ayr\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
[Bilgehan \u00d6zt\u00fcrk, Anadolu Ajans\u0131 Stratejik \u0130leti\u015fim ve D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler M\u00fcd\u00fcr\u00fcd\u00fcr.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Antalya Diplomasi Forumu, T\u00fcrkiye’nin \u00f6zg\u00fcn stratejik tecr\u00fcbesinden beslenmesi ve par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131k ile kronikle\u015fen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n ortas\u0131nda dahi diyalo\u011fu ayakta tutabilen bir format sunmas\u0131yla benzerlerinden ayr\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":19509,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[6839,6843],"class_list":["post-19508","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","tag-antalyadiplomasiforumu","tag-bilgehanozturk"],"yoast_head":"\n