Ramazan ayının 19. gününde; ayet, hadis, dua ve İslam tarihine yön veren örnek şahsiyetlerin hayatından kesitlerle manevi dünyamızı besleyen özel bir hatırlatma sunuyoruz. Tevazu, teslimiyet, sadakat, sabır ve kulluk bilincini yeniden diri tutmayı amaçlayan bu içerik; Ramazan’ın rahmet, bereket ve arınma ikliminde gönülleri derin bir tefekküre çağırıyor. Mübarek günlerin ruhuna uygun bir iç muhasebe imkânı sunan bu buluşma, hem kalbi hem zihni hakikat, ihlas ve istikamet ekseninde yenilemeye davet ediyor.

Ayet

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla;

“Andolsun ki, Resûlullah sizin için, Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çok zikredenler için güzel bir örnektir.”

Allah (C.C.) ne güzel söyledi.

(el-Ahzâb, 21. Ayet)

Hadis

Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) şöyle buyurdu:

“Sizin en hayırlılarınız, hanımlarına karşı en iyi davrananlarınızdır.”

Allah’ın Resûlü Hz. Muhammed (S.A.V.) ne güzel söyledi.

(Tirmizî, Radâ’, 11; İbn Mâce, Nikâh, 50)

Dua

Ey Rabbimiz! Unutur ya da yanılırsak bizi sorumlu tutma. Ey Rabbimiz! Bize, bizden öncekilere yüklediğin gibi ağır yük yükleme. Ey Rabbimiz! Bize gücümüzün yetmediği şeyleri yükleme. Bizi affet, bizi bağışla, bize acı. Sen bizim Mevlâmızsın. Kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et.

Âmin.

Bilâl-i Habeşî (R.A.) (581-641)

Bilâl-i Habeşî, 581 yılında Habeşistanlı köle bir ailenin çocuğu olarak Mekke’de dünyaya geldi. Annesinin adı Hamâme, babasının adı Rebâh’tır. İslamiyet’i ilk kabul edenlerden ve bunu açıktan ilan eden ilk yedi kişiden biridir. Mekke müşriklerinin ileri gelenlerinden Ümeyye’nin kölesiydi.

O dönemde Arabistan’da derin bir cahiliyet hüküm sürüyordu. İçki, kumar, zina, hırsızlık, zayıfları ezme, zulüm ve ahlâksızlık yaygındı. Güçlü olanlar zayıf olanları köle olarak kullanıyordu. Bilâl-i Habeşî de bu kölelerden biriydi. Ancak onun diğerlerinden farklı bir yönü vardı; son derece mert ve dürüst biriydi. Bu yüzden Ümeyye, kervanlarının başına onu koyar, mallarını onun vasıtasıyla uzak yerlere gönderirdi.

Bilâl-i Habeşî’nin bir başka özelliği de sesinin çok güzel olmasıydı. Bu nedenle düğün ve şenliklerde aranan bir isimdi.

Bir gün bir kervanla Şam’a gitmişti. Bu yolculukta Hz. Ebû Bekir de vardı. İkisi arasındaki dostluk bu sefer sırasında başladı. O yıllarda Mekkelilerin en önemli geçim kaynağı ticaretti. İslam güneşinin doğmasına ve âlemi aydınlatmasına çok az bir zaman kala bu yolculuk gerçekleşmişti. Hz. Ebû Bekir, bu yolculukta gördüğü bir rüya sebebiyle dönüşte iman nuruyla şereflenmişti.

Bilâl-i Habeşî Müslüman olduktan sonra hayatında bambaşka bir dönem başladı. Artık o, hak ile bâtıl arasında gerçekleşecek çetin mücadelenin kararlı bir kahramanıydı.

Ümeyye, onun Müslüman olduğunu öğrenince daha da zalimleşti. Onu İslam’dan döndürmek için her türlü eziyet ve işkenceye başvurdu. Öğle vakti güneşin adeta bir yanardağ gibi yaktığı saatlerde Bilâl’i kızgın kumların üzerine yatırır, sırtına büyük bir taş koyar ve şöyle derdi:

“Muhammed’e küfret; Lât ve Uzzâ’ya iman et. Yoksa onlara iman edinceye kadar böyle kalacaksın.”

Bilâl’in sırtı yanar, göğsü yanar, nefesi daralır, bu ağır işkence altında saatlerce kıvranırdı. Fakat dudaklarından daima şu söz dökülürdü:

“Allahu ehad, Allahu ehad.”

Onun bu hali, müşrikleri bile hayrete düşürürdü.

Ümeyye bin Halef’in Bilâl’e yaptığı işkencelere çok üzülen Hz. Ebû Bekir, ona bu zulümden vazgeçmesini söyledi. O ise, “Onun ahlâkını bozan sensin, onu bizden uzaklaştıran senden başkası değildir” dedi.

Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir ona şu cevabı verdi:

“Benim yanımda senin bu kölenden daha güçlü ve kuvvetlisi var. Hem de senin dinindendir. İstersen onu al ve bunu bana ver.”

Ümeyye bu teklifi kabul etti; diğer köleyi aldı ve Bilâl’i Hz. Ebû Bekir’e verdi. Böylece Hz. Ebû Bekir, Bilâl’i işkenceden kurtarmış oldu.

Bilâl daha sonra diğer sahabilerle birlikte Medine’ye hicret etti. Orada Sa’d bin Hayseme’ye misafir oldu. Ensar ile muhacirler arasında kardeşlik tesis edilince Bilâl’e de Abdullah bin Abdurrahman el-Has’amî kardeş ilan edildi. Bu kardeşlik güçlü bir şekilde devam etti. Hatta Hz. Ömer devrinde Şam’da bulunduğu sırada, divandan kendisine ayrılan maaştan kardeşine de pay veriyordu.

Hz. Bilâl, Resûlullah’ın bütün gazalarına katıldı. Bedir Gazvesi’nde, Mekke’de kendisine her türlü eziyet ve işkenceyi yapan Ümeyye’yi görmüş ve şöyle haykırmıştı:

“İşte küfrün başı!”

Bunun üzerine Müslümanlar onun ve oğlunun etrafını sararak ikisini de öldürdüler.

Resûlullah, Kâbe’yi putlardan temizledikten sonra müezzini Bilâl burada ezan okuyarak ortalığı tevhid nameleriyle coşturdu.

Resûl-i Ekrem’in vefatı üzerine ona karşı büyük bir sevgi besleyen Hz. Bilâl, Medine’de kalmaya dayanamayarak ayrılmak zorunda kaldı. Hz. Ebû Bekir, yanında kalması için ısrar ettiyse de Hz. Bilâl ona şöyle dedi:

“Eğer sen beni Allah için azat ettiysen bırak istediğim yere gideyim; yok eğer kendi nefsin için azat ettiysen beni yanında alıkoy.”

Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir de:

“İstediğin yere git.” dedi.

Resûlullah’ın vefatından sonra cihadı ezana tercih eden Hz. Bilâl, Şam’a gitti ve Hz. Ebû Bekir devrinde Suriye’deki gazalara katıldı.

Hz. Ömer devrinde de cihat devam etti. Hicri 16. yılda Hz. Ömer, Suriye ve Filistin’e gittiğinde Bilâl onu karşılamaya çıkarak Câbiye’ye gelmişti. Daha sonra halifenin maiyetinde Kudüs’e giderek kutsal şehrin teslimi sırasında hazır bulundu ve Hz. Ömer ile birlikte Kudüs’e girdi.

Hz. Ömer burada, Resûlullah’ın vefatından beri ezan okumayan Bilâl’den ezan okumasını rica etti. Hz. Bilâl de halifenin ısrarını kıramayarak ezan okudu. Tevhidin bu yüce çağrısını okumaya başlar başlamaz Hz. Ömer ve diğer sahabiler Resûlullah devrini hatırlayarak hüngür hüngür ağlamaya başladı. Bilâl’in ezanını duyan herkes derinden sarsılmıştı.

Hz. Peygamber’in vefatından sonra Suriye’ye giden Bilâl, Havlan kasabasına yerleşti.

Bir müddet sonra bir gece rüyasında Hz. Peygamber’i gördü. Resûlullah ona:

“Beni ziyaret etmeyecek misin?” dedi.

Hz. Bilâl, uyanır uyanmaz hazırlığını yapıp Medine’ye doğru yola çıktı. Medine’ye gece ulaştı. Ravza-i Mutahhara’ya yüzünü sürerek Resûl-i Ekrem’le geçirdiği günleri hatırlayıp ağladı. Bu sırada Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin onu gördü ve fecir vaktinde ezan okumasını rica etti. Bilâl, onların isteğini yerine getirerek Peygamber Mescidi’nde ezan okudu. Onun sesini duyan Medineliler, adeta yeniden dirilmiş gibi evlerinden çıkıp ezanı dinlemeye koştu.

Hz. Bilâl’in vefatı yaklaşınca, ölümün acısını sevgililerine kavuşmanın sevinciyle karşıladı. Hastalığı sırasında eşi “Ah ne acı!” dedikçe, o:

“Oh, ne tatlı! Yarın sevgililerle, Muhammed ve arkadaşlarıyla buluşacağım.” diyordu.

Bilâl-i Habeşî, İslam ahlâkıyla ahlâklanmış, fazilet ve kemal sahibi büyük bir sahabiydi. Resûl-i Ekrem’in hizmetinde bulunmuş, onun meclislerinde daima hazır yer almış, hazinedarlığını üstlenmiş, ihtiyaçlarını karşılamış ve gerektiğinde borç alıp ödemişti.

Hz. Bilâl’in doğruluğu, güzel ahlâkı ve İslam’a bağlılığı herkes tarafından takdir ediliyordu. Artık o, siyahi bir köle değil; ashabın ileri gelenlerinden ve İslam toplumunda söz sahibi müminlerden biriydi.

Hz. Bilâl, uzun boylu, zayıf, ince yapılı ve koyu esmerdi. Ömrünün sonlarına doğru saçlarının çoğu beyazlamıştı. Bilâl-i Habeşî, 641 yılında vefat etti. Şam’daki Bâbü’s-Sağîr Mezarlığı’na defnedildi.

Allah ondan razı olsun.

Habîb el-Acemî

Müellif: Erhan Yetik
Kaynak: İslam Ansiklopedisi

Aslen İranlı olan Habîb el-Acemî’nin ailesi ve hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Ebü’l-Feyz el-Menûfî, kaynak göstermeden onun bir hükümdar oğlu olduğunu kaydeder.

Tasavvufa yönelmeden önce ticaretle meşgul olduğu ve tefecilik yaptığı rivayet edilir. Alacağını tahsil etmeye gittiğinde borçlu ödeme yapamazsa o kişiden ayrıca ayak kirası aldığı anlatılır. Rivayete göre bir gün yemek yiyeceği sırada kendisinden sadaka isteyen bir dilenciyi sert şekilde azarlamış, o sırada karısı yemeğin kana dönüştüğünü söyleyince Habîb pişman olmuş; dürüst bir tüccar olmaya ve tefeciliği bırakmaya karar vermiştir.

Bir başka menkıbeye göre, yoldan geçerken oyun oynayan çocukların korkuyla ondan kaçmaları üzerine çok üzülmüş, Hasan-ı Basrî’nin meclisine giderek tövbe etmiştir.

Attâr, Habîb el-Acemî’nin gündüzleri Hasan-ı Basrî’den ilim tahsil ettiğini, geceleri ise Fırat kıyısında yaptırdığı zaviyede ibadetle meşgul olduğunu anlatır. Kur’an’ı doğru telaffuz edemediği için kendisine “Acemî” nisbesi verilmiştir.

Rivayete göre Habîb namaz kılarken ayetleri yanlış telaffuz ettiğinden Hasan-ı Basrî onun arkasında namaz kılınamayacağını düşünmüş; ancak rüyasında, kıldığı namazların Habîb’in arkasında kılacağı namaz hürmetine kabul edileceği bildirilerek uyarılmıştır. Çünkü dili düzeltmekle kalbi düzeltmek arasında büyük fark vardır. Bu rivayet, tasavvufun bâtını zahirden üstün gören yaklaşımının erken örneklerinden biri kabul edilir.

Habîb’in duaları kabul edilen bir kişi olduğu da yaygın bir kanaattir. Eşi Amre de dönemin zahid kadınlarındandı.

Habîb el-Acemî’nin ölüm tarihi konusunda kaynaklarda farklı tarihler yer alır: 113 (731), 120 (738), 125 (743) ve 130 (747-748).

İbn Hacer’e göre Habîb, güvenilir bir hadis ravisidir. Hasan-ı Basrî, İbn Sîrîn, Ebû Temîme el-Huceymî ve Bekir bin Abdullah’tan hadis rivayet etmiş; kendisinden de Süleyman et-Teymî, Hammâd bin Seleme, Cafer bin Süleyman ve Mu’temir bin Süleyman rivayette bulunmuştur. Buhârî de ondan söz etmiştir.

İbnü’l-Cevzî, hadis ravisi olan Habîb’in başka bir kişi olduğunu söylese de bu bilgi başka kaynaklarca doğrulanmadığı sürece ihtiyatla karşılanmalıdır.

Habîb el-Acemî’nin tasavvuf tarihi açısından asıl önemi, zühd döneminden sonraki asırlarda teşekkül eden tarikatların silsilelerinde Hasan-ı Basrî’den sonra yer almış olmasıdır. Bu silsilelerde Dâvûd et-Tâî onun müridi olarak kabul edilir. Nakşibendiyye, Kâdiriyye ve Mevleviyye gibi büyük tarikatların silsilelerinde yer alması, menkıbelerinin günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır.

Ucub ve Kibir

Makale: Zeki Soyak

“Hem yeryüzünde azametle yürüme; çünkü sen ne arzı yarabilirsin ne de boyca dağlara erişebilirsin.”
(İsrâ, 37)

Kişinin kendini beğenmesi bir nevi bönlük ve ahmaklıktır. Ucub, kişinin kendisi hakkında bilgi eksikliğinden ve Rabbini tanıyamama cehaletinden kaynaklanır.

Bir kişi kendisini gerçekten tanısa:

Acizliğini,
Muhtaçlığını,
Fâniliğini,
Kendisinde var olan her şeyin emanet olduğunu,
Neticede hiçliğini bilse,

asla ucba düşmez, kendini beğenme hastalığına yakalanmaz. Kendini tanıyan kimse, Allah Teâlâ’nın yüce kudreti ve azameti karşısında tevazu ile boyun eğer, kulluğunu idrak eder ve teslim olur.

Kendini beğenen bir kimse:

Kibir yani büyüklenme hastalığına yakalanır.
Yaptığı basit hizmetleri gözünde büyütür.
İstişare etmeye ihtiyaç duymaz.
Bilgilerinin doğru ya da yanlış olduğuna bakmadan onları tabulaştırır.
Bilmediklerini bilenlere sormasına engel olur.
Güç sahibi ise kendi düşünce ve görüşlerini topluma zorla kabul ettirmeye kalkışır. Tahakküm eder, zulmeder.
Hayırlı öğüt ve uyarılara karşı kör ve sağır hale gelir. Feraseti ve basireti körelir.
Kendinden başka herkesin aldandığını, yanıldığını, sapıttığını; yalnızca kendisinin kurtulduğunu sanır.

Allah Teâlâ, kendini beğenen ve kibirlenen kişileri sevmez. Kendini beğenmek ve büyüklenmek, haset gibi ilk olarak İblis’ten sadır olan kötü ahlâklardandır. O kendini beğendi; Hz. Âdem’in topraktan, kendisinin ise ateşten yaratıldığını ileri sürerek secde etmedi ve ebediyen kaybedenlerden oldu.

Bu hususta Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

“Bir zamanlar biz meleklere, Âdem’e secde edin dedik. İblis hariç hepsi secde ettiler. O, yüz çevirdi ve büyüklük tasladı da kâfirlerden oldu.”
(Bakara, 2/34)

“Andolsun ki sizi yarattık. Sonra size şekil verdik. Sonra da meleklere, Âdem’e secde edin diye emrettik. İblis’ten başka hepsi secde ettiler. Fakat o secde edenlerden olmadı. Allah şeytana dedi ki: Sana emrettiğim halde niçin secde etmiyorsun? İblis: Ben ondan daha hayırlıyım. Çünkü beni ateşten yarattın, onu da çamurdan yarattın, dedi. Allah buyurdu ki: Öyleyse oradan in. Orada büyüklük taslamak senin haddin değildir. Çık. Çünkü sen aşağılıklardansın.”
(A’râf, 7/11-13)

İşte ucub ve kibrin kötü akıbeti budur. Büyüklük taslamak İblis’in haddi olmadığı gibi hiçbir kulun da haddi değildir. Büyüklük ancak Allah Teâlâ’ya mahsustur.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

“Sizin ilahınız tek bir ilahtır. Fakat ahirete inanmayanlar var ya, onların kalpleri inkârcıdır, kendileri de böbürlenen kimselerdir. Hiç şüphesiz Allah onların gizlediklerini de açıkladıklarını da bilir. O, büyüklük taslayanları asla sevmez.”
(Nahl, 16/22-23)

“Küçümseyerek insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Zira Allah, kendini beğenmiş övüngen kimseleri sevmez.”
(Lokman, 31/18)

Tarihi hadiseler göstermektedir ki kendini beğenen, büyüklük taslayan cahillerin sonu çok kötü olmuştur. Firavun ilahlık iddiasında bulundu, İsrailoğullarını küçümsedi, büyüklendi ve hakkı kabul etmedi. Sonunda Kızıldeniz’de askerleriyle birlikte helak oldu.

Nemrut da kendini beğendi, büyüklendi, ilahlık iddiasında bulundu, Hz. İbrahim’i ve onun getirdiği hak dini küçümsedi. Sonuçta küçük bir sivrisinekle helak edildi.

Resûlullah (S.A.V.) şöyle buyurur:

“Allah buyurur: İzzet benim gömleğim, kibriya ise benim ridâmdır. Her kim bu ikisinde benimle mücadele ederse ona azap ederim.”
(Ahmed b. Hanbel, Müsned; Müslim, Birr 136)

Bir başka hadis-i şerifte ise şöyle buyrulur:

“Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez.”
Bir adam, “Kişi elbisesinin ve ayakkabısının güzel olmasını ister” deyince Resûlullah şöyle buyurdu:
“Allah güzeldir, güzelliği sever. Kibir, hakkı inkâr edip insanlara üstünlük taslamaktır.”
(Müslim, İman 147; Tirmizî, Birr 61)

Kibirli insanların kıyamet günündeki durumunu da Peygamber Efendimiz şöyle haber vermektedir:

“Kıyamet gününde kibirli kişiler, zerre kadar küçük adamlar şeklinde haşrolunacaklardır. Her taraflarını zillet kaplayacaktır. Cehennemde Bûles adlı bir zindana sürülecekler, üzerlerine alev alev ateş yükselecektir. Ayrıca Tînetü’l-habâl denilen cehennem ehlinin irinlerinden içirileceklerdir.”
(Tirmizî, Sıfatu’l-Kıyâme 48; Ahmed b. Hanbel, Müsned)

Bir başka hadis-i şerif de şöyledir:

“İnsanlar, ya cehennem kömüründen başka bir şey olmayan ölmüş atalarıyla övünmekten vazgeçerler ya da Allah katında burnuyla pislik yuvarlayan mayıs böceğinden daha aşağı bir dereceye düşerler. Allah Teâlâ sizlerden cahiliye kibrini temizledi. Artık kişi ya muttakî bir mümindir ya da şakî bir fâcirdir. İnsanların hepsi Âdem’in çocuklarıdır. Âdem ise topraktan yaratılmıştır.”
(Ahmed b. Hanbel, Müsned; Ebû Dâvud, Edeb 121; Tirmizî, Menâkıb 75)

Kibirli insan, çorak araziye benzer. Üzerine nice rahmet yağmurları yağar da nasiplenemez. Diken ve çalıdan başka bir şey bitirmez. Böyle kimseler, hakikatin berrak pınarlarına uğrasalar bile testilerine bir yudum temiz su dolduramazlar. Onlar gerçekten mahrumdurlar.

Şeyh Sâdî Şîrâzî, Bostan’ında şöyle bir kıssa anlatır:

İlimden az nasibi olan bir kişi, kendisini yıldız ilmi konusunda büyük biri sanırmış. Kibirle dolu olarak Guşyâr’ın yanına gitmiş. Bir müddet yanında kalmasına rağmen Guşyâr ona bir şey öğretmemiş. Sonunda kişi eli boş dönmek isteyince büyük âlim ona şöyle demiş:

“Sen kendini akıl ve ilimle dolu sanmışsın. Dolu kap tekrar doldurulabilir mi? Dava ile dolusun; onun için boş gidiyorsun. Boş gel ki ilimle dolu dönesin.”

Ucub ve kibrin ilacı tevazudur. Tevazu ilacını kullanmayan, bu hastalıktan kurtulamaz. Bilmeliyiz ki İblis’in ve onun yarenlerinin ahlâkı olan ucub ve kibirden uzaklaşıp, Peygamber ahlâkı olan tevazu ile ahlâklanmadıkça zillet ve mahrumiyetten kurtulamayız.

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“İşte ahiret yurdu! Biz onu yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuğu arzulamayan kimselere veririz. En güzel akıbet, takva sahiplerinindir. Kim bir iyilik getirirse ona bundan daha hayırlısı vardır. Kim de bir kötülük getirirse, kötülük işleyenler ancak yaptıkları kadar ceza görürler.”
(Kasas, 28/83-84)

Artvin İftar Menüsü

Artvin mutfağına uygun, dengeli bir iftar menüsü şöyle olabilir:

İftar Açılışı
Hurma, su, zeytin

Çorba
Karalahana çorbası

Ana Yemek
Puşi / Etli lahana sarması usulünde kara lahana dolması
ya da daha yöresel ve güçlü bir seçenek olarak cağ kebabı yerine ev tipi etli silor benzeri tepsi yemeği değil, Artvin’e daha yakın durması için
mısır unlu kuymak eşliğinde etli fasulye kavurması

Ama en belirgin yöresel ana yemek önerim:

Ana Yemek: Artvin Usulü Kara Lahana Sarması

Yanına
Yoğurt
Mısır ekmeği

Tatlı
Laz böreği veya sütlaç

İçecek
Komposto ya da hoşaf

Artvin Usulü Kara Lahana Sarması Tarifi

Malzemeler

Lahana için:

1 demet kara lahana

İç harcı için:

1 su bardağı pirinç
200-250 gram orta yağlı kıyma
1 büyük kuru soğan
2 yemek kaşığı sıvı yağ
1 yemek kaşığı domates salçası
Yarım demet maydanoz
Tuz
Karabiber
Pul biber
1 çay kaşığı nane

Pişirmek için:

1 yemek kaşığı tereyağı
1 yemek kaşığı salça
2 su bardağı sıcak su

Yapılışı

Kara lahana yapraklarını ayıklayıp yıkayın. Kaynar suda 2-3 dakika kadar hafif haşlayın. Süzüp soğumaya bırakın. Kalın damarlarını bıçakla inceltin.

Soğanı çok ince doğrayın. Pirinç, kıyma, salça, maydanoz, yağ ve baharatlarla birlikte geniş bir kapta karıştırın. İç harcı çok kuru olursa 2-3 yemek kaşığı su ekleyin.

Lahana yapraklarını uygun büyüklükte kesin. Her yaprağın içine bir miktar harç koyup ince ince sarın.

Tencerenin dibine birkaç lahana yaprağı serin. Sarmaları düzgün şekilde dizin.

Ayrı bir kapta salça, tereyağı ve sıcak suyu karıştırın. Hazırladığınız sosu sarmaların üzerine gezdirin. Üzerine bir tabak kapatıp kısık ateşte yaklaşık 35-45 dakika pişirin.

Dinlendirdikten sonra yoğurtla servis edin.

Daha yöresel bir püf noktası

Artvin tarafında kara lahana yemeklerinde acı ve ekşi denge önemlidir. İstersen pişirme suyuna çok az nar ekşisi ya da ekşili bir dokunuş ekleyebilirsin. Yanında mısır ekmeğiyle çok iyi gider.

Aşağıda 09 Mart 2026 Pazartesi için imsak ve iftar vakitleri yer almaktadır