D\u00fcnya art\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6y; bir yerde kopan f\u0131rt\u0131na, \u00e7ok ge\u00e7meden ba\u015fka co\u011frafyalar\u0131n semas\u0131n\u0131 karart\u0131yor. Hi\u00e7bir hadise, sadece \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor; dalga dalga yay\u0131l\u0131yor, herkesi etkisi alt\u0131na al\u0131yor.<\/p>\n
28 \u015eubat 2026\u2019dan bu yana ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n buna verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131klar, Orta Do\u011fu\u2019yu geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131na \u00e7evirmi\u015f durumda. Ya\u015fananlar, uluslararas\u0131 d\u00fczenin iddia edildi\u011fi gibi kurallara de\u011fil, \u00e7o\u011fu zaman g\u00fc\u00e7 dengesine g\u00f6re i\u015fledi\u011fini bir kez daha g\u00f6steriyor.<\/p>\n
\u201cMedeniyet\u201d, \u201cdemokrasi\u201d, \u201cinsan haklar\u0131\u201d gibi kavramlar ise bu tabloda evrensel ilkeler olmaktan ziyade, \u00e7o\u011fu zaman g\u00fc\u00e7 sahiplerinin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131yla uyumlu oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde hat\u0131rlanan de\u011ferler h\u00e2line geliyor. Uygulamada g\u00f6r\u00fclen \u015fu ki; bu kavramlar her co\u011frafyada ayn\u0131 hassasiyetle i\u015fletilmiyor, farkl\u0131 toplumlar i\u00e7in farkl\u0131 standartlar devreye giriyor. Tam bir orman kanunu bu. Medeniyet, \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131k, demokrasi\u2026 Hepsi hik\u00e2ye. Bat\u0131, bir yerde bir menfaat g\u00f6rs\u00fcn, hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden sald\u0131r\u0131r; \u00fcstelik hi\u00e7 kimseyi umursamadan. Demokrasiden anlad\u0131\u011f\u0131 sadece kendine i\u015fledi\u011fi kadard\u0131r; insan haklar\u0131ndan anlad\u0131\u011f\u0131 sadece kendi insan\u0131n\u0131n haklar\u0131d\u0131r; \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ise yaln\u0131zca kendi milletine uygulad\u0131\u011f\u0131 kadard\u0131r. Kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki herkesi bu kavramlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutar.<\/p>\n
Sonu\u00e7ta ortaya \u00e7\u0131kan manzara, ideal ile ger\u00e7ek aras\u0131ndaki mesafenin ne kadar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor: S\u00f6ylemde evrensellik, pratikte ise barbarl\u0131k h\u00e2kim.<\/p>\n
Bu sava\u015ftaki en kritik geli\u015fme, \u0130ran\u2019\u0131n H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131 fiilen kapatmas\u0131 ya da trafi\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde engellemesidir. Bu bo\u011faz, d\u00fcnya petrol\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 20\u2019sini, LNG\u2019sinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ve k\u00fcresel g\u00fcbre ticaretinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 30-33\u2019\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu sava\u015f \u00f6ncelikle tar\u0131m\u0131 etkileyecek. Tar\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck maliyet unsuru g\u00fcbre ve enerjidir. T\u00fcrkiye hem g\u00fcbre hem de enerji anlam\u0131nda tedari\u011finin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan sa\u011flamaktad\u0131r. Bu da fiyat anlam\u0131nda, d\u00fcnyadaki geli\u015fmelerin etkisinde kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. \u00dclkemizde \u015fu an ve gelecekte de g\u00fcbre temini noktas\u0131nda bir problem yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye bir ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesindedir; enerji ve ula\u015f\u0131m hatt\u0131 \u00fczerindedir. Bu y\u00fczden hem enerji hem de g\u00fcbre temini noktas\u0131nda bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015fmayacakt\u0131r. Ancak fiyat dalgalanmalar\u0131ndan etkilenecektir.<\/p>\n
K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ya\u015fananlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tablo nettir:<\/p>\n
H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n kapanmas\u0131yla birlikte enerji ak\u0131\u015f\u0131 sekteye u\u011fram\u0131\u015f, bunun do\u011fal sonucu olarak g\u00fcbre \u00fcretim maliyetleri sert \u015fekilde y\u00fckselmi\u015ftir. Zira azotlu g\u00fcbre \u00fcretimi do\u011falgaza ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r ve maliyetin y\u00fczde 60-70\u2019i do\u011frudan enerji girdisidir. Bu nedenle enerji fiyatlar\u0131ndaki her art\u0131\u015f, gecikmeksizin g\u00fcbreye yans\u0131r.<\/p>\n
Nitekim \u00fcre ve amonyak fiyatlar\u0131nda y\u00fczde 35-40\u2019lar\u0131 bulan art\u0131\u015flar, piyasada s\u0131radan bir dalgalanma de\u011fil; arz g\u00fcvenli\u011fine dair ciddi bir riskin i\u015faretidir. \u00dcretim tesislerinin devre d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131, lojistik hatlar\u0131n t\u0131kanmas\u0131 ve sigorta maliyetlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez seviyelere \u00e7\u0131kmas\u0131, k\u00fcresel g\u00fcbre piyasas\u0131n\u0131 k\u0131r\u0131lgan bir zemine ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ancak T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan meseleye daha so\u011fukkanl\u0131 ve yap\u0131sal bir yerden bakmak gerekir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye, g\u00fcbre tedarikinde tek bir co\u011frafyaya ba\u011f\u0131ml\u0131 bir \u00fclke de\u011fildir. Rusya, Kuzey Afrika ve di\u011fer alternatif kaynaklar, zaten mevcut tedarik yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bu nedenle H\u00fcrm\u00fcz kaynakl\u0131 bir daralma, T\u00fcrkiye i\u00e7in do\u011frudan bir \u201c\u00fcr\u00fcn yoklu\u011fu\u201d anlam\u0131na gelmemektedir.<\/p>\n
Nitekim mevcut veriler de bunu teyit etmektedir:<\/p>\n
Bug\u00fcn itibar\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fcbre stok problemi bulunmamaktad\u0131r. Mevcut stoklar, bahar sezonunun ilk safhas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek d\u00fczeydedir. Dolay\u0131s\u0131yla piyasada olu\u015fan fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 \u201creel maliyet art\u0131\u015f\u0131\u201d ile a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Burada kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan as\u0131l mesele \u015fudur:<\/p>\n
Piyasa, her zaman ger\u00e7eklere g\u00f6re de\u011fil; beklentilere g\u00f6re hareket eder.<\/p>\n
Sava\u015f\u0131n olu\u015fturdu\u011fu belirsizlik, \u00fcretici ve bayi nezdinde \u201cyar\u0131n daha pahal\u0131 olacak\u201d alg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Bu da talebin \u00f6ne \u00e7ekilmesine, yani panik al\u0131mlar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Tar\u0131m Kredi Kooperatifleri\u2019nin g\u00fcnl\u00fck sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n iki-\u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131, bu psikolojik dalgan\u0131n en somut g\u00f6stergesidir.<\/p>\n
Bu noktada a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmek gerekir:<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de bug\u00fcn ya\u015fanan fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, fiziki bir k\u0131tl\u0131ktan de\u011fil; beklenti kaynakl\u0131 bir piyasa davran\u0131\u015f\u0131ndan beslenmektedir.<\/p>\n
Ancak mevcut durumun, yani fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sebeplerinin oldu\u011funu da g\u00f6z ard\u0131 etmememiz laz\u0131m. Burada fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sebeplerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, bunun d\u00fcnyada meydana gelen geli\u015fmelerle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir ger\u00e7ektir. K\u00fcresel emtia piyasalar\u0131, \u201cyerel\u201d ve \u201ck\u00fcresel\u201d fiyatlar\u0131n birbirinden tamamen ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kapal\u0131 sistemler de\u011fildir. Fiyat olu\u015fumunda d\u00f6rt temel kanal devreye girmektedir:<\/p>\n
K\u00f6rfez\u2019deki \u00fcreticiler (Katar, Suudi Arabistan, BAE, \u0130ran) k\u00fcresel \u00fcre piyasas\u0131n\u0131n fiyat yap\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r. \u0130ran\u2019\u0131n d\u00e2hil oldu\u011fu bir \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131nda bu \u00fclkelerin ihracat\u0131 aksad\u0131\u011f\u0131nda arz daral\u0131r ve k\u00fcresel fiyatlar y\u00fckselir. T\u00fcrkiye, g\u00fcbresinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Rusya\u2019dan alsa bile, Rus \u00fcreticiler artan k\u00fcresel fiyattan sat\u0131\u015f yapma e\u011filimine girer. T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019dan ithal etti\u011fi \u00fcre, art\u0131k k\u00fcresel piyasa fiyat\u0131ndan i\u015flem g\u00f6rmektedir. Bu, fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye de yans\u0131mas\u0131n\u0131n ana nedenidir.<\/p>\n
G\u00fcbre \u00fcretiminin maliyetinin y\u00fczde 60-70\u2019ini do\u011falgaz olu\u015fturmaktad\u0131r. H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n fiilen kapanmas\u0131, k\u00fcresel enerji piyasalar\u0131nda do\u011falgaz ve ham petrol fiyatlar\u0131nda sert y\u00fckseli\u015flere neden olmu\u015ftur. Avrupa do\u011falgaz\u0131nda y\u00fczde 50\u2019yi a\u015fan art\u0131\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, Rusya veya T\u00fcrkmenistan gibi \u201cKuzey\u201d kaynaklar\u0131ndan tedarik edilen g\u00fcbrenin \u00fcretim maliyetini de art\u0131rmaktad\u0131r. G\u00fcbre fabrikalar\u0131, hammaddesi enerji olan tesislerdir; enerji fiyat\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda, g\u00fcbrenin \u00fcretim maliyeti nereden gelirse gelsin artar.<\/p>\n
\u00c7at\u0131\u015fma b\u00f6lgesi olan Basra K\u00f6rfezi\u2019ne yak\u0131n sularda seyreden t\u00fcm gemilerin sigorta primleri \u201cekonomik olarak s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez\u201d seviyelere \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum sadece K\u00f6rfez\u2019den \u00e7\u0131kan gemileri de\u011fil, b\u00f6lgeden ge\u00e7en t\u00fcm ticari gemileri etkilemektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin ithalat yapt\u0131\u011f\u0131 di\u011fer rotalar, yani K\u0131z\u0131ldeniz, S\u00fcvey\u015f ve Akdeniz \u00fczerindeki navlun maliyetleri de artan genel risk alg\u0131s\u0131 nedeniyle y\u00fckselmi\u015ftir.<\/p>\n
K\u00f6rfez \u00fcreleri tipik olarak Avrupa ve Akdeniz havzas\u0131na y\u00f6nelirken, bu arz kesildi\u011finde Avrupal\u0131 al\u0131c\u0131lar Rusya, Kuzey Afrika veya di\u011fer kaynaklara y\u00f6nelmektedir. Bu durum, \u201cKuzey\u201d olarak tan\u0131mlanan tedarik\u00e7ilerin \u00fczerindeki talebi art\u0131rmakta ve onlar\u0131n da fiyatlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmektedir.<\/p>\n
\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcn itibar\u0131yla g\u00fcbre stok problemi yoktur. \u00c7ift\u00e7iler panik al\u0131m\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n
Bu de\u011ferlendirme, nitekim G\u00dcBRETA\u015e ve Tar\u0131m Kredi Kooperatifleri\u2019nin resmi a\u00e7\u0131klamalar\u0131yla b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. G\u00dcBRETA\u015e Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Ayta\u00e7 Onkun, bahar d\u00f6nemi ihtiyac\u0131n\u0131n planland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ift\u00e7ilerin endi\u015feye kap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Tar\u0131m Kredi Kooperatifleri\u2019nin sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sava\u015f\u0131n ba\u015flamas\u0131yla g\u00fcnl\u00fck 10 bin tondan 20 bin tona \u00e7\u0131kmas\u0131, arz g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik psikolojik bir endi\u015feyi g\u00f6stermektedir; ancak bu, stoklar\u0131n yetersiz oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n
T\u00fcrkiye, sava\u015f ba\u015flad\u0131ktan sonra g\u00fcbre konusunda tar\u0131m\u0131n etkilenmemesi i\u00e7in pozisyon ald\u0131, \u00f6nlemler geli\u015ftirdi:<\/p>\n
T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan mevcut durum bir \u201carz krizi\u201d de\u011fil; do\u011fru y\u00f6netilmezse bir \u201cfiyat ve \u00fcretim krizi\u201dne d\u00f6n\u00fc\u015fme potansiyeli ta\u015f\u0131yan bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n
Unutulmamal\u0131d\u0131r ki tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fc sadece ekonomik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda stratejik bir aland\u0131r. Bu alanda olu\u015facak en k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131r\u0131lma, zincirleme etkilerle g\u0131da fiyatlar\u0131na, enflasyona ve toplumsal refaha yans\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak; k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ciddi bir g\u00fcbre krizi ya\u015fanmaktad\u0131r. Ancak T\u00fcrkiye\u2019de bu krizin etkileri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00f6netilebilir durumdad\u0131r. E\u011fer do\u011fru politikalarla hareket edilirse bu s\u00fcre\u00e7 bir krize d\u00f6n\u00fc\u015fmeden atlat\u0131labilir. Aksi h\u00e2lde, olmayan bir k\u0131tl\u0131k alg\u0131s\u0131, ger\u00e7ek bir \u00fcretim krizine d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc tar\u0131mda as\u0131l tehlike, \u00e7o\u011fu zaman yokluk de\u011fil; yokluk korkusudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnya art\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6y; bir yerde kopan f\u0131rt\u0131na, \u00e7ok ge\u00e7meden ba\u015fka co\u011frafyalar\u0131n semas\u0131n\u0131 karart\u0131yor. Hi\u00e7bir hadise, sadece \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor; dalga dalga yay\u0131l\u0131yor, herkesi etkisi alt\u0131na al\u0131yor. 28 \u015eubat 2026\u2019dan bu yana ABD ve \u0130srail\u2019in \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n buna verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131klar, Orta Do\u011fu\u2019yu geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131na \u00e7evirmi\u015f durumda. Ya\u015fananlar, […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":14508,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-14467","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kose-yazilari"],"yoast_head":"\n