Türkiye Cumhuriyeti 103 yaşında: “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözünden tarihi zafere

Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşunun 103. yıl dönümünü kutluyor. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde verilen Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, Türk milletinin bağımsızlık iradesinin ve millî egemenlik anlayışının en önemli kazanımlarından biri oldu.

29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) kabul edilen anayasa değişikliğiyle devletin yönetim biçimi resmen Cumhuriyet olarak belirlendi. Aynı gün Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.

Cumhuriyet’in ilanına uzanan süreç ise yıllar süren bağımsızlık mücadelesinin, siyasi gelişmelerin ve millet egemenliğine dayalı yeni bir devlet kurma iradesinin sonucunda şekillendi.

Cumhuriyet’e giden yol Millî Mücadele ile başladı

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna uzanan tarihî süreç, Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla yeni bir döneme girdi.

Anadolu’da işgallere karşı başlatılan Millî Mücadele, milletin bağımsızlık iradesini esas alan bir anlayışla yürütüldü.

Mustafa Kemal Paşa, Erzurum Kongresi sırasında Mazhar Müfit Kansu’ya, zaferin ardından kurulacak yönetim biçiminin Cumhuriyet olacağını ifade etti. Ancak dönemin siyasi ve askerî şartları nedeniyle bu düşünce bir süre kamuoyuna açıklanmadı.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması, millî egemenliğe dayalı yeni devletin temellerinin atılmasında belirleyici bir gelişme oldu.

Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınmasını sağlayan antlaşmanın ardından yeni devletin siyasi ve idari yapısının belirlenmesine yönelik adımlar hızlandı.

13 Ekim 1923’te Ankara’nın başkent ilan edilmesi de Cumhuriyet’e giden süreçte önemli bir dönüm noktası oldu.

Ancak devletin yönetim biçiminin kesin olarak belirlenmesi ve devlet başkanlığı meselesinin çözüme kavuşturulması gerekiyordu.

27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyetinin istifası ve yeni hükümetin kurulamamasıyla ortaya çıkan siyasi bunalım, yönetim sisteminde yeni bir düzenleme yapılmasını gündeme getirdi.

28 Ekim gecesi: “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz”

Cumhuriyet’in ilanına uzanan süreçte en önemli gelişmelerden biri 28 Ekim 1923 Pazar akşamı yaşandı.

Mustafa Kemal Paşa, yakın çalışma arkadaşlarını Ankara’daki Çankaya Köşkü’nde akşam yemeğine davet etti.

Latife Hanım’ın hazırlattığı sofrada İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey’in de aralarında bulunduğu isimler bir araya geldi.

Mustafa Kemal Paşa, uzun süredir üzerinde düşündüğü Cumhuriyet’in ilanı kararını bu yemekte açıkladı.

Atatürk, daha sonra Nutuk’ta o tarihî geceyi şu sözlerle anlattı:

“Gece olmuştu… Çankaya’ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni beklemekte olan Kemalettin Sami ve Halit Paşa’lara rastladım. Ali Fuat Paşa, Ankara’dan hareket ederken bunların Ankara’ya geldiklerini o günkü gazetede ‘Bir Uğurlama ve Bir Karşılama’ başlığı altında okumuştum. Daha kendileriyle görüşmemiştim. Benimle konuşmak üzere geç vakte kadar orada beklediklerini anlayınca, akşam yemeğine gelmelerini, Milli Savunma Bakanı Kazım Paşa vasıtasıyla kendilerine bildirdim.

İsmet Paşa ile Kazım Paşa’ya ve Fethi Bey’e de Çankaya’ya benimle birlikte gelmelerini söyledim. Çankaya’ya gittiğim zaman, orada, beni görmek üzere gelmiş bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey’lerle karşılaştım. Onları da yemeğe alıkoydum. Yemek sırasında ‘Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz’ dedim. Orada bulunan arkadaşlar, derhal düşünceme katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program belirledim ve arkadaşları görevlendirdim.”

Bu kararın ardından Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa, 1921 Anayasası’nın bazı maddelerinde değişiklik öngören kanun teklifini hazırladı.

Böylece Çankaya Köşkü’nde alınan karar, ertesi gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin gündemine taşındı.

29 Ekim 1923: Cumhuriyet saat 20.30’da ilan edildi

29 Ekim 1923 Pazartesi günü Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk siyasi tarihinin en önemli oturumlarından birini gerçekleştirdi.

Anadolu Ajansının arşivindeki dönemin Fransızca bültenlerine göre Meclis, saat 18.00’de toplandı.

Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan ve Cumhuriyet’in ilanını öngören teklif milletvekillerinin görüşmesine sunuldu.

Görüşmelerde Cumhuriyet’in ilanının gerekliliği ve yeni devletin yönetim biçimi ele alındı.

Yapılan görüşmelerin ardından 1921 Anayasası’nda değişikliğe gidilerek şu tarihî hüküm kabul edildi:

“Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti Cumhuriyet’tir.”

Saatler 20.30’u gösterdiğinde, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi.

Karar, Mecliste büyük bir coşkuyla karşılandı. Milletvekilleri, “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla tarihî gelişmeyi kutladı.

Böylece 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla temelleri atılan millet egemenliği anlayışı, devletin yönetim biçiminde de resmî karşılığını buldu.

Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi

Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından aynı gün cumhurbaşkanlığı seçimi gerçekleştirildi.

Yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı oldu.

Cumhurbaşkanı sıfatıyla ilk kez TBMM kürsüsüne çıkan Atatürk, milletin bağımsızlık mücadelesinde gösterdiği kararlılığa dikkat çekti.

Atatürk, tarihî konuşmasını Cumhuriyet’in geleceğine duyduğu güveni ortaya koyan şu sözlerle tamamladı:

“Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”

Cumhuriyet’in ilanıyla devlet başkanlığı meselesi çözüme kavuşturulurken, hükümetin kuruluş sistemi de yeniden düzenlendi.

İlk Cumhuriyet hükümetini kurmakla İsmet Paşa görevlendirildi. Fethi Bey ise Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına seçildi.

29 Ekim, 1925’ten bu yana millî bayram olarak kutlanıyor

Cumhuriyet’in ilanı, 29 Ekim 1923 gecesi ve ertesi gün halk tarafından büyük bir coşkuyla karşılandı.

Cumhuriyet’in birinci yıl dönümü öncesinde, 26 Ekim 1924’te yayımlanan kararnameyle Cumhuriyet’in ilanının 101 pare top atışı ve çeşitli etkinliklerle kutlanması kararlaştırıldı.

19 Nisan 1925’te kabul edilen kanunla 29 Ekim, millî bayram ilan edildi.

Böylece 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 1925 yılından itibaren Türkiye’nin resmî millî bayramları arasında yer aldı.

Aradan geçen 103 yılda Cumhuriyet Bayramı, milletin bağımsızlık mücadelesini, Cumhuriyet’in kuruluşunu ve millî egemenlik anlayışını simgeleyen en önemli günlerden biri olmayı sürdürdü.

Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan tarihî takvim

Cumhuriyet’in 103. yılında aynı gurur, aynı heyecan

29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, Türk milletinin bağımsızlık iradesinin, millî egemenliğinin ve kendi geleceğini belirleme kararlılığının tarihî ifadesi oldu.

Cumhuriyet’in 103. yıl dönümü, Türkiye’nin dört bir yanında düzenlenecek törenler ve etkinliklerle kutlanacak.

Çankaya Köşkü’nde 28 Ekim 1923 akşamı söylenen “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözleri ise aradan geçen 103 yıla rağmen Türk milletinin hafızasındaki yerini koruyor.

MercekNet’ten 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlaması

MercekNet olarak, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103. yıl dönümünü büyük bir gurur, heyecan ve coşkuyla kutluyoruz.

Bağımsızlığımızın, millî egemenliğimizin ve ortak geleceğimizin en kıymetli teminatı olan Cumhuriyetimizin değerlerine sahip çıkmanın, bu büyük mirası koruyarak gelecek nesillere aktarmanın hepimizin ortak sorumluluğu olduğuna inanıyoruz.

Başta Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları olmak üzere, bağımsızlığımız uğruna mücadele eden bütün kahramanlarımızı, aziz şehitlerimizi ve gazilerimizi saygı, rahmet, minnet ve şükranla anıyoruz.

Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun!

Yaşasın Cumhuriyet! Yaşasın Türkiye Cumhuriyeti!

MERCEKNET HABER