Nöbetçi Eczaneler
İnsanlık tarihinin en önemli yerleşim merkezlerinden biri olarak kabul edilen Çatalhöyük, Sadrettin Dural’ın yaşamını tamamen değiştirdi. Çocukluğunda çevresinde koyun otlattığı Neolitik Çağ yerleşiminde yıllarca bekçilik yapan Dural, görev süresi sona ermesine rağmen Çatalhöyük’le kurduğu bağı hiç koparmadı.
Çatalhöyük’e yaklaşık 2 kilometre uzaklıktaki Küçükköy Mahallesi’nde doğan 63 yaşındaki Dural’ın tarihi kentle çocukluk yıllarında başlayan ilişkisi, 1993 yılında bölgede bekçi olarak göreve başlamasıyla hayatının merkezine yerleşti.
İşe başladıktan sonra Çatalhöyük’e olan ilgisi her geçen gün artan Dural, dünyanın farklı ülkelerinden kazı çalışmalarına katılan arkeologlar, akademisyenler ve bilim insanlarından öğrendikleriyle kendisini geliştirdi.
Çatalhöyük kazılarını yaklaşık 33 yıldır yakından takip eden Dural, resmi görevinin 2001 yılında sona ermesine rağmen bölgeden ayrılmadı. Eski kazı başkanlarından Prof. Dr. Ian Hodder’ın da desteğiyle kazı alanındaki gelişmeleri yakından izleyen Dural, zaman içerisinde Çatalhöyük’ün yaşayan hafızalarından biri haline geldi.
ABD’de yardımcı ders kitabı olarak okutuluyor
Kazı alanında edindiği bilgi ve tecrübeleri gelecek nesillere aktarmak isteyen Sadrettin Dural, 2007 yılında Çatalhöyük’ü ve tarihi mirasın korunmasını anlatan bir kitap kaleme aldı.
İlkokul mezunu bir çoban ve bekçi olarak başladığı hayat yolculuğunu yazarlığa taşıyan Dural’ın eseri, “Protecting Çatalhöyük” adıyla İngilizce olarak ABD’de yayımlandı.
Kitap, ABD’de bulunan Binghamton Üniversitesinin Antropoloji Bölümü’nde yardımcı ders kitabı olarak okutulmaya başlandı.
Dural ayrıca “9000 Yıl Önce Çatalhöyük’te Yaşam” isimli Türkçe kitabı kaleme aldı. Çatalhöyük’teki gündelik yaşamı, toplumsal ilişkileri ve tarihi yapıyı anlatan eser, İngilizce ve Almancaya da çevrildi.
Emekliliğinin ardından da kazı alanından kopmayan Dural, uzun yıllar boyunca düzenli şekilde Çatalhöyük’e giderek kazı çalışmalarını ve ortaya çıkarılan yeni bulguları yerinde takip etti.
Yaşamını 9 bin yıllık mirasın etrafında şekillendirmeyi sürdüren Dural, Çatalhöyük’te yapılacak yeni keşifleri büyük bir merakla beklerken bir kitap daha yazmayı planlıyor.
“Çatalhöyük ile bakış açım değişti”
Çocukluğunda konuşma bozukluğu nedeniyle akran zorbalığına maruz kaldığını anlatan Dural, ilkokuldan sonra eğitimine devam edemediğini ve çobanlık yaparak büyüdüğünü söyledi.
Gençlik yıllarında karşılaştığı kötü davranışlar nedeniyle insanlardan uzaklaştığını belirten Dural, Çatalhöyük’te bekçi olarak işe başlamasının ardından hayatının tamamen değiştiğini ifade etti.
Kazı alanında görev yapan arkeologlar ve akademisyenlerle tanıştıktan sonra insanlara karşı düşüncelerinin değişmeye başladığını dile getiren Dural, bilim insanlarının kendisini eğiterek yetişmesine katkıda bulunduğunu anlattı.
Dural, Çatalhöyük hakkında öğrendiklerini insanlara aktarmaya karar verdiği dönemi şu sözlerle anlattı:
“Bu insanlar ‘okuduğu, bilgili olduğu için iyi’ dedim. Keşke ben de okusaydım ama okuma şansım yoktu. Benim yetişmeme katkıda bulundular. Vefa borcumu ödemek için de ‘Çatalhöyük hakkında bilgi dağıtayım’ dedim.”
Bilgi toplamaya başladığı dönemde çalışmalarından kazı başkanı Prof. Dr. Ian Hodder’ın da haberdar olduğunu belirten Dural, Hodder’ın kendisine tercüman aracılığıyla toplam 52 saat ders verdiğini söyledi.
Dural, aldığı eğitimlerin ardından Çatalhöyük’e olan ilgisinin büyük bir sevgiye dönüştüğünü belirterek şöyle konuştu:
“Bana ‘Madem burayı anlatacaksın, seni eğiteyim, öğreteyim, yolumuza doğru şekilde devam edelim’ dedi. Bana tercümanıyla 52 saat ders verdi. Dersi alınca Çatalhöyük’e âşık oldum. Gerçekten âşık olunur mu demeyin, olunur.”
“Çatalhöyük insanları güzel bir yaşam sürmüş”
Çatalhöyük’te binlerce yıl önce yaşayan insanların toplumsal yaşamından çok etkilendiğini belirten Dural, burada yaşayan insanların kavga ve şiddetten uzak bir hayat sürdüklerine inandığını ifade etti.
Çatalhöyük insanlarının yaşam biçimini araştırdıkça kendi bakış açısının da değiştiğini vurgulayan Dural, “Çatalhöyük insanına bir bakın, inceleyin. Kavga yapmamışlar, sevmişler, güzel bir yaşam sürmüşler. Kısacası Çatalhöyük ile bakış açım değişti” dedi.
“İlkokul mezunu bir çoban kitap mı yazar, dediler”
Kitap yazmaya karar verdiğinde çevresindeki bazı kişilerin kendisiyle alay ettiğini anlatan Dural, olumsuz yorumlara rağmen hedefinden vazgeçmedi.
“İlkokul mezunu bir çoban, bir bekçi kitap mı yazar?” şeklindeki sözlere aldırış etmediğini belirten Dural, birlikte çalıştığı akademisyenlerin desteğiyle kitabını tamamladığını ve uluslararası bir başarıya ulaştığını ifade etti.
Çatalhöyük’ün hayatının merkezinde yer aldığını dile getiren Dural, emekli olduktan sonra da kazı alanına düzenli şekilde giderek çalışmaları takip ettiğini söyledi.
İlerleyen yaşına rağmen Çatalhöyük’e yönelik merakının, heyecanının ve sevgisinin hiç azalmadığını kaydeden Dural, zaman buldukça kazı alanına gitmeye devam ettiğini bildirdi.
“Can suyumu Çatalhöyük’ten alıyorum”
Çatalhöyük’ün kendi hayatında çok büyük değişikliklere neden olduğunu anlatan Sadrettin Dural, tarihi kentin kendisini hayata yeniden bağladığını söyledi.
İnsanlardan gördüğü kötü davranışlara rağmen Çatalhöyük’te tanıdığı bilim insanlarının kendisini değiştirdiğini dile getiren Dural, şunları kaydetti:
“İnsanlar beni çok üzdü ama beni Çatalhöyük değiştirdi. Çatalhöyük’e gelen o bilgili insanlar değiştirdi. Çatalhöyük’e olan sevgim bana can suyu oldu. Hâlâ da can suyumu Çatalhöyük’ten alıyorum.”
“İmkânım olsa 9 bin yıl öncesine gitmek isterim”
Çatalhöyük’te 9 bin yıl önce yaşayan insanların hayatını yakından görmeyi çok istediğini belirten Dural, Neolitik dönem insanlarının sade ve huzurlu yaşamına duyduğu hayranlığı dile getirdi.
Dural, “İmkânım olsa 9 bin yıl öncesine gitmek isterim. O insanlarda kavga yok, saygısızlık yok, kötülük yok. Sadece toplayacaksın, avlanacaksın, odununu getirip akşam evinde ailenle güzel bir yaşantı süreceksin. Ben bunu yaşamak isterdim” ifadelerini kullandı.
Çocukluğunda koyun otlattığı Çatalhöyük’te bekçilikten yazarlığa uzanan sıra dışı bir hayat hikâyesi oluşturan Sadrettin Dural, bugün de yaşamını insanlığın 9 bin yıllık ortak mirasının çevresinde şekillendirmeye devam ediyor.