Nöbetçi Eczaneler
Yaşam süresinin uzamasıyla birlikte Alzheimer hastalığının görülme sıklığı da artıyor. Türkiye’de yaklaşık 700 bin kişinin Alzheimer ile mücadele ettiği, 2050 yılına kadar bu sayının yaklaşık 2,5 katına çıkabileceği belirtiliyor.
Uzmanlara göre Alzheimer, yalnızca hastayı değil, ailesini ve yakın çevresini de doğrudan etkileyen önemli bir sağlık sorunu. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde bireyin bağımsızlığını kaybetmesi, bakım verenler üzerinde de fiziksel, psikolojik ve ekonomik yük oluşturabiliyor.
İlk belirtiler unutkanlıkla başlayabiliyor
Alzheimer hastalığında ilk belirtiler çoğunlukla yakın zamanda yaşanan olayların unutulması, aynı soruların tekrar tekrar sorulması ve tanıdık kelimelerin hatırlanamaması şeklinde ortaya çıkıyor.
İlerleyen dönemlerde planlama becerilerinde bozulma, zaman ve mekân algısında sorunlar, kişilik değişiklikleri ve günlük ihtiyaçları karşılamada güçlük görülebiliyor.
Uzmanlar, bu belirtilerin ortaya çıkmasından yaklaşık 20 yıl önce beyinde bazı değişikliklerin başlayabildiğini belirtiyor. Bu nedenle orta yaşta benimsenen yaşam tarzının ileri yaşlarda beyin sağlığını doğrudan etkileyebileceğine dikkat çekiliyor.
Alzheimer riskini artıran etkenler
Hastalığa zemin hazırlayabilen başlıca risk faktörleri arasında hareketsiz yaşam, kontrolsüz tansiyon, yüksek kolesterol, tedavi edilmeyen hipertansiyon, işitme kaybı, diyabet, insülin direnci, obezite, sigara, alkol kullanımı, sosyal izolasyon, yetersiz uyku ve sağlıksız beslenme yer alıyor.
İşlenmiş gıdalar, aşırı şeker ve trans yağ ağırlıklı beslenme de risk faktörleri arasında gösteriliyor. Bunlara depresyon, kafa travması öyküsü ve hava kirliliğine maruz kalma da ekleniyor.
Alzheimer riskini azaltmada 10 etkili önlem
Uzmanların önerdiği başlıca önlemler şöyle sıralanıyor:
- Düzenli egzersiz yapmak: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz beyin sağlığını destekliyor.
- Sağlıklı ve dengeli beslenmek: Akdeniz tipi beslenme, sebze, meyve, balık, zeytinyağı, kuruyemiş ve tam tahılların ağırlıklı olduğu beslenme modeliyle öne çıkıyor.
- Kaliteli uyumak: Her gece 7-8 saat düzenli ve kesintisiz uyku öneriliyor.
- Beyni aktif tutmak: Okumak, yeni beceriler edinmek, dil öğrenmek ve enstrüman çalmak bilişsel rezervi destekleyebiliyor.
- Sosyal bağları korumak: Aile ve arkadaşlarla iletişimde kalmak, sosyal etkinliklere katılmak önem taşıyor.
- Tansiyon, kolesterol ve kan şekerini kontrol altında tutmak: Kardiyometabolik risklerin yönetilmesi beyin sağlığı açısından da önem taşıyor.
- Sağlıklı kiloyu korumak: Obeziteden kaçınmak diğer risk faktörlerinin kontrolüne de katkı sağlıyor.
- Sigara ve alkolden uzak durmak: Bu alışkanlıkların bırakılması beyin sağlığını destekleyebiliyor.
- İşitme kaybını ihmal etmemek: Gerekli durumlarda işitme cihazı gibi desteklerden yararlanılması öneriliyor.
- Kafa travmalarından korunmak ve hava kirliliğini azaltmak: Koruyucu önlemler uzun vadeli bilişsel sağlık açısından önem taşıyor.
Erken tanı ve tedavide yeni dönem
Alzheimer hastalığında erken tanının tedavi açısından büyük önem taşıdığı belirtiliyor.
Son yıllarda biyobelirteçler, kan testleri ve hastalığın seyrini yavaşlatmayı hedefleyen yeni tedaviler konusunda önemli gelişmeler yaşanıyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesinin Alzheimer tanısına yardımcı ilk kan testini onaylaması da erken tanı açısından dikkat çeken gelişmeler arasında yer alıyor.
Bu tür testlerle kandaki bazı Alzheimer ile ilişkili proteinlerin saptanabilmesi, hastalığın biyolojik özelliklerinin daha erken dönemde ortaya konulmasına yardımcı olabiliyor.
Uzmanlar, özellikle risk faktörlerinin kontrol altına alınmasının ve beyin sağlığını koruyucu alışkanlıkların erken yaşlardan itibaren benimsenmesinin, Alzheimer riskini azaltmada önemli rol oynayabileceğini vurguluyor.