Macaristan Ludovika Kamu Hizmetleri \u00dcniversitesinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Zoltan Egeresi, Macaristan Parlamentosu se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve se\u00e7imlerin uluslararas\u0131 arenada ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
Macaristan Parlamentosu se\u00e7imi, k\u00fc\u00e7\u00fck bir Orta Avrupa \u00fclkesine normalde yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacak d\u00fczeyin \u00e7ok \u00f6tesinde uluslararas\u0131 ilgi \u00e7ekti. G\u00f6rece yeni bir parti olan Tisza (Sayg\u0131 ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Partisi), oylar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 alarak parlamentoda \u00fc\u00e7te iki \u00e7o\u011funlu\u011fu elde etti, eski iktidar koalisyonu Fidesz ile Hristiyan Demokrat Halk Partisi ise y\u00fczde 40’\u0131n alt\u0131nda kald\u0131.<\/p>\n
Bu s\u00fcrpriz zafer, 2010’dan bu yana kazand\u0131\u011f\u0131 her se\u00e7imle iktidar\u0131n\u0131 peki\u015ftiren mevcut Ba\u015fbakan Viktor Orban’\u0131n y\u00f6netiminin sonunu getirdi. Orban’\u0131n kurdu\u011fu sistem, yaln\u0131zca yurt i\u00e7inde sars\u0131lmaz bir iktidar bloku de\u011fil ayn\u0131 zamanda AB \u00fcyesi bir devlet olarak ABD (en az\u0131ndan Cumhurba\u015fkan\u0131 Donald Trump nezdinde), Rusya, \u00c7in ve T\u00fcrkiye gibi b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerle yak\u0131n ili\u015fkiler s\u00fcrd\u00fcren, giderek kamplara b\u00f6l\u00fcnen bir d\u00fcnyada kendine \u00f6zg\u00fc bir “ba\u011flant\u0131sall\u0131k” modeli kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir yap\u0131yd\u0131. Ancak bu i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika eksenli g\u00fc\u00e7 in\u015fas\u0131, AB i\u00e7inde yaln\u0131zla\u015fmaya ve ciddi miktarda AB fonunun bloke edilmesine neden oldu, bu da zaten k\u0131r\u0131lgan olan ekonomik b\u00fcy\u00fcme beklentilerini daha da sarst\u0131.<\/p>\n
Tisza Partisinin se\u00e7im zaferinde belirleyici rol oynayan etkenlerin aras\u0131nda ekonomi ba\u015f\u0131 \u00e7ekiyor. 2022 se\u00e7imlerinin ard\u0131ndan Macaristan, son 20 y\u0131l\u0131n en a\u011f\u0131r enflasyon kriziyle y\u00fczle\u015fti. Bu tabloya bir de yeni patlak veren yolsuzluk skandallar\u0131 eklenince kamuoyunun tepkisi b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Pe\u015f pe\u015fe gelen siyasi skandallar ise Fidesz’in \u00f6zenle i\u015fledi\u011fi muhafazakar-Hristiyan s\u00f6ylemine iyice zarar verdi.<\/p>\n
Viktor Orban, 2010 se\u00e7im zaferinden \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmalarda “merkez g\u00fc\u00e7” kavram\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftu. Bu kavram, pratikte dindar kentli sa\u011f ayd\u0131nlar\u0131, i\u015f\u00e7i kesimi ve k\u0131rsal n\u00fcfusun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplayan bir iktidar bloku olu\u015fturmak anlam\u0131na geliyordu. Sistem, bu haliyle yakla\u015f\u0131k 15 y\u0131l boyunca etkin bi\u00e7imde i\u015fledi. Muhalefet partileri, Fidesz’in medya ve kaynak \u00fczerindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc tutarl\u0131 muhalefet hatt\u0131 kuramad\u0131, ne tek ba\u015flar\u0131na ne de 2022’deki ortak giri\u015fimleriyle Fidesz’i alt edebildiler.<\/p>\n
Ancak bu tablo 2024’te de\u011fi\u015fti. Af skandal\u0131n\u0131n g\u00fcndeme gelmesiyle o g\u00fcne kadar kamuoyunca tan\u0131nmayan bir isim, Peter Magyar, Macaristan’\u0131n \u00e7evrim i\u00e7i medya platformu Partizan \u00fczerinden sahneye \u00e7\u0131kt\u0131. K\u00f6kl\u00fc bir Fidesz gelene\u011finden gelen ve eski adalet bakan\u0131n\u0131n eski e\u015fi olan Magyar, h\u00fck\u00fcmete y\u00f6nelik i\u00e7eriden bir hesap sorma konu\u015fmas\u0131 yapt\u0131. On binlerce ki\u015finin canl\u0131 izledi\u011fi bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f, onu bir gecede \u00fclke \u00e7ap\u0131nda tan\u0131nan bir fig\u00fcre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
H\u00fck\u00fcmetin kampanyas\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ulusal egemenli\u011fi koruma ve Ukrayna Sava\u015f\u0131’na bula\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nma temalar\u0131yla ilerlerken Peter Magyar, se\u00e7imi Viktor Orban y\u00f6netimi \u00fczerine bir referanduma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ba\u015fard\u0131. Tisza Partisi, Avrupa Parlamentosunda “Avrupa Halk Partisi” grubu \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yer al\u0131yor ve kendisini merkez sa\u011f, Avrupa yanl\u0131s\u0131 bir parti olarak konumland\u0131r\u0131yor, g\u00f6\u00e7 politikas\u0131nda ise Orban h\u00fck\u00fcmetinden kayda de\u011fer bir kopu\u015f beklenmiyor. Bununla birlikte parti, farkl\u0131 ideolojik e\u011filimlerden gelen, toplumun farkl\u0131 kesimlerini bir arada tutan Orban kar\u015f\u0131t\u0131 bir \u015femsiye hareket olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Viktor Orban’\u0131n muhalefete ge\u00e7mesiyle Peter Magyar’\u0131n se\u00e7menleri, ba\u015fta AB ve kom\u015fu \u00fclkelerle ili\u015fkilerin onar\u0131lmas\u0131 olmak \u00fczere Macaristan d\u0131\u015f politikas\u0131nda yeni bir y\u00f6nelim bekliyor. Orban’\u0131n son y\u0131llarda benimsedi\u011fi Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 \u00e7izgiye k\u0131yasla Kiev ile ili\u015fkilerin de daha olumlu seyir izlemesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, s\u0131cak ili\u015fki kurulmasa bile diyalog \u00e7ok daha yap\u0131c\u0131 zemine ta\u015f\u0131nacak.<\/p>\n
Tisza, kampanya boyunca sand\u0131\u011f\u0131 Rusya ile Avrupa aras\u0131nda bir tercih olarak konumland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, Orban h\u00fck\u00fcmetinin Moskova ile ba\u011flar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu \u00e7er\u00e7eveleme geni\u015f kar\u015f\u0131l\u0131k buldu. H\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011finin ard\u0131ndan AB hedefleriyle daha uyumlu, pragmatik d\u0131\u015f politika \u00e7izgisi bekleniyor. Bu \u00e7izgi, s\u00fcrt\u00fc\u015fmelerin tamamen sona erece\u011fi manas\u0131na gelmiyor ancak Macaristan vetolar\u0131n\u0131n Avrupa g\u00fcndeminde yer etti\u011fi d\u00f6nem b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla geride kald\u0131. AB’nin \u00f6nde gelen akt\u00f6rleriyle ili\u015fkilerin normalle\u015fmesinin yan\u0131 s\u0131ra yeni Macar Ba\u015fbakan\u0131’n\u0131n, AB i\u00e7indeki a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 grup “Avrupa’n\u0131n Vatanseverleri”nin yan\u0131nda yer almayaca\u011f\u0131 ve pek \u00e7ok Bat\u0131 ve Orta Avrupal\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f partiyi \u00f6nemli bir destekten yoksun b\u0131rakaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilemez. Yeni ba\u015fbakan, bunun yerine Avusturya, Almanya, Finlandiya ve Polonya liderlerinin de i\u00e7inde bulundu\u011fu siyasi grupla ayn\u0131 safta duracak.<\/p>\n
AB i\u00e7indeki ve kom\u015fu \u00fclkelerle ili\u015fkilerin onar\u0131lmas\u0131 \u00f6ncelik ta\u015f\u0131sa da Orban’\u0131n 2010’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda hayata ge\u00e7irdi\u011fi “Do\u011fuya A\u00e7\u0131l\u0131m” politikas\u0131ndan farkl\u0131 olarak \u00c7in, Rusya ve T\u00fcrk devletleriyle ili\u015fkilerde \u00e7ok daha pragmatik bir \u00e7izgi benimsenmesi bekleniyor. Bu s\u00fcre\u00e7te ki\u015fiselle\u015fmi\u015f ili\u015fki modelinin yerini kurumsal temelli yap\u0131 alacak.<\/p>\n
Jeopolitik a\u00e7\u0131dan ise se\u00e7imlerin en b\u00fcy\u00fck kaybedeni Rusya oldu. Macaristan’daki iktidar de\u011fi\u015fikli\u011fi, Moskova’n\u0131n di\u011fer Avrupa \u00fclkeleri \u00fczerindeki n\u00fcfuzunu da daha da zay\u0131flatabilir. ABD-Macaristan ili\u015fkilerinde de benzer d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bekleniyor. Bat\u0131 ile uyumu g\u00fc\u00e7lenmi\u015f bir NATO m\u00fcttefiki olarak Budape\u015fte, Amerikan y\u00f6netimiyle sa\u011fl\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler kurmaya \u00e7al\u0131\u015facak ancak bu ili\u015fki, eskisindeki ki\u015fisel yak\u0131nl\u0131ktan yoksun olacak.<\/p>\n
Ekonomik cephede beklentiler yeniden b\u00fcy\u00fcme ekseninde yo\u011funla\u015f\u0131yor. Kap\u0131da bekleyen enerji krizi bu hedefi zorla\u015ft\u0131rsa da milyarlarca avroluk AB fonunun serbest b\u0131rak\u0131labilece\u011fi umudu canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor. Y\u0131llar s\u00fcren gerilimin ard\u0131ndan ili\u015fkileri yeniden ray\u0131na oturtmak ise kolay olmayacak, Macar h\u00fck\u00fcmeti g\u00fcven tesis etmek zorunda kalacak ve b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla bu yolda Polonya’n\u0131n deneyiminden ilham alacak.<\/p>\n
[Zoltan Egeresi, Macaristan Ludovika Kamu Hizmetleri \u00dcniversitesinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Viktor Orban’\u0131n muhalefete ge\u00e7mesiyle birlikte Peter Magyar’\u0131n se\u00e7menleri, ba\u015fta AB ve Kiev de dahil kom\u015fu \u00fclkelerle ili\u015fkilerin onar\u0131lmas\u0131 olmak \u00fczere Macaristan d\u0131\u015f politikas\u0131nda yeni bir y\u00f6nelim bekliyor.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18732,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[6343],"class_list":["post-18731","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","tag-macaristan"],"yoast_head":"\n