Mübarek Ramazan’ın 11. gününde Kur’ân’ın infak çağrısı, Resûlullah’ın (S.A.V.) yoksulun ve mazlumun derdiyle dertlenmeyi “cihat sevabı” ile buluşturan müjdesi ve ümmetin dirliği için edilen dua, kalbi ibadetten hayata taşıyan bir istikamet çiziyor. Bu sayfada; İbrahim Suresi’nden infakın ahlâkını, Buhârî’de yer alan hadis-i şeriften sosyal merhametin değerini; Abbad bin Bişr’in (R.A.) adanmışlığından Şah-ı Nakşbend’in (k.s.) ölçülü irfanına uzanan örneklerle Ramazan’ın 11. gününü anlamlandırıyoruz.

Ayet

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla:
“İman eden kullarıma söyle: Namazı dosdoğru kılsınlar; ne alışverişin ne de dostluğun fayda vermeyeceği gün gelmeden önce, kendilerine rızık olarak verdiklerimizden Allah yolunda gizlice ve açıktan harcasınlar.”
Allah (C.C.) ne güzel buyurdu.
(İbrahim Suresi, 31. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:
“Dul bir kadının veya bir fakirin işi için koşturan kimse, Allah yolunda cihad eden; yahut geceyi namazla, gündüzü oruçla geçiren kimse gibidir.”
Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel buyurdu.
(Buhârî, Nafaka, 1)

Dua

Allah’ım! Kederden ve üzüntüden, acizlikten, tembellikten, cimrilikten, korkaklıktan, borç yükünden ve insanların kahrından sana sığınırım.
Âmin.

Allah’ım, Sen Melik’sin, Hayy u Kayyûm’sun. Kendinden başka ilâh olmayan apaçık bir Hak’sın.

Sen benim Rabbimsin, beni Sen yarattın. Ben Sen’in kulunum, ezelde Sana verdiğim sözümde ve vaadimde hâlâ gücüm yettiğince durmaktayım. İşlediğim kusurların şerrinden sana sığınırım.

Bana lutfettiğin nimetleri yüce huzurunda minnetle anar, günahımı itiraf ederim. Benim günahlarımı affet; şüphe yok ki günahları Sen’den başka affedecek yoktur.

Allah’ım, Sen’in kendini hamdettiğin şekilde Sana çokça ve dâimâ hamd olsun; bütün mahlûkâtının yapmasını hak ettiğin hamdlerin kat kat fazlasıyla, yüzünün celâline ve kudretinin azametine yaraşır şekilde her an ve her nefes ilmindeki şeyler adedince Sana hamd olsun, ey Yüce Mevlâ’mız.

Yarattıkları sayısınca, kendisinin râzı olacağı kadar, arşının ağırlığınca, bitip tükenmeyen kelimeleri adedince ve ilminin çokluğu nisbetinde ben Allah’ı ulûhiyyet makamına yakışmayan sıfatlardan tenzih eder ve O’na hamdederim.

Abbad Bin Bişr (R.A.)

Künyesi: Ebû Bişr, Ebû’r-Rabî’
Doğum: 589, Medine
Vefat: H. 13 / M. 634

Hz. Abbad (r.a.), Ensar’ın ileri gelenlerindendi. Mus‘ab bin Umeyr’in (r.a.) vesilesiyle İslam’la şereflendi. Bedir, Uhud ve Hendek başta olmak üzere Resûlullah (S.A.V.) ile birlikte bütün gazvelere iştirak etti; cihat meydanlarında büyük fedakârlıklar gösterdi.

Sahabiler, savaş zamanlarında Peygamber Efendimiz’i (S.A.V.) muhtemel tehlikelere karşı korumak için nöbet tutarlardı. Abbad bin Bişr (r.a.) de Resûlullah’ın muhafızlarından biriydi. Uykusuz ve yorgun olduğu anlarda dahi bu hizmeti aksatmaz; gönüllü olarak Efendimiz’in (S.A.V.) muhafızlığını yapardı.

Resûlullah (S.A.V.), bazı önemli vazifelerde Hz. Abbad’ı görevlendirirdi. O da emirleri eksiksiz yerine getirir, üstlendiği hizmeti başarıyla ifa ederdi. Umre seferinde bir süvari birliğinin başında müşriklerin hareketlerini gözetlemek ve keşif yapmak üzere görevlendirildi. Bir defasında da Benî Mustalık kabilesine Kur’an öğretmek ve zekât toplamakla vazifelendirildi.

Hz. Abbad’ın sabahlara kadar ibadetle geçirdiği geceler çoktu. Bir gece Peygamberimiz (S.A.V.), Hz. Aişe’nin (r.a.) evinde namaz kılarken mescitten Hz. Abbad’ın sesini işitti. İbadete olan iştiyakını görünce, “Allah’ım, Abbad bin Bişr’e rahmet et!” diye dua buyurdu.

Abbad bin Bişr (r.a.), namazlarını büyük bir huşû içinde eda eder; kıldığı namazın “son namaz”ı olabileceğini düşünürdü. Müslümanları şiirleriyle zemmeden ve aleyhte kışkırtıcılık yapan Ka‘b bin Eşref’in etkisiz hâle getirilmesinde görev alan fedailer arasında da yer aldığı rivayet edilir. Bu gayreti sebebiyle Resûl-i Ekrem’in (S.A.V.) dualarına mazhar olmuştur.

Ömrünün büyük kısmı Peygamber Efendimiz’in (S.A.V.) yanında geçti. Geceleri harp sahasında Resûlullah’ın çadırını bekler, sabah olunca herkesten önce cihad meydanına koşardı. Cesur, fedakâr ve ibadete düşkün bir sahabiydi; sahabe arasında “İmam” ve “Kur’an dostu” olarak tanınırdı.

Şehadeti çok arzulayan Hz. Abbad’ın (r.a.) bu muradı, Yemâme Savaşı’nda kabul olundu. Şehit olmadan bir gün önce Ebû Saîd el-Hudrî’ye (r.a.) şöyle dedi:
“Ey Ebû Saîd! Bu gece rüyamda göklerin bana açıldığını, sonra tekrar kapandığını gördüm. İnşallah bu, şehit düşmeme alamettir…”

Savaş başlayınca kahramanca ileri atıldı ve Ensar’a seslendi:
“Ey Ensar! Kılıçlarınızın kınlarını kırın ve bir tarafa ayrılın.”
Bu çağrı üzerine Ensar’dan 500 sahabi ayrıldı. Hz. Abbad (r.a.) onlarla birlikte Müseylimetü’l-Kezzâb’ın bahçesine kadar ilerledi. Şiddetli çarpışmada birçok sahabiyle birlikte o da şehit düştü. Vücudu ağır yaralar içindeydi; onu bedenindeki bir alametten tanıdılar.
Allah ondan razı olsun.

Şah Nakşbend Muhammed Bahâüddin Buhârî (k.s.)

Hilye-i Pâk-i Şâh-ı Nakşbend

Uzun boylu, buğday tenli, güzel yüzlüydü. Sakalı büyük, boynu uzuncaydı; boynu nur gibi parlardı. Heybetli, tatlı dilli ve güzel sözlüydü. Halk içinde bulunsa da gönlü daima Hakk ile meşguldü. Türk illerinin saygın mürşidiydi.

Şâh-ı Nakşbend hazretleri, kendisine kadar “Hâcegân Yolu” olarak anılan yolu “Nakşbendî” ismiyle meşhur eden büyük kolbaşıdır. Doğdukları yer, kendilerine nisbetle “Kasr-ı Ârifân” diye anılmıştır. “Nakşbend” lakabının kaynağı kesin olarak bilinmemekle birlikte, yolun “hafî zikir” ve “rabıta” esasına dayanmasıyla ilişkilendirilir. “Şâh” ifadesi ise “gönül sultanı” manasında bir saygı unvanıdır.

Şâh-ı Nakşbend, 718 Muharrem’inde (1318 Nisan’ında) Kasr-ı Hinduvân’da doğdu. İlk üstadı, dedesinin ve babasının şeyhi olan Muhammed Baba Simâsî’dir. Doğumunu “Bu evden bir er kokusu geliyor” diyerek müjdeleyen; onu üç günlükken manevi evlatlığa kabul edip terbiyesini halifesi Emîr Külâl’e havale eden de odur. Manevî emanetini aldığı mürşidi ise Emîr Külâl hazretleridir.

Maneviyat yoluna girmeden önce dinî ilimler tahsili için bir süre Semerkand’a gitti; on sekiz yaşında tahsilini tamamlayarak memleketine döndü ve evlendi. “Hâcegân Yolu”nda gizli zikre verilen önem, zamanla farklı usullerle mezcedilmiş; Şâh-ı Nakşbend hazretleri ise gizli zikre meyli sebebiyle bu çizgiyi kuvvetle temsil etmiştir. Emîr Külâl, onun halindeki yükselişi görerek kendisine icazet vermiş; “Himmet kuşun beni geçti” diyerek irşada mezun kılmıştır.

İcazetten sonra yedi yıl Arif Dikgirâni’nin dergâhında sohbetlere devam etti; ardından on iki yıl kadar Yesevî meşrepli şeyhlerden Kusem Şeyh ile Halil Atâ’nın sohbetlerinde bulundu. Dünya işlerinden soğuyup Buhârâ köylerinden Ziverton’a yerleştiği dönemler de olmuştur. Herat, Merv, Nişâbur gibi beldelere seyahat etti; etrafında geniş bir mürid ve muhib halkası oluştu.

Şeyhi Emîr Külâl’in vefatında (771/1370) müridlerine, Muhammed Bahâeddin’e bağlanmalarını vasiyet ettiği nakledilir. Üç defa hac maksadıyla Hicaz’a gitti. Hac dönüşlerinde Bağdat ve Merv’e uğrayıp Buhârâ’ya döndü; vefatına kadar irşad hizmetini Buhârâ’da sürdürdü. 791/1389 yılında doğdukları Kasr-ı Ârifân’da, 73 yaşında hastalanıp Hakk’a yürüdü.

Mütevazı bir hayat yaşayan Şâh-ı Nakşbend hazretleri; haramlardan titizlikle sakınır, ruhsat yerine azîmeti tercih ederdi. Misafirlerine ikramdan hoşlanır, hediyeye hediye ile karşılık vermeye çalışırdı. Mahlûkatın tümüne şefkatle bakar; Nakşîlikte en büyük kerametin “kerameti gizlemek” olduğunu vurgulardı. Kendisine “Niçin az keramet zuhur ediyor?” diye soranlara, “Bunca günah yüküne rağmen ayakta durabilmekten daha büyük keramet mi arıyorsunuz?” diye cevap verdiği rivayet edilir.

Nefs konusunda, “Nefislerinizi kınayın; çünkü nefsini kınamasını bilen onun hile ve mekrini bilir” derdi. Kemal ve marifetin hasep ve nesep ile değil, iktisapla olduğuna inanır; “Silsile ile kimse bir yere ulaşamaz” sözüyle hakikatin hâl ve amelle tahakkuk edeceğine işaret ederdi. Hanefî mezhebine mensuptu. Tarikatı XIV. asırdan itibaren Osmanlı coğrafyasının muhtelif yerlerine yayılmış; Buhârâ’daki kabri uzun yıllar halk için bir manevi dayanak noktası olmuştur.
Kaddesallâhu sirrahu’l-azîz.

Osmanlı Menkıbeleri

Seyyid Yahyâ Efendi şöyle anlatır: Sultan Bâyezîd Han Camii avlusunda, oyma ustası Kefelizâde İbrâhim Halebî’nin dükkânında ilim ve irfan ehli kimseler toplanır, sohbet ederlerdi. Zaman zaman Mehmed Emîn Efendi de öğle namazından sonra dükkâna gelir, dostlarıyla kıymetli sohbetler yapardı.

Bir gün, faziletleriyle anılan bir kâdı, dükkâna geldi ve kâdıaskerin kendisine dargın olduğu için bir göreve tayin edilmesi gerektiği halde “Ben kâdıasker olduğum müddetçe sana kadılık vermem!” diye yemin ettiğini ağlayarak anlattı. Oradakiler bu duruma üzüldüler.

Mehmed Emîn Efendi, bir müddet başını öne eğip murakabeye daldı. Ardından dükkân sahibine, mağdur kâdıya verilmek üzere bir dua yazdırdı ve kâdıya, “Üzerinde taşı” dedi. Sonra da “Doğruca kâdıasker efendiye git” buyurup onu gönderdi.

İki-üç saat sonra kâdı sevinçle geri geldi: Kâdıaskerin huzuruna girince tavrının birden değiştiğini, kâtibi çağırıp kendisi için uygun bir yer arattığını; “Şu anda çektiğim sıkıntıyı bilmezsin” diyerek tayinini derhal yaptırdığını anlattı. Mehmed Emîn Efendi yazdırıp verdiği duayı geri aldırıp silinmesini istedi. Kefelizâde İbrâhim Halebî ise daha sonra o duayı tekrar yazmak için defalarca denediğini, fakat bir türlü yazamadığını; bunun Mehmed Emîn Efendi’nin kerametlerinden olduğunu anladığını ifade eder.

Mehmed Emîn Efendi’nin hâlini halktan gizlediği; talebelerini de bu edep üzere yetiştirdiği nakledilir. Ayrıca Ebû Eyyûb el-Ensârî (r.a.) türbesinde bir süre türbedarlık yaptığı, ziyaretçilerin hâllerini uygun görmeyip ayrıldığı; Kâbe’de Rükn-i Yemânî’de ve farklı beldelerde Hızır (a.s.) ile görüştüğünün rivayet edildiği aktarılır.

🌙 Trabzon İftar Menüsü Önerisi

🥣 Başlangıç

Yayla Çorbası
Turşu kavurması (Karadeniz usulü)
Mevsim salata

🍽️ Ana Yemek

Akçaabat Köfte (Trabzon’un simgesi)
Karadeniz pidesi
Pirinç pilavı

🍰 Tatlı

Trabzon Hurması Tatlısı
veya
Fırın sütlaç

🥤 İçecek

Ayran
Komposto (vişne veya kayısı)

🍖 Akçaabat Köfte Tarifi (Orijinaline Yakın Ev Usulü)

🛒 Malzemeler

600 gr orta yağlı dana kıyma
1 su bardağı bayat ekmek içi (ufalanmış)
3 diş sarımsak (rendelenmiş)
1 tatlı kaşığı tuz
1 çay kaşığı karabiber
1 çay kaşığı kırmızı toz biber
1 çay kaşığı karbonat
1 tatlı kaşığı sirke

Not: Gerçek Akçaabat köftede soğan kullanılmaz.

👩‍🍳 Yapılışı

Kıymayı geniş bir kaba alın.
Ekmek içi, sarımsak ve baharatları ekleyin.
Karbonatı sirkeyle köpürtüp karışıma ilave edin.
En az 10 dakika iyice yoğurun (kıvam çok önemli).
Streçleyip buzdolabında en az 2 saat dinlendirin.
Uzun, yassı köfteler şekillendirin.
Mangalda ya da döküm tavada yüksek ateşte pişirin.

🔥 Püf Noktası

Köfteyi fazla çevirmeyin.
Izgara/mangal tadı için mümkünse döküm tava kullanın.
Yanında köz biber ve domatesle servis edin.

Aşağıdaki vakitler 1 Mart 2026 Pazar (11 Ramazan 1447) içindir. Türkiye şehirlerinde İmsak / İftar (Akşam); yurt dışı merkezlerde Fajr / Maghrib yerel saatleri verilmiştir.