Nöbetçi Eczaneler
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu dolayısıyla bulunduğu ABD’nin New York kentinde İran ve Körfez’de yaşanan gelişmelere ilişkin önemli açıklamalarda bulundu.
Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump’ın katılımıyla gerçekleştirilen ve İran’daki gelişmelerin ele alındığı toplantının ardından Türkevi’ne gelişi sırasında gazetecilerin sorularını yanıtladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın New York programı, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu temaslarının yanı sıra ikili ve çok taraflı diplomatik görüşmelerle devam ediyor. Erdoğan, New York’a gelişinin ardından Türkevi’nde çeşitli ülke liderleriyle görüşmeler gerçekleştirirken, Türkiye’nin bölgesel krizlerde diplomatik çözüm ve diyalog kanallarının açık tutulması yönündeki yaklaşımını temaslarında gündeme getiriyor. Türkiye ile ABD arasında Ağustos ayında gerçekleştirilen Erdoğan-Trump telefon görüşmesinde de İran-ABD geriliminde diplomasiden azami ölçüde yararlanılmasının önemine vurgu yapılmıştı.
Erdoğan: “Ona çalışıyoruz”
Türkevi’ne gelişi sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ilk olarak Körfez’deki kriz ve çözüm ihtimali soruldu.
Bir basın mensubunun, “Körfez’deki yangına ilişkin ufukta bir çözüm görünüyor mu?” sorusuna Cumhurbaşkanı Erdoğan şu yanıtı verdi:
“Ona çalışıyoruz ve bu gayretlerimizle bir an önce Körfez’deki sıkıntıları aşabilmek için.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin yürüttüğü çalışmaların en kısa sürede sonuç vermesini arzu ettiklerini belirterek, diplomatik girişimlerin sürdürüldüğü mesajını verdi.
Türkiye, son dönemde İran ile ABD arasındaki gerilimde müzakere kanallarının korunması gerektiğini savunuyor. Erdoğan daha önce de bölgedeki gerilimlerin müzakere yerine askeri mücadeleye dönüşmemesi gerektiğini belirtmiş, Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere açık tutulması ve Körfez ülkelerinin açık denizlere erişiminin korunması gerektiğini ifade etmişti.
Pezeşkiyan-Trump görüşmesi soruldu
Cumhurbaşkanı Erdoğan’a İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın New York temasları ve ABD Başkanı Trump ile olası görüşmesine ilişkin de soru yöneltildi.
Bir basın mensubu, “İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan geliyor. Trump ile görüşme ihtimali var. Bir umut kapısı aralandı gibi. Siz bir araya gelecek misiniz?” diye sordu.
Erdoğan bu soruya, “Şu anda programda neler var henüz bilmiyorum. Arkadaşlar bana bildirecek.” yanıtını verdi.
Erdoğan böylece Pezeşkiyan ile olası görüşmeye ilişkin kesinleşmiş bir program bulunmadığını ifade etti.
Türkiye ve İran arasındaki temaslar gerilimin yükseldiği dönemde de devam etti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 14 Eylül’de yaptığı açıklamada Türkiye-İran ilişkilerinin “her alanda özel” olduğunu söylemiş ve iki ülkenin bazı bölgesel meselelerde ortak kaygılara sahip olduğunu belirtmişti.
İran gündemi liderler düzeyinde masaya yatırıldı
Erdoğan’ın gazetecilere yaptığı açıklamaların öncesinde ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde İran gündemli geniş katılımlı bir toplantı gerçekleştirildi.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’ta bulunan liderlerin katıldığı toplantıda Türkiye’nin yanı sıra Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn, Kuveyt ve Umman’ın yanı sıra bölgedeki başka ülkelerin temsilcileri de yer aldı.
Toplantının temel gündemini İran çevresinde devam eden kriz, diplomatik çözüm ihtimalleri, Körfez’in güvenliği, enerji sevkiyatı ve bölgesel istikrar oluşturdu.
Türkiye’nin bölgeye ilişkin diplomatik yaklaşımında diyalog kanallarının açık tutulması öne çıkıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump arasında 18 Ağustos’ta yapılan telefon görüşmesinde de İran-ABD geriliminde diplomasinin mümkün olan en geniş ölçüde kullanılmasının önemli olduğu kaydedilmiş, Türkiye’nin barış girişimlerine destek vermeye devam edeceği aktarılmıştı.
Trump: “İran’la çok verimli bir görüşme gerçekleştirdik”
Toplantının basına açık bölümünde konuşan ABD Başkanı Donald Trump, İran’la sürdürülen görüşmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Trump, “İran’la çok verimli bir görüşme gerçekleştirdik.” diyerek sürecin bundan sonra nasıl ilerleyeceğinin takip edileceğini söyledi.
ABD Başkanı, devam eden temaslara ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Bir süredir görüşmeler yapılıyor, bence bir anlaşmaya varmaları için oldukça büyük bir ivme var. Herkesin ağzından duyduğumuz bu.”
Trump, İran ile anlaşmaya ulaşılmasının tüm taraflar açısından olumlu sonuçlar doğuracağını savundu.
Trump krizin sona ermesi için 3 Kasım sonrasını işaret etti
İran’la yaşanan krizin ne zaman sona erebileceğine ilişkin değerlendirmede bulunan Trump, ABD’de 3 Kasım’da yapılacak Kongre ara seçimlerine dikkat çekti.
Trump, “İran’la ilgili durumun (3 Kasım’daki) ara seçimlerden hemen sonra, hatta belki de daha önce sona erebileceğini düşünüyoruz. Bilmiyorum, bu işler asla belli olmaz.” ifadelerini kullandı.
Trump böylece İran konusundaki diplomatik sürecin sonuç verebileceğine ilişkin beklentisini dile getirirken kesin bir takvim vermedi.
ABD Başkanı aynı konuşmada, Tahran yönetimiyle anlaşma sağlanamaması durumunda daha önce kullandığı sert söylemlerini de tekrarladı. Bu açıklamalar Trump yönetiminin İran politikasında bir taraftan görüşmeleri sürdürürken diğer taraftan askeri ve siyasi baskı söylemini koruduğunu gösteren açıklamalar olarak toplantı gündemine yansıdı.
Hürmüz Boğazı ve enerji güvenliği de gündemde
Toplantının önemli başlıklarından birini Hürmüz Boğazı ve bölgedeki enerji sevkiyatının güvenliği oluşturdu.
Trump, krizin başladığı dönemden itibaren Hürmüz Boğazı üzerinden yaklaşık 1 milyar varil petrolün geçişinin sağlandığını öne sürerek boğazdaki kontrolün ABD’nin elinde olduğunu savundu.
ABD Başkanı ayrıca Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru ile bölgedeki petrol ve enerji nakil hatlarına destek verdiklerini söyledi.
Trump, “Yönetimim, Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru’nu ve petrolün nakledilmesini sağlayan boru hatlarını güçlü bir şekilde desteklemektedir. Hep birlikte, bu bölgeyi on yıllardır rahatsız eden zorlukların üstesinden gelmenin eşiğindeyiz.” değerlendirmesinde bulundu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da daha önce Hürmüz Boğazı konusunda Türkiye’nin tutumunun açık olduğunu belirtmiş; boğazın bir yakasının İran, diğer yakasının Umman olduğunu hatırlatarak uluslararası seyrüsefer serbestisinin korunması gerektiğini söylemişti. Erdoğan ayrıca Türkiye’nin enerji ve bağlantısallık konusunda Kalkınma Yolu gibi projeler üzerinden bölge ülkeleriyle iş birliğine açık olduğunu açıklamıştı.
Trump’tan Erdoğan’a dikkat çeken sözler
Toplantıda Gazze konusundaki diplomatik süreçlere de değinen Trump, yaklaşık bir yıl önce Birleşmiş Milletler toplantıları sırasında bölge ülkelerinin liderleriyle yine New York’ta bir araya geldiklerini hatırlattı.
Trump, Gazze’deki savaşın sona erdirilmesine yönelik daha önce yürütülen görüşmelerden söz ederken Cumhurbaşkanı Erdoğan’a dönerek şu ifadeleri kullandı:
“Tam olarak bir yıl önce, birçok ülke Birleşmiş Milletlerin yan etkinlikleri kapsamında burada bir araya gelerek Gazze’deki kanlı savaşı nasıl sona erdirebileceğimizi tartışmıştık ve neredeyse aynı isimler buradaydı. Aralarında Türkiye’den gelen, tam şuradaki dostum da vardı. Kendisi sert bir adamdır. Onunla uğraşmayın. Kendisi gerçekten harika bir adamdır.”
Trump, Gazze’de çatışmaların durdurulmasına yönelik diplomatik temaslarda masada bulunan ülkelerin önemli çaba sarf ettiğini savunurken, aynı ülkelerin Gazze’nin yeniden inşasına da katkıda bulunmaya hazır olduklarını dile getirdi.
Erdoğan ile Trump arasındaki temaslar son aylarda İran, Gazze, savunma, ticaret ve bölgesel güvenlik başlıklarında yoğunlaştı. Erdoğan, 22 Eylül’de New York’ta yaptığı bir başka konuşmada bölgesel ve küresel krizlerin Türkiye ile ABD arasında yakın diyaloğu gerekli kıldığını söylemişti.
Trump’ın açıklamalarının ardından gazetecilerden soru alınmadı ve toplantının devamı basına kapalı gerçekleştirildi.
New York’ta yoğun diplomasi trafiği
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın New York temasları Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında devam ediyor.
Erdoğan’ın New York’a ulaştıktan sonra merkez olarak kullandığı Türkevi’nde ikili görüşmeler gerçekleştirdiği, temaslarında Türkiye’nin ikili ilişkilerinin yanı sıra bölgesel ve küresel meselelerin ele alındığı bildirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Vietnam Devlet Başkanı To Lam ile Türkevi’nde yaptığı görüşmede de ikili ilişkilerin yanında bölgesel ve küresel gelişmeler değerlendirildi.
İran ve Körfez’deki gelişmeler ise New York’taki diplomasi trafiğinin öne çıkan başlıklarından biri oldu.
Erdoğan’ın toplantı sonrasında kullandığı “Ona çalışıyoruz” ifadesi, Ankara’nın krizin diplomatik yollarla aşılması için temaslarını sürdürdüğünü ortaya koyarken; Trump’ın anlaşmaya yönelik “büyük bir ivme” bulunduğunu söylemesi, toplantının ardından tarafların gözünü İran çevresinde yürütülecek yeni diplomatik temaslara çevirdi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile görüşüp görüşmeyeceği ise New York programının netleşmesiyle belli olacak.