\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi\u2019nden Prof. Dr. Tayfun Uzbay ile Prof. Dr. Bar\u0131\u015f Erdo\u011fan, bireysel psikolojide \u00f6nemli bir yere sahip olan \u201c\u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik\u201d teorisini toplumsal d\u00fczeye ta\u015f\u0131yan dikkat \u00e7ekici bir akademik \u00e7al\u0131\u015fmaya imza att\u0131. Theory and Society dergisinde yay\u0131mlanan makalede, \u201ckolektif \u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik\u201d kavram\u0131 teorik bir \u00e7er\u00e7eveye oturtuldu.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmada bu kavram, \u201cbir toplumun geni\u015f kesimlerinin, s\u00fcregelen veya tekrarlanan travmatik olaylara yan\u0131t olarak kronik motivasyon kayb\u0131 ya\u015famas\u0131, de\u011fi\u015fimin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa dair inanc\u0131n\u0131 yitirmesi ve genel bir pasiflik hali geli\u015ftirmesi\u201d \u015feklinde tan\u0131mland\u0131.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rma, \u00f6zellikle iklim krizi, ekonomik e\u015fitsizlik ve demokrasi sorunlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda toplumlar\u0131n neden giderek daha edilgen bir tutum sergiledi\u011fini anlamaya y\u00f6nelik yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunuyor.<\/p>\n
Prof. Dr. Tayfun Uzbay, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131n psikolog Martin Seligman taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen \u201c\u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik\u201d teorisi oldu\u011funu belirterek, bu s\u00fcrecin yaln\u0131zca bireylerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. Uzbay, bireylerin tekrar eden ve kontrol edilemeyen olumsuz deneyimler sonras\u0131 \u00e7aba g\u00f6stermeyi b\u0131rakabildi\u011fini, benzer bir mekanizman\u0131n kolektif travmalara maruz kalan toplumlarda da ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n
Prof. Dr. Bar\u0131\u015f Erdo\u011fan ise bu s\u00fcrecin bireysel de\u011fil, sosyal a\u011flar \u00fczerinden yay\u0131lan bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funu belirtti. Erdo\u011fan\u2019a g\u00f6re ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k deneyimleri bireyler aras\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131yor, zamanla yay\u0131l\u0131yor ve sonunda toplumsal bir zihinsel \u00e7er\u00e7eveye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. B\u00f6ylece \u201cNe yaparsak yapal\u0131m hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmez\u201d inanc\u0131 toplum genelinde yerle\u015fik bir kabule d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor.<\/p>\n
Makalede s\u0131k\u00e7a kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan \u00fc\u00e7 kavram aras\u0131nda da a\u00e7\u0131k bir ayr\u0131m yap\u0131ld\u0131. Buna g\u00f6re kolektif travma; sava\u015f, do\u011fal afet ya da soyk\u0131r\u0131m gibi toplumun maruz kald\u0131\u011f\u0131 sars\u0131c\u0131 olaylar\u0131 ifade ediyor. Kolektif depresyon, bu travmalar\u0131n ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan yayg\u0131n umutsuzluk ve karamsarl\u0131k gibi duygusal sonu\u00e7lar\u0131 tan\u0131ml\u0131yor. Kolektif \u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik ise tekrarlanan ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar sonucunda geli\u015fen, eylemin faydas\u0131z oldu\u011funa dair inan\u00e7la birlikte olu\u015fan davran\u0131\u015fsal pasiflik s\u00fcreci olarak tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmada, bu y\u00f6n\u00fcyle kavram\u0131n yaln\u0131zca bir duygu durumunu de\u011fil, do\u011frudan eylemsizli\u011fi a\u00e7\u0131klayan bir \u00e7er\u00e7eve sundu\u011fu vurguland\u0131. Negatif ko\u015fullar ortadan kalksa bile bu pasiflik halinin s\u00fcrebilece\u011fi belirtildi.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmada dikkat \u00e7eken bir ba\u015fka vurgu da beyindeki n\u00f6ronlar ile toplumdaki bireyler ve kurumlar aras\u0131ndaki benzerlik oldu. Beyindeki sinaptik ba\u011flar\u0131n zay\u0131flamas\u0131n\u0131n depresyona yol a\u00e7abildi\u011fi hat\u0131rlat\u0131l\u0131rken, toplumsal ba\u011flar\u0131n zay\u0131flamas\u0131n\u0131n da benzer bi\u00e7imde kolektif \u00e7aresizlik \u00fcretebilece\u011fi ifade edildi.<\/p>\n
Makalede \u201csosyal plastisite\u201d kavram\u0131na da yer verildi. Buna g\u00f6re toplumun travmalara uyum sa\u011flama kapasitesi; e\u011fitim, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve adil hukuk sistemleriyle g\u00fc\u00e7leniyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k otoriter rejimler ve adaletsizlik, bu toplumsal direnci k\u0131rarak kolektif \u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik i\u00e7in uygun zemin haz\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n
Akademisyenler, \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131n yeniden in\u015fa edilmesinin kritik \u00f6nemde oldu\u011funa dikkat \u00e7ekti. Kurumsal reformlar, \u015feffafl\u0131k, adaletin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve sivil toplumun somut ba\u015far\u0131lar \u00fcretmesinin toplumsal \u00e7aresizlik hissini tersine \u00e7evirebilece\u011fi belirtildi.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmada, kolektif \u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik kavram\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde demokrasilerdeki gerileme, gelir adaletsizli\u011fi ve \u00e7evre krizleri kar\u015f\u0131s\u0131ndaki toplumsal ataleti anlamak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7 sundu\u011fu ifade edildi. Kavram\u0131n sosyoloji, psikoloji, n\u00f6robilim ve siyaset bilimi aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kuran yeni bir tart\u0131\u015fma alan\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 da vurguland\u0131.<\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi\u2019nden iki akademisyenin uluslararas\u0131 bir dergide yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, \u201ckolektif \u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik\u201d kavram\u0131n\u0131 literat\u00fcre ta\u015f\u0131yarak toplumlar\u0131n neden giderek daha pasif hale geldi\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":18918,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[2357,6722],"class_list":["post-18917","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","tag-psikoloji","tag-sosyoloji"],"yoast_head":"\n