Kontrolsüz hayal kurma günlük yaşamdan uzaklaştırabilir

Hayal kurmak, zihnin dinlenmesine, yaratıcılığın gelişmesine ve geleceğe ilişkin planlar yapılmasına yardımcı olan doğal bir süreç olarak kabul ediliyor. Ancak hayallerin giderek gerçek yaşamın yerini almaya başlaması, kişinin günlük işlevselliğini olumsuz etkileyebiliyor.

Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Uzman Klinik Psikoloğu Jülide Unutmaz, “Maladaptive Daydreaming” ya da Türkçe adıyla “Uyumsuz Hayal Kurma” durumunun, kişinin saatler boyunca sürükleyici ve ayrıntılı hayal dünyalarına dalmasıyla ortaya çıkabildiğini söyledi.

Sıradan hayal kurmadan farklı

Sıradan hayal kurmanın genellikle kısa süreli ve işlevsel olduğunu belirten Unutmaz, uyumsuz hayal kurmada kişinin zihnindeki senaryolara uzun süre ayırabildiğine dikkat çekti.

Unutmaz, “Sıradan hayal kurma genellikle kısa süreli ve işlevseldir. Ancak Maladaptive Daydreaming’de kişi saatlerini hayal dünyasında geçirebilir ve bu durum günlük işlevselliğini olumsuz etkileyebilir.” ifadelerini kullandı.

Yoğun hayal kurma davranışı kişinin gerçek hayattaki görevlerini aksatmasına, eğitim ve iş performansının düşmesine, sosyal ilişkilerden uzaklaşmasına ve zamanı yönetmekte güçlük yaşamasına yol açabiliyor.

Travma, yalnızlık ve stres etkili olabilir

Uyumsuz hayal kurmanın tek bir nedene bağlı olmadığını belirten Unutmaz; travmatik yaşantılar, yalnızlık, duygusal ihmal, stres, kaygı ve depresyonun önemli risk faktörleri arasında yer aldığını söyledi.

Gerçek yaşamda karşılanamayan duygusal ve psikolojik ihtiyaçların da kişiyi yoğun hayal dünyalarına yöneltebileceğini kaydeden Unutmaz, bazı insanların hayal kurmayı zorlayıcı duygularla baş etmek için kullandığını ifade etti.

Unutmaz, “Bazı kişiler için hayal kurma, duygusal zorluklarla baş etmeye yardımcı olan bir mekanizmaya dönüşebilir. Ancak bu davranış yoğunlaştığında kişinin ders, iş ve sosyal ilişkilerindeki performansında düşüş görülebilir. Sosyal geri çekilme, yalnızlaşma ve zaman yönetimi sorunları ortaya çıkabilir.” dedi.

Müzik ve tekrarlayan hareketler tetikleyebilir

Uyumsuz hayal kurma yaşayan bazı kişilerde hayal dünyasına geçişi kolaylaştıran birtakım alışkanlıklar görülebiliyor.

Müzik dinlemek, odada ileri geri yürümek, sallanmak veya tekrarlayan hareketlerde bulunmak, sürükleyici hayallerin başlamasını tetikleyebiliyor. Kişi hayal kurarken zamanın nasıl geçtiğini fark etmeyebilir ve bu süreç saatlerce devam edebilir.

Hayallerin kesintiye uğraması durumunda huzursuzluk, öfke veya yeniden hayal dünyasına dönme isteği de görülebiliyor.

Farklı psikolojik durumlarla karıştırılabilir

Yoğun hayal kurma davranışının dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, obsesif kompulsif belirtiler, depresyon ve dissosiyatif belirtilerle karıştırılabileceğini belirten Unutmaz, doğru değerlendirmenin önemine dikkat çekti.

Uyumsuz hayal kurmadaki temel özelliğin, kişinin yoğun ve sürükleyici hayal dünyalarına uzun süre boyunca dalması olduğunu aktaran Unutmaz, belirtilerin başka ruhsal durumlarla birlikte de görülebileceğini ifade etti.

Bu nedenle kişinin kendi kendine teşhis koyması yerine ruh sağlığı uzmanına başvurması ve kapsamlı bir değerlendirmeden geçmesi öneriliyor.

Günlük rutin oluşturmak fayda sağlayabilir

Uzman Klinik Psikolog Jülide Unutmaz, kişinin gerçek yaşamla bağını güçlendirecek düzenlemelerin yoğun hayal kurmayla mücadelede yardımcı olabileceğini belirtti.

Psikoterapi desteği alınması, düzenli bir günlük program hazırlanması, fiziksel aktivitenin artırılması ve farkındalık çalışmalarının uygulanması öneriler arasında yer alıyor.

Hayal kurmayı başlatan müzik, yalnızlık, stresli ortamlar veya tekrarlayan hareketler gibi tetikleyicilerin fark edilmesi de davranışın kontrol altına alınmasına katkı sağlayabiliyor.

Sosyal ilişkilerin güçlendirilmesi, kişinin gün içerisindeki boş zamanlarını planlaması ve sorumluluklarını küçük adımlara bölmesi de yararlı olabilecek yöntemler arasında gösteriliyor.

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Hayal kurmanın kişinin eğitimini, iş yaşamını, ilişkilerini ve günlük sorumluluklarını belirgin biçimde etkilemesi önemli bir uyarı işareti olarak değerlendiriliyor.

Kişinin hayal kurmayı durdurmakta zorlanması, gerçek yaşamdan giderek uzaklaşması, sosyal ilişkilerini ihmal etmesi veya sorumluluklarını sürekli ertelemesi halinde bir ruh sağlığı uzmanından destek alınması gerekiyor.

Unutmaz, “Hayal kurma nedeniyle eğitim, iş, ilişkiler veya günlük yaşam belirgin biçimde etkilenmeye başladığında ve kişi bu durumu kontrol etmekte zorlandığını hissettiğinde, alışkanlığın ruhsal sağlık açısından riskli bir noktaya ulaştığı ve profesyonel desteğe ihtiyaç duyulduğu söylenebilir.” açıklamasında bulundu.