Nöbetçi Eczaneler
Kolon kanseri (kolorektal kanser), erken evrede yakalandığında tedavi şansı yüksek; taramalar sayesinde polip aşamasında saptanıp önlenebilen hastalıklar arasında yer alıyor. Memorial Göztepe Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Doç. Dr. Mürşit Dinçer, düzenli taramanın özellikle risk grubunda kritik olduğunu belirterek, ailede kolon kanseri öyküsü bulunan kişilerin taramaya ortalama risk grubuna göre yaklaşık 10 yıl daha erken başlaması gerektiğini ifade etti.
Polip Aşamasında Yakalanabiliyor
Kolorektal kanserlerin önemli bir bölümünde süreç, başlangıçta iyi huylu poliplerin yıllar içinde kansere dönüşmesiyle ilerliyor. Bu nedenle tarama programları, poliplerin kansere dönüşmeden tespit edilip çıkarılmasına imkân tanıyor.
“50 Yaş Altında Artış” Uyarısı
Son yıllarda 50 yaş altı grupta artan farkındalık ve risk faktörleri (obezite, hareketsizlik, liften fakir beslenme, işlenmiş gıdalar) tarama yaşına ilişkin kılavuz güncellemelerini de hızlandırdı. ABD’de CDC ve Amerikan Kanser Derneği (ACS) gibi kurumlar, ortalama risk grubunda taramaya 45 yaşında başlanmasını öneriyor.
Aile Öyküsü Olanlarda Kural: “40 Yaş Veya 10 Yıl Önce”
Ailede özellikle birinci derece akrabalarda (anne, baba, kardeş, çocuk) kolorektal kanser öyküsü bulunması, kişiyi daha yüksek risk grubuna taşıyor. Gastroenteroloji alanındaki klinik rehberlerde, bu grupta taramanın en genç tanı yaşından 10 yıl önce veya 40 yaşında (hangisi daha erkense) başlatılması gerektiği belirtiliyor.
Örneğin; anne ya da baba 50 yaşında tanı aldıysa, çocuk için taramanın 40 yaşında başlaması öneriliyor.
Türkiye’de Ulusal Tarama Çerçevesi
Türkiye’de ulusal program kapsamında tarama uygulamalarının KETEM’ler ve aile sağlığı merkezleri üzerinden yürütüldüğü; 50–70 yaş aralığında gaitada gizli kan testinin iki yılda bir, kolonoskopinin ise 10 yılda bir önerildiği bilgisi yayınlarda yer alıyor.
Uzmanlar, aile öyküsü bulunan kişilerin ise bu genel çerçevenin ötesinde, kişiselleştirilmiş ve daha erken bir tarama planıyla izlenmesi gerektiğini vurguluyor.
Beslenme Ve Yaşam Tarzı: Değiştirilebilir Riskler
Risk yönetiminde taramanın yanında yaşam tarzı da önem taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne bağlı IARC, işlenmiş etin kolorektal kanserle ilişkisinin güçlü olduğuna dikkat çekiyor.
Uzmanlar; liften zengin beslenme, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı kilo, sigara-alkol kontrolü gibi adımların riski azaltmada etkili olabileceğini belirtiyor.