Nöbetçi Eczaneler
İstanbul Rumeli Üniversitesi’nden Öğr. Gör. Hatice Akdemir, evde hasta bakımının çoğu zaman yalnızca “ilaç ve tedavi uygulamak” olarak algılandığını, oysa çok daha geniş ve hassas bir süreci kapsadığını vurguladı.
Akdemir, “Hastanın iyileşme kapasitesi; beslenme düzeni, hareket seviyeleri, çevresel koşullar ve psikolojik desteğin birleşimiyle belirlenir. Bu süreç bir zincir halkası gibidir; her parça diğerini desteklemelidir.” ifadelerini kullandı.
“Beslenme, iyileşmenin en temel unsurudur”
Evde bakım sürecinde doğru ve dengeli beslenmenin, hastanın yaşam kalitesini doğrudan belirlediğini söyleyen Akdemir, pek çok hastada iştahsızlık görülse de vücudun onarım için daha fazla enerji ve proteine ihtiyaç duyduğunu hatırlattı.
Yeterli protein alımının doku onarımı için kritik olduğuna dikkat çeken Akdemir, omega-3 yağ asitlerinin inflamasyonu azalttığını, vitamin ve minerallerden zengin öğünlerin ise vücudun metabolik süreçlerini desteklediğini belirtti.
“Yumurta, yoğurt, sebze püreleri, balık ve baklagiller; hem sindirimi kolay hem de besin değeri yüksek gıdalardır” diyen Akdemir, lifli gıdaların bağırsak sağlığı ve kronik hastalıkların yönetimi açısından önemine işaret etti: “Lifli gıdaların güvenli ve doğru kullanımı, hastanın yaşam kalitesini artırarak bakım sürecinin verimli ilerlemesine katkı sağlar.”
“Hareketsizlik gizli bir tehlikedir”
Yatağa bağımlı veya uzun süre yatan hastalarda hareketsizliğin, sadece kas güçsüzlüğüne değil; basınç yaralanmaları, akciğer problemleri ve dolaşım bozuklukları gibi ciddi komplikasyonlara da zemin hazırladığını söyleyen Akdemir, şu uyarıda bulundu:
“Uzmanların önerdiği pasif veya aktif hareketler kasları güçlendirir, eklem hareket açıklığını korur. Yatağa bağımlı hastaların en az iki saatte bir pozisyonunun değiştirilmesi, basınç yaralanmalarının önlenmesinde hayati önem taşır. Solunum egzersizleri ise akciğer kapasitesini artırır ve enfeksiyon riskini azaltır.”
Doğru yatak ve yastık kullanımının da ağrı kontrolü ve dolaşımın düzenlenmesinde önemli olduğunu belirten Akdemir, “Fiziksel destek yalnızca bedensel değil, aynı zamanda psikolojik iyilik hâlini de güçlendirir. Hareket edebilen hastanın özgüveni artar, iyileşmeye dair motivasyonu yükselir.” dedi.
Yanlış inanışlar iyileşmeyi geciktiriyor
Evde hasta bakımında bilimsel temeli olmayan uygulamaların yaygın olduğuna dikkati çeken Akdemir, en sık rastlanan yanlış inanışları şöyle sıraladı:
- “Hasta yatıyor, az yemeli” yanılgısı:
“Birçok kişi ‘Hasta yatıyor, çok enerji harcamıyor, o yüzden az yemeli’ diye düşünür. Oysa gerçek tam tersidir. Yatan hastalarda kas kaybı ve bağışıklıkta zayıflama daha hızlı gelişir; bu nedenle enerji ve protein ihtiyacı artar.” - “Portakal suyu iç, hemen iyileşirsin” anlayışı:
Grip ve enfeksiyon durumlarında sadece C vitaminine yüklenmenin doğru olmadığını belirten Akdemir, “Tek başına C vitamini yeterli değildir. Aşırı meyve suyu tüketimi şeker yüklemesi yaparak kan şekerinde dalgalanmalara yol açabilir. Bunun yerine sebze ağırlıklı, dengeli ve az şekerli bir beslenme daha doğru bir yaklaşımdır.” dedi. - “İştah yoksa zorla yedirilmeli” düşüncesi:
“Zorlama, bulantıyı artırır ve yemekle olumsuz bir bağ kurulmasına yol açar” diyen Akdemir, küçük porsiyonlu, hafif ama besin değeri yüksek öğünler önerdi. - “Hastayı hareket ettirirsek zorlanır” korkusu:
“Hareket ettirmemek daha büyük risktir. Hareket etmeyen her hasta, kısa sürede kas erimesi, dolaşım bozukluğu ve basınç yaralanması riskiyle karşı karşıya kalır. En hafif hareket bile hiç hareket etmemekten daha iyidir.” ifadelerini kullandı.
“Temiz yatak yetmez, pozisyon değişimi şart”
Yatağın temiz olmasının önemli ama tek başına yeterli olmadığını vurgulayan Akdemir, uzun süre aynı pozisyonda kalmanın dokuların oksijenlenmesini bozduğunu hatırlattı:
“Bilimsel kılavuzlara göre iki saatte bir pozisyon değiştirmek, basınç yaralanmalarının en etkili önleyicisidir.”
Özellikle yaşlı hastalarda sık yapılan bir başka hatanın da hastayı gereğinden fazla sıcak tutmak olduğunu belirten Akdemir, “‘Ayakları üşümesin’ diye kalın battaniyeye sarmak terlemeye, terleme ise cilt tahrişine ve enfeksiyonlara yol açabilir. İdeal olan, hafif ama koruyucu bir örtüdür.” dedi.
Sıvı tüketimi ihmal edilmemeli
Sıvı alımının da evde bakımın ayrılmaz parçası olduğuna dikkat çeken Akdemir, yetersiz sıvı tüketiminin halsizlik, bilinç bulanıklığı ve böbrek problemlerine yol açabileceğini söyledi.
“Su ve çorba gibi sıvılar düzenli olarak verilmeli, bitki çayları ise hastanın durumuna göre hekim kontrolünde kullanılmalıdır” diyen Akdemir, bitki çaylarının ilaçların yerine geçmediğini ve bazı ilaçlarla etkileşime girebileceğini hatırlatarak bilinçsiz kullanım konusunda uyardı.
“Moral, temiz hava ve uyku da tedavinin parçasıdır”
“Hastanın moraliyle beslenmenin ilgisi yok” şeklindeki yaklaşımın da hatalı olduğunu vurgulayan Akdemir, “Moral yüksekliği bağışıklığı güçlendirir, ağrı algısını azaltır.” dedi.
Evde bakım gören hastaların bulunduğu odaların tamamen kapalı tutulmaması gerektiğini ifade eden Akdemir, temiz hava dolaşımının enfeksiyon riskini azalttığını söyledi.
“Sıvı vermeyelim, çok idrara çıkar” anlayışının da yaygın bir hata olduğuna değinen Akdemir, sıvı eksikliğinin böbrek yükünü artırdığını ve iyileşme sürecini geciktirdiğini kaydetti.
“Doğru bilgi, iyi bakımın en güçlü ilacıdır”
Evde hasta bakımında küçük gibi görünen ayrıntıların, aslında iyileşmenin temel yapı taşları olduğunun altını çizen Akdemir, sözlerini şöyle tamamladı:
“Yanlış uygulamaların yerine bilimsel doğrular yerleştirildiğinde hem hastanın yaşam kalitesi artar hem de bakım süreci daha kolay ve güvenli hâle gelir. Unutmayalım ki doğru bilgi, iyi bir bakımın en güçlü ilacıdır.”