Nöbetçi Eczaneler
Konya’nın Çumra ilçesinde bulunan ve insanlık tarihinin en önemli Neolitik yerleşimlerinden biri olarak kabul edilen Çatalhöyük’te yürütülen kazılarda dikkat çekici yeni bulgular gün yüzüne çıkarıldı.
Neolitik dönemde yaklaşık 8 bin kişinin bir arada yaşadığı değerlendirilen Doğu Çatalhöyük’ün “Doğu Alan” olarak adlandırılan bölümünde sürdürülen çalışmalarda, daha önce içerisinde 18 insan gömüsü tespit edilmesi nedeniyle “ölüler evi” olarak isimlendirilen yapı kompleksinin hemen yanında 8 bebek iskeleti bulundu.
Antropolojik incelemelerde iskeletlerin tamamının bebeklere ait olduğu belirlenirken, bunlardan en büyüğünün yaklaşık 6 aylık olduğu tespit edildi.
Araştırmacılar şimdi bebeklerin neden aynı bölgede gömüldüğü, gömülerin söz konusu yapı kompleksiyle nasıl bir ilişkisinin bulunduğu ve buluntuların Çatalhöyük’te yaşamın son dönemlerine ilişkin hangi bilgileri ortaya koyabileceği üzerinde çalışıyor.
ÇATALHÖYÜK’TE 1961’DEN BU YANA KAZILAR SÜRÜYOR
UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunan Çatalhöyük’te ilk kazılar 1961 yılında başladı. Aradan geçen onlarca yılda gerçekleştirilen çalışmalar, Neolitik dönem insanlarının yaşam biçiminden mimarisine, sosyal ilişkilerinden ölü gömme geleneklerine kadar çok sayıda konuda önemli veriler ortaya koydu.
İnsanlığın erken dönem yerleşik yaşamının en önemli merkezlerinden biri olarak değerlendirilen Çatalhöyük’teki araştırmalar bugün de farklı disiplinlerden bilim insanlarının katılımıyla devam ediyor.
Son dönem çalışmalarının önemli bölümlerinden biri ise Doğu Çatalhöyük’ün “Doğu Alan” olarak isimlendirilen kesiminde yürütülüyor.
Burada açık bir alanın çevresine yerleştirilen yapılar incelenirken, yapılardan birinin içerisinde toplam 18 insan gömüsü bulunduğu belirlendi.
Gömülerin yoğunluğu ve yapının özellikleri nedeniyle söz konusu kompleks araştırmacılar tarafından “ölüler evi” olarak adlandırıldı.
YERLEŞİMİN SON EVRELERİ ARAŞTIRILIYOR
Polonya Adam Mickiewicz Üniversitesi Arkeoloji Fakültesi Öğretim Üyesi ve Doğu Çatalhöyük Doğu Alan Sorumlusu Prof. Arkadiusz Marciniak ile antropologlardan oluşan ekip, özellikle Çatalhöyük’ün son yerleşim dönemlerinde yaşanan değişimleri anlamaya yönelik çalışmalar yürütüyor.
Araştırmalarda yapıların kullanım amaçları, insan gömüleri, mimari değişiklikler ve yerleşim düzenindeki dönüşüm birlikte değerlendiriliyor.
Kazılarda ulaşılan son bebek gömülerinin de bu sürecin anlaşılması açısından önemli veriler sunması bekleniyor.
MÖ 6 BİN YILINA GEÇİŞ DÖNEMİ MERCEK ALTINDA
Çatalhöyük Kazı Başkanı Prof. Dr. Ali Ozan, yürütülen araştırmaların özellikle MÖ 6 bin yılına geçiş çizgisinin iki tarafında kalan birkaç yüzyıllık zaman dilimine yoğunlaştığını belirtti.
Doğu Çatalhöyük’ün bin yıldan daha uzun süre boyunca kesintili ya da sürekli biçimde iskan edildiğine dikkati çeken Ozan, yerleşimin özellikle son dönemlerinde önceki evrelere göre mimari ve yerleşim dokusunda bazı farklı uygulama ve geleneklerin ortaya çıktığını ifade etti.
Çatalhöyük’ün erken ve orta dönemleriyle son dönemleri karşılaştırıldığında mimari yapıların kullanımı ve yerleşim organizasyonunda değişimler görüldüğünü belirten araştırmacılar, bu dönüşümün nedenlerini arkeolojik buluntular üzerinden anlamaya çalışıyor.
DOĞU VE BATI HÖYÜKTE EŞ ZAMANLI ÇALIŞMALAR
Prof. Dr. Ali Ozan, MÖ yaklaşık 6000 yıllarında yerleşime açılan Batı Höyük’teki Erken Kalkolitik döneme odaklanan çalışmaların da sürdüğünü belirterek şu açıklamayı yaptı:
“Bu kapsamda Doğu Höyük’ün Doğu Alanı’nda birkaç yıl önce başlayan çalışmalarımız halen devam etmektedir. Bir diğer çalışmamızı ise Batı Höyük’ün kuzeydoğu kesiminde yürütmekteyiz.”
Bu çalışmalarla Doğu Höyük’teki Neolitik yaşam biçiminden Batı Höyük’teki Erken Kalkolitik döneme geçiş sürecinin daha ayrıntılı biçimde ortaya çıkarılması amaçlanıyor.
18 GÖMÜNÜN BULUNDUĞU YAPIYA “ÖLÜLER EVİ” ADI VERİLDİ
Kazı çalışmalarında geçen yıl ulaşılan yapı kompleksinin günlük yaşam için kullanılan sıradan bir konut olmadığına ilişkin önemli bulgular elde edildi.
Yapının ortasında bir avlu bulunduğu, bu avlunun çevresinde ise farklı hücrelerin yer aldığı tespit edildi.
Hücrelerde toplam 18 insan gömüsünün bulunması, yapının işlevine ilişkin değerlendirmelerde belirleyici oldu.
Prof. Dr. Ali Ozan, yapı kompleksini ve çevresindeki buluntuları şöyle anlattı:
“Burada gördüğümüz, içindeki buluntulardan ve gömülerden anladığımız kadarıyla günlük olarak kullanılmayan bir yapı kompleksi karşımıza çıkıyor. Ortada bir avlu etrafına yerleştirilmiş olan, içindeki hücrelerde 18 gömüden dolayı ‘ölüler evi’ olarak isimlendirdiğimiz bir yapı. Bu yapının çevresinde yer aldığı açık alanın hemen karşısında ise platformlar, duvar bezemeleri, boynuz yerleştirmeleri ile kilden yapılmış duvar kabartmalarından anladığımız kadarıyla belki bir ‘ritüel yapısı’ var. Aynı yapının hemen bitişiğinde en büyüğü 6 aylık olan 8 bebek iskeleti bulundu. Antropologlarımız ve arkeologlarımız, yerleşimin son evrelerinde neler yaşandığını anlamak amacıyla bu bebek gömüleri ve arkeolojik bağlam üzerinde çalışmaktadır.”
“RİTÜEL YAPISI” İHTİMALİ DE ARAŞTIRILIYOR
Kazı alanındaki dikkat çekici unsurlar yalnızca “ölüler evi” ve insan gömülerinden oluşmuyor.
“Ölüler evi” olarak nitelendirilen kompleksin karşısında yer alan başka bir yapıda platformlar, duvar bezemeleri, boynuz yerleştirmeleri ve kilden yapılmış duvar kabartmaları bulundu.
Bu özellikler nedeniyle söz konusu yapının günlük yaşamdan farklı bir işlev taşımış olabileceği ve bir tür “ritüel yapısı” olarak kullanılmış olabileceği değerlendiriliyor.
Bebek iskeletlerinin ise bu iki dikkat çekici mimari oluşumun bulunduğu alanın hemen bitişiğinde ortaya çıkarılması, bölgenin Çatalhöyük toplumundaki kullanım biçimine ilişkin araştırmaları daha da önemli hale getirdi.
EN BÜYÜĞÜ YAKLAŞIK 6 AYLIK
Bölgede ortaya çıkarılan 8 iskelet üzerinde antropoloji uzmanlarının yaptığı ilk incelemelerde, kalıntıların bebeklere ait olduğu belirlendi.
Uzmanların iskeletler üzerinde gerçekleştirdiği çalışmalar sonucunda bebeklerin yaklaşık yaşları da tespit edildi. Buna göre bulunan iskeletler arasında yaşı en büyük olan bebeğin yaklaşık 6 aylık olduğu değerlendirildi.
Arkeoloji ve antropoloji ekipleri, gömülerin birbirleriyle ilişkisini, aynı zaman diliminde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini ve bölgedeki diğer insan gömüleriyle bağlantısını araştırmayı sürdürüyor.
DOĞU HÖYÜK’TE YAŞAM MÖ 6250’LERDE BAŞLADI
Prof. Dr. Ali Ozan, bebek iskeletlerinin de bulunduğu Doğu Alan’ın MÖ yaklaşık 6250’li yıllarda yerleşime açıldığını belirtti.
Çatalhöyük’teki yerleşim sürecinin ilerleyen döneminde yaşamın Batı Höyük’e doğru kaydığını aktaran Ozan, iki höyükteki yaşamın kısa bir dönem için aynı zaman diliminde devam ettiğini bildirdi.
Ozan, Çatalhöyük’teki bu tarihsel dönüşümü şu sözlerle anlattı:
“MÖ yaklaşık 6250 yıllarında başlayan bu yerleşimdeki yaşam, bir süre sonra karşı tarafta yer alan Batı Höyük ile kısa bir dönem kesişmiştir. Daha sonra Doğu Höyük tamamen terk edilmiş ve yerleşim yalnızca Batı Höyük’te devam etmiştir.”
BULUNTULAR ÇATALHÖYÜK’ÜN SON DÖNEMİNE IŞIK TUTABİLİR
Ortaya çıkarılan 8 bebek iskeletinin kesin olarak nasıl bir arkeolojik anlam taşıdığına ilişkin çalışmalar henüz sürüyor.
Araştırmacılar özellikle gömülerin “ölüler evi” olarak adlandırılan yapıyla ilişkisine, çevredeki olası ritüel yapısına ve yerleşimin son dönemindeki sosyal ve kültürel değişimlere odaklanıyor.
Bebek gömülerinin antropolojik analizleriyle birlikte gömü biçimleri, bulundukları tabakalar ve çevredeki diğer arkeolojik materyallerin incelenmesi, Çatalhöyük toplumunun ölüm ve gömme uygulamalarına ilişkin yeni bilgiler sağlayabilecek.
Binlerce yıl önce büyük bir Neolitik topluluğa ev sahipliği yapan Çatalhöyük’te sürdürülen çalışmalar, hem yerleşimin son evrelerinin hem de Doğu Höyük’ten Batı Höyük’e uzanan dönüşüm sürecinin anlaşılmasına yönelik yeni bulgular ortaya koymaya devam ediyor.