Muharrem ayı nedir, önemi nedir?

Hicrî yılın ilk ayı olan Muharrem, İslam tarihinde önemli bir yere sahip aylar arasında yer alıyor. Sözlükte “haram kılınan, yasaklanan, kutsal olan ve saygı duyulan” anlamlarına gelen Muharrem, savaşmanın haram kabul edildiği dört aydan biri olarak biliniyor.

İslam geleneğinde “Muharremü’l-harâm” şeklinde de anılan bu ay, hicrî takvimin başlangıcı olması bakımından da ayrı bir önem taşıyor.

Haram aylardan biri

İslam kaynaklarında haram aylar zilkade, zilhicce, muharrem ve receb olarak açıklanıyor. Bu aylarda savaşmak, saldırıya uğrama hali dışında yasak kabul ediliyor. Kur’ân-ı Kerîm’de Muharrem ayı doğrudan isim olarak geçmese de haram aylara saygı gösterilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Hz. Peygamber’in de Muharrem ayını “Allah’ın ayı” olarak nitelendirdiği ve Ramazan’dan sonra en faziletli orucun bu ayda tutulan oruç olduğunu ifade ettiği aktarılıyor.

Aşure günü Muharrem’in 10. günü

Muharrem ayının 10. günü “Aşure günü” olarak adlandırılıyor. İslam geleneğinde özel bir yere sahip olan Aşure gününde, Hz. Peygamber’in oruç tuttuğu ve Müslümanlara da oruç tutmayı tavsiye ettiği rivayet ediliyor.

Ramazan orucunun farz kılınmasının ardından Aşure orucu isteğe bırakıldı. Bununla birlikte Muharrem’in 9. ve 10. günlerinde ya da 10. ve 11. günlerinde oruç tutulması birçok mezhepte sünnet veya müstehap kabul ediliyor.

Kerbelâ ile ayrı bir anlam kazandı

Muharrem ayı, Hz. Hüseyin ve aile fertlerinin 10 Muharrem 61’de Kerbelâ’da şehit edilmesiyle İslam tarihinde derin bir hüzün ve matem ayı olarak da anılmaya başlandı.

Kerbelâ hadisesi özellikle Şiî gelenekte büyük bir matem günü olarak kabul edilirken, Anadolu’daki Alevî-Bektaşî geleneğinde de Muharrem ayı özel bir yere sahip oldu. Bu gelenekte Muharrem ayının ilk günlerinde oruç tutulması, Kerbelâ şehitlerinin anılması, mersiye ve nefeslerin okunması yaygın uygulamalar arasında yer alıyor.

Hicrî yılın başlangıcı kabul edildi

Hz. Ömer döneminde, hicretin resmî takvim başlangıcı kabul edilmesiyle Muharrem ayı hicrî yılın ilk ayı olarak belirlendi. Böylece Muharrem, sadece manevi yönüyle değil, İslam medeniyetinde takvim düzeninin başlangıcı olmasıyla da önem kazandı.

Osmanlı döneminde de Muharrem ayında devlet erkânı padişahın huzuruna çıkarak yeni yılı tebrik ederdi. Bu dönemde verilen hediyeler “muharremiyye” olarak adlandırılırken, şairler tarafından yeni yıla dair manzumeler de kaleme alınırdı.

Muharrem ayı ne zaman başlıyor?

Muharrem ayı, hicrî takvime göre yılın ilk ayı olarak kabul ediliyor. Bu nedenle Müslümanlar için yeni bir yılın başlangıcını ifade eden Muharrem, ibadet, tefekkür, matem ve tarih bilinciyle birlikte anılıyor.