Nöbetçi Eczaneler
ABD’de Facebook ve Instagram’ın gençler üzerindeki etkileri nedeniyle Meta’ya karşı yürütülen önemli davalardan birinde taraflar uzlaşmaya gitti.
California eyaletinin Oakland kentindeki bölge mahkemesinde görülen davanın sona erdirilmesine yönelik uzlaşma dilekçesi, Meta ile eyalet başsavcıları tarafından Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers’ın onayına sunuldu.
Tarafların mahkemeye sunduğu dilekçede, davacı eyaletlerin Meta’nın teknolojisini ve Facebook ile Instagram platformlarını genç kullanıcıları platformlara çekmek ve daha uzun süre çevrim içi tutmak amacıyla kullandığı yönündeki iddiaları yeniden hatırlatıldı.
Meta’ya yöneltilen iddialar nelerdi?
Davada, Meta’nın Facebook ve Instagram’ın genç kullanıcılar açısından oluşturduğu riskler konusunda kamuoyunu defalarca yanılttığı öne sürülmüştü.
Davacı eyaletler, şirketin platformlarının gençlerin ruhsal ve fiziksel sağlığı üzerinde meydana getirebileceği olumsuz etkileri bildiği halde gerekli önlemleri almadığını savunmuştu.
Dilekçede ayrıca çocukların çevrim içi gizliliğini korumaya yönelik federal mevzuatın ihlal edildiğine ilişkin iddialara da yer verildi.
Ancak bunların davacıların ileri sürdüğü suçlamalar olduğu, Meta’nın söz konusu iddiaları reddettiği özellikle belirtildi.
Şirket, uzlaşma kapsamında herhangi bir hukuki sorumluluğu bulunduğunu kabul etmedi.
Taraflar yargılamayı sürdürmeden çözüm konusunda anlaştı
Mahkemeye sunulan dilekçede, tarafların davada ileri sürülen iddiaları daha fazla yargılama yapılmasına gerek kalmadan çözüme kavuşturmak amacıyla anlaşmaya vardığı bildirildi.
Uzlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için mahkemenin onayı gerekiyor.
Anlaşmayla birlikte Meta’nın yalnızca mali ödeme yapması değil, çocuklar ve gençlerin sosyal medya kullanımına yönelik bazı önemli teknik ve idari tedbirler alması da öngörülüyor.
Genç kullanıcılar için günlük kullanım sınırı
Uzlaşmanın en dikkat çeken başlıklarından biri, genç kullanıcıların sosyal medya platformlarında geçirdiği süreye ilişkin yeni sınırlamalar oldu.
Meta, genç kullanıcılar açısından günlük kullanım sınırları uygulanmasını kabul etti.
Bu düzenlemeyle özellikle çocukların ve ergenlerin Facebook ve Instagram’da uzun süre kesintisiz vakit geçirmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Gece kullanımına kısıtlama geliyor
Anlaşma kapsamında genç kullanıcıların sosyal medya platformlarını gece saatlerinde kullanmasına yönelik de yeni sınırlamalar getirilmesi planlanıyor.
Meta’nın, çocukların ve gençlerin gece saatlerinde uygulamalarda uzun süre vakit geçirmesini engellemeye yönelik teknik tedbirler uygulaması öngörülüyor.
Bu düzenlemenin özellikle uyku düzeni ve sosyal medya kullanım sürelerine ilişkin tartışmaların ardından anlaşmanın önemli bölümlerinden biri haline geldiği görülüyor.
Yaş doğrulama sistemi güçlendirilecek
Meta’nın üstlendiği bir diğer önemli yükümlülük ise yaş doğrulama sistemlerinin geliştirilmesi olacak.
Şirket, çocukların yaşlarına uygun olmayan platformlara veya içeriklere erişmesini önlemeye yönelik daha gelişmiş yaş doğrulama önlemleri uygulayacak.
Böylece kullanıcıların yalnızca beyan ettikleri doğum tarihine dayalı sistemlerin ötesine geçen daha etkili koruma mekanizmalarının oluşturulması hedefleniyor.
Ebeveynlere yeni denetim araçları
Uzlaşmada anne, baba ve velilere yönelik önlemler de yer aldı.
Meta’nın, ebeveynlerin çocuklarının sosyal medya kullanımını daha yakından takip edebilmesini sağlayacak ilave araçlar sunması ve bu araçların kullanımını yaygınlaştırması öngörülüyor.
Bu kapsamda ebeveynlerin;
- çocuklarının sosyal medya kullanım sürelerini takip edebilmesi,
- gece kullanımını sınırlandırabilmesi,
- yaş sınırlamasına tabi içeriklere erişimi kontrol edebilmesi,
- çocuklarının çevrim içi güvenliğine ilişkin daha fazla denetim imkanına sahip olması
hedefleniyor.
Yaklaşık 18 milyar dolarlık ödeme
Meta tarafından yapılan açıklamada, şirketin ABD’deki 52 başsavcıyla anlaşmaya vardığı bildirildi.
Anlaşmanın en önemli mali boyutunu ise yaklaşık 18 milyar dolarlık ödeme oluşturuyor.
Söz konusu paranın eyaletler tarafından gençlerin çevrim içi güvenliğine yönelik çalışmaların ve girişimlerin finansmanında kullanılabileceği belirtildi.
Meta’nın yaklaşık 18 milyar dolarlık tutarı tek seferde değil, 10 yıllık süre içerisinde yıllık taksitler halinde ödeyeceği açıklandı.
Uzlaşmanın öne çıkan başlıkları
| Düzenleme | Ayrıntı |
|---|---|
| Mali ödeme | Yaklaşık 18 milyar dolar |
| Ödeme süresi | 10 yıl |
| Genç hesapları | Daha sıkı varsayılan güvenlik ayarları |
| Kullanım süresi | Günlük kullanım sınırları |
| Gece kullanımı | Kısıtlama uygulanması |
| Yaş doğrulama | Sistemlerin güçlendirilmesi |
| Ebeveyn denetimi | Yeni kontrol ve güvenlik araçları |
| Meta’nın hukuki tutumu | İddiaları ve sorumluluğu kabul etmiyor |
Meta’dan TikTok ve YouTube’a çağrı
Meta, uzlaşmanın ardından yaptığı açıklamada genç kullanıcılar için getirilecek sıkı varsayılan kısıtlamalara dikkat çekti.
Şirket ayrıca sektördeki rakiplerine de çağrıda bulundu.
Meta, TikTok ve YouTube gibi sosyal medya ve video platformlarının da gençlerin çevrim içi güvenliğine yönelik benzer önlemler alması gerektiğini savundu.
Böylece şirket, çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin güvenlik standartlarının yalnızca Meta platformlarıyla sınırlı kalmaması gerektiği mesajını verdi.
Dava 2023 yılında açılmıştı
Meta’ya yönelik dava süreci Ekim 2023’te başlamıştı.
Aralarında California, New York ve Colorado’nun da bulunduğu çok sayıda ABD eyaleti, Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta hakkında dava açmıştı.
Davacı eyaletler, Meta’nın daha fazla reklam geliri elde etmek amacıyla gençleri ve çocukları platformlarda daha uzun süre tutabilecek tasarım özellikleri kullandığını ileri sürmüştü.
Şirketin genç kullanıcıların ruhsal ve fiziksel sağlığı üzerindeki olası olumsuz etkileri bildiği halde kamuoyunu yanılttığı da davadaki temel iddialardan biriydi.
“Gençleri platformda tutan özellikler kullanıldı” iddiası
Dava dosyasında Meta’nın platformlarında kullanılan bazı özellikler özellikle eleştirilmişti.
Davacılar, genç kullanıcıların platformlarda daha fazla zaman geçirmesini sağladığını ileri sürdükleri uygulamalar arasında;
- kişiselleştirilmiş öneri algoritmalarını,
- “Beğen” butonlarını,
- sürekli gönderilen bildirimleri,
- görsel filtreleri,
- “sonsuz kaydırma” sistemini
göstermişti.
Davacılar, söz konusu özelliklerin genç kullanıcıların sosyal karşılaştırma davranışlarını artırabileceğini ve uygulamalardan ayrılmalarını zorlaştırabileceğini öne sürmüştü.
Meta ise kendisine yöneltilen bu suçlamaları kabul etmedi.
Meta’nın iç araştırmaları da davanın gündemindeydi
Davada, şirketin kendi bünyesinde yürütülen araştırmalara ilişkin iddialar da gündeme gelmişti.
Davacı eyaletler, Meta’nın platformlarının bazı genç kullanıcılar üzerinde depresyon, kaygı, uyku sorunları ve günlük yaşam düzeninin bozulması gibi etkiler oluşturabileceğine ilişkin şirket içinde veriler bulunduğunu öne sürmüştü.
Meta’nın bu bilgilere rağmen kamuoyuna platformların güvenliğine ilişkin yanıltıcı açıklamalar yaptığı iddia edilmişti.
Bu suçlamalar da şirket tarafından reddedildi.
13 yaşından küçük çocukların verilerinin toplandığı iddiası
Davanın bir diğer önemli boyutunu çocukların kişisel verilerinin korunması oluşturuyordu.
Davacı eyaletler, Meta’nın bazı durumlarda 13 yaşından küçük çocuklara ait kişisel verileri ebeveyn izni olmadan topladığını ileri sürmüştü.
Bu uygulamanın çocukların çevrim içi gizliliğini korumaya yönelik yasaları ihlal ettiği savunulmuştu.
Eyaletler, Meta’nın hukuka aykırı olduğunu ileri sürdükleri uygulamaların durdurulmasını ve şirket hakkında eyalet veya federal mevzuatta öngörülen yaptırımların uygulanmasını istemişti.
Duruşmalar başlamıştı
Dava geçen hafta görülmeye başlanmıştı.
Duruşmalarda savcılar ve Meta’nın avukatlarının yanı sıra şirketin eski çalışanlarından Arturo Bejar ile Instagram Başkanı Adam Mosseri de konuşmuştu.
Mahkeme sürecinin haftalarca devam etmesi bekleniyordu.
Davanın sonucunun yalnızca Meta açısından değil, ABD’de sosyal medya şirketlerinin çocuklara ve gençlere yönelik yükümlülükleri açısından da emsal oluşturabileceği değerlendiriliyordu.
Facebook ve Instagram’ın çalışma biçimini etkileyebilir
Meta ile eyaletler arasında varılan uzlaşmanın mahkeme tarafından onaylanması halinde Facebook ve Instagram’ın özellikle genç kullanıcılara yönelik çalışma biçiminde önemli değişiklikler yapılması bekleniyor.
Günlük kullanım sınırları, gece kısıtlamaları, daha sıkı yaş doğrulaması ve ebeveyn kontrol mekanizmaları, genç hesaplarının mevcut kullanım modelini doğrudan etkileyebilecek.
Yaklaşık 18 milyar dolarlık ödeme ise anlaşmayı teknoloji sektöründe çocukların çevrim içi güvenliği konusunda şimdiye kadar gündeme gelen en dikkat çekici uzlaşmalardan biri haline getiriyor.
Bununla birlikte Meta’nın anlaşmaya gitmesinin, davadaki iddiaları kabul ettiği anlamına gelmediği belirtiliyor. Şirket, kendisine yöneltilen suçlamaları reddetmeye ve herhangi bir hukuki sorumluluk kabul etmediğini vurgulamaya devam ediyor.